home / leiderschapsontwikkeling / leiderschapskwaliteiten

Leiderschapskwaliteiten

Leiderschapskwaliteiten horen bij wie je bent als leidinggevende. Ze zeggen iets over jouw persoonlijke eigenschappen en over de manier waarop je richting geeft, vertrouwen creëert, duidelijkheid biedt en anderen meeneemt. Binnen de persoonlijke ontwikkeling van een leidinggevende is zelfkennis daarom essentieel. Je moet niet alleen weten wat je kunt leren, maar ook welke kwaliteiten je van nature in huis hebt en wat jouw functie van je vraagt.

Er bestaat geen standaardlijst met leiderschapskwaliteiten waaraan iedere leider moet voldoen. De directeur van een grote organisatie heeft andere kwaliteiten nodig dan iemand die leidinggeeft aan een kleine onderneming. Beiden kunnen uitstekende leiders zijn. De functie, de omgeving, de verantwoordelijkheid en de mensen aan wie je leidinggeeft bepalen mede welke kwaliteiten belangrijk zijn. Wil je jouw eigen kwaliteiten beter leren kennen? Verderop lees je meer over de training leiderschapskwaliteiten ontdekken.

Wat is leiderschap?

Om leiderschapskwaliteiten te begrijpen, moet je eerst kijken naar leiderschap zelf. Een leider gaat voorop, kijkt vooruit, zet lijnen uit en geeft richting. Maar een leider doet meer dan bepalen waar het naartoe moet. Leiderschap betekent ook dat je anderen meeneemt in die richting en, waar dat mogelijk is, samen met anderen vooruitkijkt en richting geeft.

Daarmee kom je ook bij normen en waarden. Gaat leiderschap over dicteren of inspireren, opleggen of afspreken, sturen of zelfstandigheid bevorderen, motiveren of afdwingen? Zelfs een dictator kun je formeel een leider noemen, maar zodra leiderschap lijden veroorzaakt, ben ik klaar. Macht en beslissingsbevoegdheid horen bij veel leidinggevende functies. De manier waarop je daarmee omgaat, zegt veel over de kwaliteit van jouw leiderschap.

• Dicteren of inspireren?
• Opleggen of afspreken?
• Sturen of zelfstandigheid bevorderen?
• Motiveren of afdwingen?
• Eigen zin doordrijven of zinvol werk bieden?

Leiderschap gaat over willen, kunnen en zijn

Voor mij speelt leiderschap zich af in de trits willen, kunnen en zijn. Je motivatie om leiding te geven, de kennis en vaardigheden die je nodig hebt en jouw persoonlijke kwaliteiten horen bij elkaar. Tegelijkertijd moet je die drie niet op één hoop gooien, want ze ontwikkelen op een andere manier.

Misverstanden over leiderschapskwaliteiten

Leiderschapskwaliteiten worden gemakkelijk een containerbegrip. Er verschijnen lijstjes waarin iedere leider strategisch, mensgericht, inspirerend, daadkrachtig, empathisch, analytisch, vernieuwend en planmatig moet zijn. Zo'n ideaalprofiel helpt weinig. Je kunt geen generieke leiderschapskwaliteiten uitstrooien over iedere leidinggevende functie. Eerst moet je weten welke kwaliteiten iemand heeft en vervolgens welke kwaliteiten de specifieke functie vraagt.

Ook het beeld dat een leider extravert, flamboyant en bijzonder welbespraakt moet zijn klopt niet. Er zijn genoeg introverte leiders die met weinig woorden veel beweging creëren. Verbinding maken en goed communiceren zijn belangrijk, maar de manier waarop iemand dat doet kan sterk verschillen. Zelfkennis is daarom belangrijker dan proberen te voldoen aan een ideaalbeeld dat niet bij je past.

Wat maakt een leider tot een leider?

Hoewel iedere leidinggevende functie andere accenten vraagt, zie ik een aantal basiselementen van leiderschap steeds terug. Het zijn geen eigenschappen die je als universeel functieprofiel moet afvinken. Ze beschrijven gebieden waarop leiderschap zichtbaar wordt en waarvoor verschillende persoonlijke kwaliteiten nodig kunnen zijn.

• Richting geven en vooruitkijken.
• Anderen meenemen.
• Vertrouwen creëren.
• Duidelijkheid geven.
• Ontwikkeling stimuleren.
• Verbinding creëren.
• Zin en betekenis bieden.
• Je positie kennen en daar zorgvuldig mee omgaan.

