home / persoonlijke ontwikkeling / persoonlijk ontwikkeltraject / voelen gevoelens / angst

Angst: ben je bang of angstig?

Angstgevoelens hebben een functie. Angst maakt je alert en waarschuwt je dat er gevaar dreigt of dat je moet opletten. Angst is een van de vele gevoelens die je kunt ervaren. Het gevoel kan je helpen om gevaar te herkennen, maar het kan je ook belemmeren wanneer het voortdurend aanwezig is of buitenproportioneel wordt.

Welke angst ontstaat door dreiging en onzekerheid?

Angst ontstaat vaak wanneer je gevaar, verlies of onzekerheid ervaart. Soms is de dreiging concreet en weet je precies waarvoor je bang bent. Soms voel je vooral dat je geen controle hebt over wat er gaat gebeuren. Binnen deze groep onderscheiden we angst zelf, angst voor het coronavirus, angst voor het onbekende, angst voor succes en tekortangst.

Wat is angst?

Angst is een waarschuwingssysteem. Het gevoel zegt: let op, er dreigt gevaar. Dat gevaar kan zich buiten jou bevinden, maar kan ook ontstaan in jouw gedachten of verwachtingen. Je bent bijvoorbeeld bang om iets kwijt te raken, te falen, afgewezen te worden of niet tegen een situatie opgewassen te zijn.

De angstreactie ontstaat vaak voordat je precies hebt kunnen beoordelen wat er aan de hand is. Je lichaam komt in staat van paraatheid en bereidt je voor om te vechten, te vluchten of stil te vallen. Dat kan nuttig zijn wanneer er werkelijk gevaar is. Het wordt lastig wanneer het alarmsysteem blijft reageren terwijl de bedreiging niet direct aanwezig is.

Wat is angst voor het coronavirus?

Angst voor het coronavirus kon gaan over besmetting, ziekte of de mogelijke gevolgen voor jezelf en jouw naasten. Maar er kon meer onder zitten. Je kon bang zijn om de controle te verliezen, lichamelijke klachten voortdurend in de gaten houden of onzeker worden door tegenstrijdige informatie.

Deze angst liet zien hoe een concrete dreiging zich kon uitbreiden naar een algemener gevoel van onveiligheid. Je was dan niet alleen bezig met wat er op dat moment gebeurde, maar ook met alles wat mogelijk zou kunnen gebeuren.

Waarom ben je bang voor het onbekende?

Bij angst voor het onbekende weet je niet wat je kunt verwachten. Je hebt geen volledig overzicht en kunt de uitkomst niet voorspellen. Daardoor ga je twijfelen, uitstellen of vasthouden aan wat vertrouwd is.

Het bekende voelt niet altijd goed, maar het is wel bekend. Het onbekende vraagt dat je een stap zet zonder garantie. Dat kan spanning oproepen bij veranderingen in werk, relaties, gezondheid of persoonlijke keuzes.

Kun je bang zijn voor succes?

Angst voor succes klinkt tegenstrijdig. Toch kan succes betekenen dat je zichtbaarder wordt, meer verantwoordelijkheid krijgt of aan nieuwe verwachtingen moet voldoen. Je kunt ook bang zijn dat anderen anders naar je gaan kijken of dat je jouw succes voortaan moet blijven bewijzen.

Je bent dan niet bang dat iets mislukt, maar voor wat er verandert wanneer het juist wel lukt. Daardoor kun je jezelf onbewust afremmen, kansen laten liggen of jouw eigen prestaties kleiner maken.

Wat is tekortangst?

Tekortangst is de angst dat er niet genoeg zal zijn. Dat kan gaan over geld, werk, tijd, aandacht, liefde, mogelijkheden of bestaanszekerheid. Je bent voortdurend bezig met wat er ontbreekt of wat je mogelijk kunt kwijtraken.

Tekortangst kan ervoor zorgen dat je krampachtig vasthoudt, moeilijk deelt of geen risico durft te nemen. Je richt jouw aandacht vooral op gebrek, terwijl je minder goed ziet wat er al is of welke mogelijkheden zich nog kunnen ontwikkelen.

Welke angst ontstaat door sociale beoordeling?

In contact met andere mensen kan angst ontstaan voor afwijzing, kritiek, uitsluiting of gezichtsverlies. Je gaat dan sterk letten op wat anderen van jou vinden en past jouw gedrag daarop aan. Deze sociale angst kan duidelijk aanwezig zijn, maar zich ook tonen als ongemak, twijfel of de voortdurende behoefte om erbij te horen.

Wat doet angst voor andermans oordeel?

Bij angst voor andermans oordeel geef je veel gewicht aan wat anderen mogelijk van jou denken. Je houdt jezelf in, blijft nadenken over hoe je overkomt of durft bepaalde keuzes niet te maken.

