home / persoonlijke ontwikkeling / communicatie / te direct / aanvallend communiceren

Aanvallend in de communicatie?

Ben je aanvallend in jouw communicatie? Merk je dat je snel in de aanval en soms in de tegenaanval gaat? Wil je er wat aan doen? Of zeg je: ‘Nou ja, ik ben nu eenmaal zo, er is toch niets aan te doen.’ Dat klinkt vrij passief, alsof het je allemaal overkomt. Aanvallend communiceren hoort bij de valkuilen van te direct communiceren. Ik zeg dat er wel iets aan te doen is en dat het je zal helpen om effectiever te worden in jouw communicatie.

Waarom is aanvallend communiceren communicatie met een omweg?

Ik noem aanvallend communiceren weleens communicatie met een omweg. Je vertelt niet wat jou werkelijk bezighoudt, maar legt het buiten jezelf. Je zegt niet: ‘Het raakte me dat jij dat tegen me zei’, maar: ‘Jij hebt mij gekwetst.’ Je zegt niet: ‘Ik vind het moeilijk wanneer iemand zijn afspraken niet nakomt’, maar: ‘Het is echt een loser.’ Je zegt niet: ‘Ik voel me de laatste tijd niet prettig in het team’, maar: ‘Sinds jij leidinggevende bent, is de sfeer totaal verpest.’ Kortom: je legt jouw gevoelens en de verantwoordelijkheid daarvoor bij een ander neer.

Is de aanval de beste verdediging?

Iemand zei: ‘Ja, leuk verhaal van jou, maar de aanval is toch de beste verdediging?’ Ik wist even niet wat ik zeggen moest. Dat de aanval de beste verdediging is, is ook een overtuiging die bijvoorbeeld in de voetbalwereld nogal wordt gehuldigd. Maar als we toch over voetbal praten: is de verdediging niet de beste aanval? Zeg jij het maar.

Ik heb er moeite mee wanneer we bij communicatie denken in termen van aanvallen, verdedigen, winnen, verliezen, gelijk krijgen en ongelijk hebben. Alles wat ik vind, zeg, denk en voel, zegt iets over mij. Alles wat jij vindt, denkt en voelt, zegt iets over jou. Ook wanneer je in de verdediging schiet, deel je vaak niet meer wat er werkelijk bij jou gebeurt.

Ik hoef geen gelijk: ik vertel hoe ik ernaar kijk

Ook in dit artikel geldt: ik hoef geen gelijk en geen bevestiging. Ik vertel alleen hoe ik ernaar kijk. Dat is mijn perceptie en daarvoor ben ik verantwoordelijk. Jij bent verantwoordelijk voor jouw perceptie. Wanneer we die met elkaar delen, voorkomen we dat een gesprek verandert in aanvallen, beschuldigen en verwijten.

Wat zijn de gevolgen van aanvallende communicatie?

Wanneer jij aanvallend communiceert, roept dat reacties op bij anderen. Je kunt mensen tegen jou in het harnas jagen. Het gaat ten koste van de relatie en de ander kan zich in de hoek gedrukt, gekwetst, overruled of bang voelen.

• De ander durft geen weerwoord of tegenspraak meer te geven.
• De ander voelt zich ongemakkelijk of klapt dicht.
• De ander schiet in de verdediging of tegenaanval.
• De ander keert zich van jou af.
• De ander voelt zich verdrietig of ontmoedigd.
• De ander voelt zich onveilig of bang voor jou.

Soms kom je harder over dan je beseft. Dan kan het helpen om te onderzoeken waarom je hard overkomt in jouw communicatie en welk effect jouw toon, woordkeuze en houding hebben.

Welke vormen van aanvallende communicatie zijn er?

Aanvallende communicatie kent verschillende vormen. Soms is de aanval openlijk en fel, maar zij kan ook indirect, spottend, beschuldigend of intimiderend zijn. Hieronder werk ik de belangrijkste vormen verder uit.

Verwijten maken

De ander iets verwijten is een bekende vorm. Je zegt bijvoorbeeld: ‘Ik was ziek en jij hebt je nooit laten horen’ of: ‘Toen jij verhuisde stond ik altijd voor je klaar, maar nu ik verhuis ben je nergens.’ Kenmerkend is dat je niet zegt wat je bedoelt. Wat je werkelijk bedoelt, is bijvoorbeeld: ‘Ik had jouw aandacht of hulp nodig.’ Lees meer over verwijten maken.

Op de persoon spelen

Wanneer je zegt dat iemand incompetent, lui, dom of een loser is, bespreek je niet langer gedrag of feiten. Je geeft een oordeel over de persoon. Je kweekt daarmee verwijdering en tast de relatie aan. Bij op de persoon spelen richt je de aanval niet op de inhoud, maar op wie de ander volgens jou is.

Cynisch communiceren

Cynisme in communicatie is indirect. Je zegt niet wat je werkelijk bedoelt, maar verpakt jouw afwijzing of teleurstelling in bittere of bijtende spot. De formulering is indirect, maar de pijn die zij veroorzaakt kan heel direct zijn.