Anderen meenemen

De juiste richting zien is nog geen leiderschap. Je moet anderen ook meekrijgen. Dat kan vanuit daadkracht en overtuiging, maar ook door enthousiasme, inspiratie, duidelijkheid en verbinding. Overtuigingskracht is daarom iets anders dan je zin doordrukken of alleen goede argumenten hebben. Het begint bij zelf overtuigd zijn van een richting en vervolgens die kwaliteiten inzetten waardoor anderen jouw boodschap begrijpen en bereid zijn mee te bewegen.

Vertrouwen creëren

Vertrouwen is een fundament onder leiderschap. Mensen moeten erop kunnen rekenen dat wat je zegt en wat je doet met elkaar overeenkomen. Je houdt koers, komt toezeggingen na en bent betrouwbaar wanneer het erop aankomt. Daar horen kwaliteiten bij als eerlijkheid, toegankelijkheid, respect, standvastigheid en betrouwbaarheid. Ook duidelijkheid draagt bij aan vertrouwen. Medewerkers hoeven het niet altijd met je eens te zijn, maar ze moeten wel weten waar ze aan toe zijn.

Duidelijkheid geven

Leiders die aandacht hebben voor medewerkers zijn niet automatisch soft. Goed leiderschap vraagt dat je duidelijk bent over verwachtingen, afspraken, richting en verantwoordelijkheden. Tegelijkertijd werkt dat twee kanten op: je vertelt medewerkers wat je van hen verwacht, maar je wilt ook weten wat zij van jou nodig hebben om hun verantwoordelijkheid te kunnen nemen. Onduidelijkheid leidt gemakkelijk tot gebrek aan vertrouwen, conflicten en frustratie.

Gericht zijn op ontwikkeling

Leiders hebben oog voor de ontwikkeling van de organisatie, het team en de individuele medewerker. Ontwikkeling is veel meer dan een cursus organiseren. Het betekent ook verantwoordelijkheid overdragen, medewerkers laten oefenen, fouten benutten om te leren, zelfstandigheid bevorderen en mensen inzetten op hun kwaliteiten. Wie wil dat een organisatie groeit, moet daarom aandacht hebben voor de groei van de mensen die er werken. Ik heb de uitspraak "wie de jeugd heeft, heeft de toekomst" ooit omgedraaid: wie de toekomst heeft, heeft de jeugd. Organisaties die perspectief en ontwikkeling bieden, trekken mensen aan die willen groeien en bijdragen.

Verbinding: gericht op de relatie

Leiderschap speelt zich af tussen mensen. Een leidinggevende moet een werkbare relatie kunnen opbouwen met medewerkers, aandacht hebben, luisteren en aanspreekbaar zijn. Dat ziet er niet bij iedere leider hetzelfde uit. De ene leidinggevende stapt gemakkelijk op anderen af en maakt snel contact. Bij een ander stappen medewerkers juist gemakkelijk binnen omdat diegene toegankelijk, rustig en benaderbaar is. Beide kunnen sterke leiderschapskwaliteiten zijn. Hoe jouw persoonlijke stijl doorwerkt in de organisatie lees je verder bij managementstijl en interne communicatie.

Je positie kennen

Een leider heeft macht. Dat woord roept soms weerstand op, maar een leidinggevende is bevoegd om werk op te dragen, neemt beslissingen die gevolgen hebben voor medewerkers en beoordeelt vaak hun functioneren. Daar is niets mis mee. Juist daarom moet een leider zich bewust zijn van zijn positie. Bescheidenheid, zelfreflectie, omgaan met afstand en nabijheid en openstaan voor feedback helpen voorkomen dat positie omslaat in machtsmisbruik. Een leider hoeft zichzelf niet boven anderen te verheffen om leiding te kunnen geven.

Leiderschapskwaliteiten en verwante begrippen

Een deel van de verwarring ontstaat doordat leiderschapskwaliteiten, vaardigheden, stijlen, vormen en competenties door elkaar worden gebruikt. Ze hebben met elkaar te maken, maar beschrijven verschillende kanten van leiderschap. Daarom hebben deze onderwerpen ieder hun eigen verdieping.

Welke leiderschapskwaliteiten heb jij nodig?