Het oordeel van de ander wordt dan belangrijker dan jouw eigen afweging. Je zoekt bevestiging, vermijdt kritiek of probeert vooraf in te schatten welk gedrag anderen van jou verwachten.

Wat is FOMO?

FOMO is de angst om iets te missen. Je bent bang dat anderen ervaringen, kansen, contacten of informatie hebben waar jij niet bij bent. Daardoor kun je het gevoel krijgen dat je altijd bereikbaar, aanwezig of op de hoogte moet zijn.

De aandacht gaat steeds naar wat zich elders afspeelt. Dat maakt het moeilijker om tevreden te zijn met waar jij nu bent en met de keuze die je zelf hebt gemaakt.

Waarom ben je bang voor gezichtsverlies?

Bij angst voor gezichtsverlies ben je bang dat anderen zien dat je een fout maakt, iets niet weet of de controle verliest. Je kunt bijvoorbeeld vrezen dat je tijdens een presentatie gaat hakkelen, de draad kwijtraakt of geen antwoord weet.

Niet alleen de fout zelf voelt bedreigend. Je bent vooral bang voor de betekenis die anderen volgens jou aan die fout geven. Daardoor kun je veel energie steken in het bewaken van jouw imago.

Wat is sociale angst?

Sociale angst ontstaat wanneer contact met anderen sterke spanning oproept. Je bent bang om afgewezen, bekeken, beoordeeld of niet geaccepteerd te worden. Dat kan gebeuren tijdens gesprekken, bijeenkomsten, presentaties of gewone sociale ontmoetingen.

Je kunt zulke situaties vermijden of ze alleen met veel spanning aangaan. Ook kun je tijdens het contact vooral met jezelf bezig zijn: zeg ik het wel goed, kom ik niet vreemd over en wat zullen ze van mij denken?

Hoe herken je spanning en innerlijke onrust?

Niet iedere angst voelt als duidelijke angst. Soms merk je vooral dat jouw lichaam gespannen is, jouw gedachten blijven doorgaan of je voortdurend het gevoel hebt dat je iets moet doen. Beklemming, gespannenheid, gejaagdheid en onrust kunnen signalen zijn dat jouw systeem gevaar of onzekerheid ervaart.

Wat is een beklemmend gevoel?

Een beklemmend gevoel kun je ervaren als druk op jouw borst, spanning rond jouw keel of het gevoel dat je geen ruimte hebt. De spanning lijkt je letterlijk vast te zetten.

Het gevoel kan samengaan met angst, maar je weet niet altijd direct waardoor het ontstaat. Soms voel je eerst de lichamelijke beklemming en begrijp je pas later welke gedachte, situatie of onzekerheid erachter zit.

Wat is gespannenheid?

Bij gespannenheid staan jouw lichaam en geest op scherp. Jouw spieren trekken samen, ontspannen lukt moeilijk en je kunt sneller geïrriteerd of vermoeid raken.

De spanning kan ontstaan door een concrete gebeurtenis, maar ook door langdurige zorgen, onzekerheid of verwachtingen. Je blijft als het ware voorbereid op iets wat nog moet gebeuren.

Waarom voel je haast en gejaagdheid?

Haast en gejaagdheid geven het gevoel dat je voortdurend achter de feiten aanloopt. Je bent bezig met wat nog moet, wat niet af is of wat mogelijk misgaat wanneer je niet opschiet.

Daaronder kan angst zitten om tekort te schieten, iets te vergeten of de controle te verliezen. Je bent dan vooral gericht op het volgende moment en nauwelijks aanwezig bij wat je nu doet.

Wat betekent het wanneer je ongedurig bent?

Wanneer je ongedurig bent, kun je moeilijk wachten, stilzitten of ergens rustig bij blijven. Je wilt bewegen, handelen of doorgaan.

Die ongedurigheid kan een manier zijn om niet te hoeven voelen wat er onder de oppervlakte speelt. Bezig blijven geeft tijdelijk het gevoel dat je grip hebt.

Wat is het verschil tussen verontrust en ongerust?

Wanneer je verontrust of ongerust bent, vermoed je dat er iets niet goed zit of verkeerd kan gaan. De dreiging is meestal nog niet concreet, maar houdt je wel bezig.

Jouw gedachten gaan vooruit naar mogelijke problemen en gevolgen. Je probeert zekerheid te krijgen, maar juist het ontbreken daarvan houdt de ongerustheid in stand.

Waarom ben je zenuwachtig?

Zenuwachtigheid ontstaat vaak in aanloop naar een gebeurtenis, gesprek, prestatie of ontmoeting. Jouw lichaam wordt actief en jouw aandacht vernauwt zich.

Een beetje zenuwachtigheid kan je voorbereiden en scherp maken. Sterke zenuwen kunnen je juist blokkeren, waardoor je moeilijker denkt, spreekt of handelt.

