home / persoonlijke ontwikkeling / hsp / diagnosticeren hsp

Gediagnosticeerd als hoogsensitief?

Onlangs kreeg ik een vraag van iemand: ‘Diagnosticeren jullie ook hoogsensitieve personen?’. Ik was even perplex. Hoewel ik niet snel met de mond vol tanden sta, was ik nu even stil. De mevrouw die de vraag stelde had dat wel door. Ze zei: ‘Of stel ik nu een domme vraag?’. En nee, dat was het zeker niet! Het was geen domme vraag maar een vraag die ver verwijderd is van mijn perceptie.

Dit artikel hoort bij het thema kenmerken van hoogsensitiviteit. Veel mensen vragen zich namelijk af: hoe herken je de kenmerken van HSP? Tegelijkertijd zie je dat hoogsensitiviteit nogal eens verward wordt met een stoornis, aandoening of psychisch probleem. Juist daarom is het belangrijk om goed uit te leggen wat HSP wel en niet is.

Hoe wordt hoogsensitiviteit dan vastgesteld?

Hoogsensitiviteit kun je niet vaststellen alsof je koorts hebt of een te lage bloeddruk. Er bestaat geen bloedtest, hersenscan of medische test waarmee een arts kan zeggen: ‘u bent hoogsensitief’. Dat komt omdat hoogsensitiviteit geen ziekte, stoornis of medische aandoening is. Hoe wordt het dan wel vastgesteld? Meestal gebeurt dat door een combinatie van:

• Herkenning van kenmerken.
• Vragenlijsten en zelfreflectie.
• Patronen in waarneming, verwerking en gevoeligheid.
• Gesprekken met professionals die kennis hebben van hoogsensitiviteit.

Wetenschappelijk onderzoek laat inmiddels wel zien dat hoogsensitieve personen informatie anders verwerken. Prof. Elke van Hoof deed uitgebreid onderzoek naar hoogsensitiviteit en concludeerde dat diepgaande verwerking het belangrijkste kenmerk van HSP is. Volgens haar verwerken HSP-ers informatie diepgaander en komen prikkels minder sterk gefilterd binnen. Dat betekent niet dat HSP een diagnose is. Het betekent wel dat er steeds meer wetenschappelijke aanwijzingen zijn dat hoogsensitieve personen de wereld anders waarnemen en verwerken. Juist daarom is herkenning belangrijker dan diagnosticeren.

Waarom krijgen HSP-ers soms verkeerde diagnoses?

We maken vaker mee dat personen die hoogsensitief zijn niet begrepen worden. Ook uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat hoogsensitieve personen soms foutieve diagnoses meekrijgen. Dat gebeurt overigens ook bij hoogbegaafde personen.

Onlangs deed iemand een coachingstraject bij ons die gediagnosticeerd was met stoornissen in het kwadraat. Van ADD tot manische depressiviteit en verbale leerstoornissen. En daar ligt een kern die ook geldt voor hoogsensitieve personen: wat we niet begrijpen gaan we labelen. De wereld om je heen abonneert zich op de labelwriter en voor je het weet heb je de ene aandoening na de andere.

Voorbeelden van foutieve diagnoses

Uit onderzoek blijkt dat hoogsensitieve personen soms verkeerde diagnoses krijgen. Dat gebeurt vooral wanneer hoogsensitiviteit niet herkend wordt. Prof. Elke van Hoof benoemt bijvoorbeeld dat HSP-ers geregeld ten onrechte labels krijgen zoals burn-out, autisme of andere psychische stoornissen. Dat komt omdat bepaalde kenmerken op elkaar kunnen lijken terwijl de oorzaak anders is. Een HSP-er kan bijvoorbeeld:

• Snel overprikkeld raken.
• Moeite hebben met drukke sociale situaties.
• Sterk emotioneel reageren.
• Diep nadenken of piekeren.
• Veel verwerkingstijd nodig hebben.

Wanneer professionals onvoldoende kennis hebben van hoogsensitiviteit, worden deze kenmerken soms gezien als symptomen van een stoornis in plaats van kenmerken van een persoonlijkheid. Dat betekent overigens niet dat een HSP-er nooit een psychische aandoening kan hebben. Natuurlijk kan dat wel. Maar hoogsensitiviteit op zichzelf is geen ziekte of stoornis.

Juist daarom is goede herkenning belangrijk. Niet alles wat afwijkt van het gemiddelde hoeft gelabeld of gemedicaliseerd te worden.

Waarom wil de maatschappij alles diagnosticeren?