De vraag is niet of jij voldoet aan een algemeen profiel van de ideale leider. Kijk naar de functie en omgeving waarin je leidinggeeft. Waar moet jij richting aan geven? Hoe zelfstandig zijn jouw medewerkers? Welke beslissingen moet jij nemen? Hoeveel verandering is er? Waar loopt jouw team tegenaan en welke kwaliteiten worden daardoor voortdurend van jou gevraagd? Pas daarna kun je zinvol bepalen wat je wilt ontwikkelen.

Soms ontbreekt vooral een vaardigheid die goed te trainen is. Soms moet je een kwaliteit die al aanwezig is bewuster leren inzetten. En soms ontdek je dat een functie structureel kwaliteiten van je vraagt waarover je niet beschikt. Ook dat is waardevol inzicht. Niet iedere ontwikkelvraag moet worden opgelost door harder aan jezelf te werken.

Persoonlijk leiderschap

Veel kwaliteiten die bij leidinggeven belangrijk zijn, spelen ook een rol wanneer je geen formele leidinggevende functie hebt. Vooruitkijken, verantwoordelijkheid nemen, jezelf ontwikkelen, duidelijk zijn en bewust omgaan met relaties horen ook bij persoonlijk leiderschap. Een formele leidinggevende draagt daarnaast verantwoordelijkheid voor medewerkers, resultaten en besluiten die gevolgen hebben voor anderen. Daardoor krijgen dezelfde persoonlijke kwaliteiten een andere lading.

Waarom zijn leiderschapskwaliteiten belangrijk?

Leidinggevenden hebben veel invloed op het klimaat waarin mensen werken. Ze kunnen vertrouwen en duidelijkheid creëren of juist onzekerheid en frustratie veroorzaken. Ze kunnen mensen helpen groeien of ontwikkeling blokkeren. Ze kunnen verantwoordelijkheid bij medewerkers leggen of alles zelf naar zich toetrekken. Inzicht in jouw leiderschapskwaliteiten is daarom geen theoretische oefening, maar helpt je begrijpen welk effect jouw natuurlijke gedrag heeft en welke kwaliteiten jouw functie daadwerkelijk van je vraagt.

Veelgestelde vragen over leiderschapskwaliteiten

Leiderschapskwaliteiten worden gemakkelijk verward met vaardigheden, competenties en leiderschapsstijlen. De volgende vragen helpen om het verschil duidelijk te houden en om te bepalen wat je wel en niet kunt ontwikkelen.

Wat zijn belangrijke leiderschapskwaliteiten?

Welke kwaliteiten belangrijk zijn, hangt af van de functie en situatie. Vaak gaat het om kwaliteiten die helpen bij richting geven, vertrouwen creëren, duidelijkheid bieden, verbinding maken, ontwikkelen en zorgvuldig omgaan met positie en verantwoordelijkheid. Niet iedere leidinggevende hoeft deze kwaliteiten in dezelfde mate te bezitten.

Kun je leiderschapskwaliteiten leren?

Nee. Leiderschapskwaliteiten kun je niet aanleren zoals je een vaardigheid aanleert. Ze horen bij jouw persoonlijke eigenschappen. Wanneer een kwaliteit aanwezig is, kun je die verder ontwikkelen, verfijnen en bewuster leren inzetten.

Wat is het verschil tussen leiderschapskwaliteiten en leiderschapsvaardigheden?

Leiderschapskwaliteiten zeggen iets over jouw persoonlijke eigenschappen en natuurlijke aanleg. Leiderschapsvaardigheden gaan over concreet gedrag dat je kunt leren en oefenen. Beide beïnvloeden elkaar, maar ze zijn niet hetzelfde.

Moet een goede leider extravert zijn?

Nee. Er bestaat niet één persoonlijkheidstype dat geschikt is voor leiderschap. Ook introverte en rustigere leidinggevenden kunnen zeer effectief zijn. Belangrijker is welke kwaliteiten iemand heeft, wat de functie vraagt en hoe die kwaliteiten worden ingezet.

Hoe ontdek ik mijn leiderschapskwaliteiten?

Kijk niet alleen naar een algemene lijst met eigenschappen. Onderzoek in welke situaties je van nature sterk bent, welk gedrag anderen bij jou herkennen, waar je onder druk in doorschiet en welke eisen jouw huidige of toekomstige functie stelt. De combinatie van zelfkennis en functiecontext geeft het meest bruikbare inzicht.