Zorgen en overbezorgdheid bij angst

Zorgen maken en overbezorgdheid hangen vaak samen met angst en spanning. Je probeert vooruit te denken, risico’s te voorkomen en grip te houden op wat er kan gebeuren. Lees meer over Zorgen, overbezorgd, angst en spanning en de verschillende manieren waarop angst zich kan uiten.

Wat gebeurt er bij paniek, vermijden of bevriezen?

Wanneer angst sterk wordt, kan jouw automatische overlevingssysteem de regie overnemen. Je raakt in paniek, probeert ieder risico te vermijden of bevriest en komt niet meer in beweging. Het zijn verschillende reacties op dezelfde ervaring: de situatie voelt op dat moment groter dan jouw vermogen om ermee om te gaan.

Wat gebeurt er bij paniek?

Paniek is een plotselinge en intense angstreactie. Jouw lichaam slaat groot alarm en je kunt het gevoel krijgen dat je de controle verliest, geen lucht krijgt of dat er iets ernstigs gebeurt.

Op zo’n moment is rustig nadenken moeilijk. Jouw aandacht richt zich volledig op het gevaar en op de lichamelijke signalen die je ervaart.

Wanneer word je risicomijdend?

Wanneer je risicomijdend gedrag vertoont, probeer je onzekerheid en mogelijke tegenvallers zoveel mogelijk te voorkomen. Dat kan verstandig zijn wanneer een risico werkelijk groot is.

Angst kan je echter ook laten kiezen voor veiligheid terwijl je eigenlijk iets anders wilt. Je vermijdt dan niet alleen gevaar, maar mogelijk ook ontwikkeling, kansen en nieuwe ervaringen.

Wat betekent bevriezen door angst?

Bij bevriezen door angst reageer je niet door te vechten of te vluchten, maar door stil te vallen. Je kunt niet goed denken, spreken of handelen.

Het lijkt alsof jouw lichaam je tijdelijk afsluit omdat de spanning te groot is geworden. Achteraf weet je soms precies wat je had willen zeggen of doen, maar op het moment zelf kwam er niets.

Wat zegt angst over jouw behoeften?

Angst wijst je op gevaar, maar zegt vaak ook iets over wat voor jou belangrijk is. De angst ontstaat wanneer je verwacht dat een behoefte niet wordt vervuld of dat je iets waardevols kunt kwijtraken.

Verlatingsangst kan wijzen op een behoefte aan genegenheid en verbondenheid. Angst om jouw baan te verliezen kan samenhangen met behoefte aan zekerheid en bestaansveiligheid. Angst voor afwijzing kan laten zien hoe belangrijk waardering, acceptatie en erbij horen voor jou zijn.

Angsten hebben daarom sterke wortels in basisbehoeften zoals veiligheid, zekerheid en verbondenheid. Ook sociale behoeften spelen mee: aandacht krijgen, gewaardeerd worden, gehoord worden en gezien worden.

Wat hebben angst, verlies en vertrouwen met elkaar te maken?

Angst heeft vaak met verlies te maken. Je bent bang dat je jouw gezicht verliest wanneer je tijdens een presentatie de draad kwijtraakt. Je vreest dat je jouw zekerheid verliest wanneer jouw baan wegvalt. Je kunt bang zijn dat je een deel van jezelf kwijtraakt wanneer een relatie eindigt.

Ook de angst om buiten de groep te vallen heeft met verlies te maken. Je kunt jezelf steeds aanpassen omdat je bang bent om verbondenheid, goedkeuring of jouw plaats in de groep kwijt te raken. Faalangst kan ontstaan wanneer jouw identiteit sterk verbonden is met goed presteren of geen fouten maken.

Daarnaast heeft angst een relatie met vertrouwen, of beter gezegd met gebrek aan vertrouwen. Je bent bang dat je tijdens een presentatie afgaat omdat je er niet op vertrouwt dat je de juiste woorden vindt. Je kunt bang zijn voor baanverlies omdat je jouw zekerheid vooral aan jouw arbeidsovereenkomst ontleent en te weinig vertrouwt op jouw eigen kwaliteiten, inzichten en talenten.

Je kunt bang zijn om alleen te zijn omdat je niet vertrouwt dat je alleen kunt zijn zonder je eenzaam te voelen. Je kunt afwijzing vrezen terwijl je jezelf voortdurend afwijst en te weinig serieus neemt. Angst om te falen kan samenhangen met de overtuiging dat je niet kwetsbaar mag zijn.

Hoe probeer je angst te onderdrukken of te bestrijden?

Als je angst onderdrukt of ontkent, gebruik je energie om de emotie het zwijgen op te leggen. Jouw nek verstijft, jouw schouders gaan omhoog, jouw voorhoofd trekt samen en jouw lichaam verkrampt. Je voelt de angst dan misschien minder bewust, maar jouw lichaam blijft reageren.