Sarcastisch communiceren

Bij sarcasme in communicatie zeg je vaak het tegenovergestelde van wat je bedoelt. Je gebruikt spot, hoon of een hatelijke ondertoon om de ander te raken of belachelijk te maken. Je werkelijke boodschap blijft verborgen achter de sneer.

Intimiderend communiceren

Voel je dat de gradatie stijgt? Intimiderend communiceren is dreigen, schreeuwen, slaan met deuren, druk zetten of angst oproepen. Intimiderend gedrag raakt een terrein dat intiem en persoonlijk is. Daar hoort een ander niet binnen te dringen.

Autoritair en agressief communiceren

Wanneer je geen tegenspraak duldt, jouw wil oplegt en maar één manier accepteert, namelijk jouw manier, communiceer je autoritair en agressief. Je bent te sturend, dwingend, explosief of forcerend en laat onvoldoende ruimte over voor de ander. Ook betuttelen en bemoederen kunnen een vriendelijke verpakking zijn voor hetzelfde patroon: je schrijft de ander voor hoe hij of zij moet leven en gaat over grenzen heen.

Welke patronen liggen dicht bij aanvallend communiceren?

Aanvallend communiceren kan ontstaan wanneer je primair reageert en jouw eerste emotie onmiddellijk omzet in woorden of gedrag. Bij een explosieve manier van communiceren loopt de spanning snel op en krijgt de ander weinig ruimte.

Je kunt ook heel stellig communiceren en jouw opvatting als enige waarheid neerzetten. Ben je van nature uitgesproken in jouw communicatie, dan hoeft dat niet aanvallend te zijn, zolang je ruimte houdt voor een andere visie.

Ook te confronterend communiceren kan als aanval worden ervaren wanneer je te scherp, persoonlijk of veroordelend wordt. Daardoor kan onveiligheid in de communicatie ontstaan, waarbij mensen zich terugtrekken, minder zeggen of alleen nog sociaal wenselijk reageren.

Wat kun je doen aan aanvallende communicatie?

Merk je dat je vaak aanvallend bent in jouw communicatie? Daar is wat aan te doen. Het begint ermee dat je verantwoordelijkheid neemt voor jouw eigen gevoelens, waarnemingen en reacties.

• Neem tijd om na te denken over jouw communicatiestijl en het effect ervan op anderen.
• Onderzoek achteraf situaties waarin je aanvallend reageerde en bedenk hoe je het anders had kunnen formuleren.
• Focus op jouw eigen gevoelens en ervaringen in plaats van de ander aan te vallen.
• Zeg niet: ‘Jij irriteerde mij mateloos’, maar: ‘Ik merkte dat ik erg geïrriteerd raakte.’
• Luister en probeer te begrijpen waar de reactie van de ander vandaan komt.
• Blijf bij feiten en concreet waarneembaar gedrag.
• Zeg niet: ‘Sinds jij het werkoverleg voorzit is het een zooitje’, maar: ‘Een duidelijke agenda zou ons helpen om meer structuur te houden.’
• Stel voor het gesprek later voort te zetten wanneer emoties te hoog oplopen.
• Richt je op oplossingen in plaats van op het aanwijzen van een schuldige.
• Zeg niet: ‘Het is jouw schuld dat dit fout ging’, maar: ‘Hoe kunnen we dit samen oplossen?’

Je hoeft niet vaag of voorzichtig te worden. Je mag duidelijk zijn, grenzen stellen en zeggen wat je vindt. Het gaat erom dat je de ander niet kleineert, bedreigt of verantwoordelijk maakt voor alles wat jij voelt.

Veelgestelde vragen over aanvallend communiceren

Hieronder lees je aanvullende antwoorden over aanvallende reacties, boosheid en het effect op de ander.

Is iedere directe opmerking aanvallend?

Nee. Je kunt heel duidelijk en direct zijn zonder de ander te kleineren, te beschuldigen of onder druk te zetten. Het verschil zit in de formulering, toon en ruimte die je aan de ander laat.

Is boosheid hetzelfde als aanvallende communicatie?

Nee. Boosheid is een emotie. Aanvallende communicatie is de manier waarop je die emotie uit. Je kunt boos zijn en toch beheerst, duidelijk en respectvol communiceren.

Waarom schiet de ander in de verdediging?

Omdat de ander zich beschuldigd, veroordeeld of bedreigd voelt. De aandacht gaat dan niet meer naar jouw inhoudelijke boodschap, maar naar zelfbescherming.

Kun je aanvallend communiceren zonder jouw stem te verheffen?

Ja. Ook een rustige, neerbuigende, sarcastische of manipulerende boodschap kan aanvallend zijn. Stemvolume is niet het enige kenmerk.

Hoe bied je excuses aan na een aanvallende reactie?

Benoem concreet wat je hebt gezegd of gedaan, erken het effect daarvan en leg niet onmiddellijk uit waarom jouw reactie begrijpelijk was. Vertel daarna wat je de volgende keer anders wilt doen.