We leven in een maatschappij waarin gedrag steeds sneller gelabeld wordt. Wie afwijkt van het gemiddelde krijgt al snel een stempel. Anders denken, diep voelen, veel waarnemen of sneller overprikkeld raken wordt gemakkelijk gezien als iets wat ‘niet normaal’ zou zijn. Daardoor ontstaat soms de neiging om overal een diagnose van te maken. Maar niet alles wat anders is, is een stoornis. Sommige eigenschappen horen gewoon bij iemands persoonlijkheid. Juist hoogsensitieve personen lopen regelmatig tegen die labelcultuur aan.

HSP is geen ziektebeeld

Hoogsensitiviteit is geen DSM-classificatie, geen stoornis en geen psychische aandoening. Je hoeft er geen medicatie voor te krijgen en je hoeft er ook niet van genezen te worden. HSP is een persoonlijkheidskenmerk waarbij iemand informatie diepgaander verwerkt en subtieler waarneemt. Dat kan soms lastig zijn in een drukke maatschappij, maar dat maakt iemand niet ziek.

Waarom gaan HSP-ers zichzelf als 'verkeerd' zien?

Veel HSP-ers hebben jarenlang gehoord:

• ‘Je bent te gevoelig.’
• ‘Je moet harder worden.’
• ‘Je denkt te moeilijk.’
• ‘Je stelt je aan.’

Wanneer je zulke opmerkingen jarenlang hoort, ga je soms geloven dat er iets mis met je is. Sommige HSP-ers raken daardoor verwijderd van zichzelf. Ze proberen zich voortdurend aan te passen aan wat de omgeving normaal vindt. Dat kan leiden tot onzekerheid, schaamte en verwarring over wie je werkelijk bent.

Wat gebeurt er als hoogsensitiviteit eindelijk herkend wordt?

Voor veel HSP-ers geeft herkenning juist opluchting. Opeens vallen puzzelstukjes op hun plek. Je begrijpt beter waarom je sneller overprikkeld raakt, waarom je behoefte hebt aan rust of waarom je dingen intenser beleeft dan anderen. Vaak ontstaat daardoor ook meer mildheid naar jezelf.

Niet omdat alle problemen verdwijnen, maar omdat je jezelf eindelijk beter begrijpt. Waarom worden HSP en hoogbegaafdheid zo vaak verkeerd begrepen? Hoogsensitiviteit en hoogbegaafdheid hebben veel overlap. Zowel HSP-ers als hoogbegaafde personen verwerken informatie vaak diepgaand, denken intensief en nemen subtiele signalen waar. Daardoor reageren ze soms anders dan de omgeving verwacht. Juist dat ‘anders reageren’ wordt nogal eens verkeerd geïnterpreteerd. Wat voor de één diepgaande verwerking is, wordt door een ander soms gezien als moeilijk doen, overgevoeligheid of afwijkend gedrag.

Waarom is HSP geen psychische aandoening?

Ik wil er dit van zeggen: laat je vooral niets wijsmaken en laat je niet in een hoek drukken door labelwriters of door mensen die er een sport van maken door alles te labelen als een probleemgeval. Zo vroeg iemand me onlangs of er ook medicatie was voor HSP? Voel je wat ik bedoel?

Wanneer je hoogsensitief bent, dan ben je niet ziek, je hebt geen afwijking, je bent niet psychisch zwakker dan andere mensen en je hebt geen enkele aandoening.

Veelgestelde vragen – FAQ

Rondom hoogsensitiviteit bestaan veel vragen en misverstanden. Hieronder beantwoord ik een aantal veelgestelde vragen.

Is HSP een diagnose?

Nee. HSP is geen medische diagnose maar een persoonlijkheidskenmerk.

Is hoogsensitiviteit wetenschappelijk aangetoond?

Ja. Onderzoek laat zien dat hoogsensitieve personen informatie anders en diepgaander verwerken. Lees ook: hoogsensitiviteit aangetoond door wetenschappelijk onderzoek.

Kun je medicatie krijgen voor HSP?

Nee. Omdat HSP geen ziekte of stoornis is, bestaat er ook geen medicatie voor hoogsensitiviteit.

Wat is het verschil tussen HSP en een stoornis?

Een stoornis is een medische of psychische aandoening. HSP is een eigenschap of persoonlijkheidskenmerk.

Waarom krijgen HSP-ers soms verkeerde diagnoses?

Omdat kenmerken van hoogsensitiviteit soms verkeerd geïnterpreteerd worden wanneer professionals onvoldoende kennis hebben van HSP.