Je kunt angst wegpraten en rationaliseren. Je bedenkt argumenten, analyses en beheersmaatregelen om zekerheid te krijgen. Je kunt jezelf verdoven of voortdurend afleiding zoeken, zodat je niet hoeft te voelen wat de angst met je doet.

Ook controle kan een manier zijn om angst te bestrijden. Je probeert grip te krijgen op jouw leven, jouw omgeving en de mensen om je heen. Perfectionisme kan een medicijn tegen faalangst worden. Wantrouwen, achterdocht, gereserveerdheid en geremdheid kunnen manieren zijn om te voorkomen dat je geraakt wordt.

De vraag is niet alleen hoe je de angst wegkrijgt. Een belangrijkere vraag is of je de angst durft te voelen, te onderzoeken en te erkennen. Waar voel jij je kwetsbaar? Waar ontbreekt veiligheid of vertrouwen? En welke behoefte wordt door de angst zichtbaar?

Laat jij je leiden door angst of door jouw behoeften?

Angst is een sterke drijfveer. Het kan je aansporen om jezelf te beschermen, risico’s af te dekken of controle uit te oefenen. Bij persoonlijke ontwikkeling is de vraag of je je alleen laat leiden door wat je wilt voorkomen, of ook door wat je werkelijk nodig hebt en wilt ontwikkelen.

Laat je je leiden door jouw behoefte aan een goede gezondheid, of vooral door angst om ziek te worden? Laat je je leiden door angst voor baanverlies, of richt je je op jouw verdere ontwikkeling als persoon? Beweeg je omdat beweging bij jou past, of alleen omdat je stijve spieren wilt voorkomen?

Het verschil zit in de richting. Angst richt jouw aandacht op het voorkomen van gevaar en verlies. Een behoefte kan richting geven aan wat je wilt opbouwen, ervaren of ontwikkelen.

Wanneer is angst buitenproportioneel?

Angst kan zulke vormen aannemen dat het jouw leven steeds meer beheerst. Je vermijdt situaties, blijft voortdurend alert of kunt niet meer vrij kiezen en handelen. De angst staat dan niet meer in verhouding tot het directe gevaar dat je loopt.

Wanneer angst buitenproportioneel wordt of jouw leven onleefbaar maakt, is coaching mogelijk niet voldoende en kan andere professionele hulp gewenst zijn. Op deze pagina stellen we geen diagnose. Het gaat hier om het herkennen en begrijpen van angst en om de vraag wat jouw angst over jouw behoeften, vertrouwen en gedrag kan vertellen.

Veelgestelde vragen over angst

Angst kan ook vragen oproepen die niet direct gaan over de oorzaak of lichamelijke signalen. Hieronder vind je vijf aanvullende vragen over de manier waarop angst kan doorwerken in jouw dagelijks leven en in contact met anderen.

Waarom kun je je schamen voor jouw angst?

Je kunt denken dat je sterk, rationeel of zelfstandig hoort te zijn en daarom moeite hebben om toe te geven dat je bang bent. Schaamte ontstaat dan niet alleen door de angst zelf, maar ook door jouw oordeel over die angst. Daardoor kun je jouw gevoelens verbergen en minder snel steun vragen.

Kan boosheid een dekmantel zijn voor angst?

Ja. Boosheid kan je het gevoel geven dat je sterker en minder kwetsbaar bent. Onder irritatie, felheid of controle kan angst zitten voor verlies, afwijzing, machteloosheid of onzekerheid. De boosheid beschermt je dan tegen het gevoel dat je de situatie niet aankunt.

Waarom neem je bij sterke angst minder goed informatie op?

Bij sterke angst richt jouw aandacht zich vooral op mogelijk gevaar. Daardoor blijft er minder ruimte over om rustig te luisteren, informatie te verwerken of verschillende mogelijkheden af te wegen. Je kunt achteraf merken dat je delen van een gesprek niet hebt onthouden.

Kan angst tijdelijk verdwijnen en later terugkomen?

Ja. Angst kan afnemen wanneer een situatie voorbij is of wanneer je afleiding vindt. Een vergelijkbare gebeurtenis, gedachte of lichamelijke sensatie kan het gevoel later opnieuw oproepen. Dat betekent niet automatisch dat je terug bij af bent, maar wel dat de onderliggende gevoeligheid nog geraakt kan worden.

Hoe kun je iemand steunen die angstig is?

Luister zonder het gevoel direct weg te praten of te bagatelliseren. Vraag wat de ander op dat moment nodig heeft en help om de situatie kleiner en overzichtelijker te maken. Neem de regie niet volledig over, want steun betekent ook dat iemand ruimte houdt om zelf keuzes te maken.