home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / initiatief / kartrekker

Kartrekker: past dat talent bij jou?

Ben jij een kartrekker of hoor je vaak dat deze rol bij jou past? Ik noem kartrekker zijn een talent en geen kernkwaliteit. Om die kar werkelijk te kunnen trekken heb je namelijk verschillende kernkwaliteiten nodig. Daarom heb ik deze pagina onder initiatief nemen gezet. Een kartrekker wacht niet af tot een ander begint maar komt zelf in beweging, neemt verantwoordelijkheid, brengt vaart in een project en probeert anderen daarin mee te krijgen. In dit artikel leg ik uit wat een kartrekker is, welke kwaliteiten je daarvoor nodig hebt en waar je voor moet oppassen.

Waarom is kartrekker een talent en geen kernkwaliteit?

Omdat kartrekker zijn voor mij meer een combinatie is. Het talent ontstaat doordat verschillende kwaliteiten tegelijk bij elkaar komen. Je neemt initiatief, ziet vooruit, hebt energie, durft verantwoordelijkheid te nemen, houdt het resultaat in beeld en kunt anderen enthousiast krijgen voor de richting die je voor ogen hebt.

Dat verklaart ook waarom twee kartrekkers heel verschillend kunnen zijn. De ene kartrekker krijgt mensen vooral mee door enthousiasme en overtuigingskracht. De andere is sterk in organiseren en voortgang bewaken. Weer een ander heeft voortdurend nieuwe ideeën en weet mensen daarmee in beweging te krijgen. Het talent is herkenbaar, maar de kwaliteiten waarmee iemand het invult kunnen verschillen.

Ik zet kartrekker daarom ook in het rijtje van talenten als pionier en kwartiermaker. Het zijn woorden waarmee we beschrijven wat iemand in een bepaalde context kan betekenen. Daaronder zitten de persoonlijke kwaliteiten die maken dat die rol zo natuurlijk bij iemand past.

Waar kan een kartrekker in doorschieten?

De grootste valkuil van de kartrekker is dat je een paar kilometer vooroploopt en vergeet de anderen mee te nemen. Ik zeg 'vergeet', maar misschien gun je je daar de rust niet voor. Je bent zo ongedurig of resultaatgericht dat je weleens te snel wilt. Daardoor kun je de betrokkenheid van anderen verliezen.

Of je neemt te veel hooi op de schouders, niet op de vork. Je voelt je oververantwoordelijk voor de resultaten en daardoor wordt het trekken aan de kar een zware klus. Voor je het weet heb je niet alleen de kar vast, maar ben je ook bezig om iedereen erop te houden, de route uit te stippelen, obstakels weg te halen en ondertussen zelf nog de helft van het werk uit te voeren.

Dan wordt een talent dat juist beweging moest brengen een bron van uitputting. En erger nog: je kunt anderen onbedoeld steeds passiever maken. Waarom zouden zij nog trekken wanneer jij toch alles naar je toe haalt?

Wat heeft een kartrekker nodig?

Ik denk dat je als informeel leider een aantal zaken nodig hebt:

• Een duidelijke kop en staart aan de opdracht: wat willen we bereiken en hoe doen we dat?
• Vertrouwen vanuit het team en erkenning dat jij de rol van kartrekker op je neemt.
• Bewustwording dat je moet faciliteren, leiden en communiceren in plaats van dat jij het allemaal zelf moet doen.
• Bewustwording dat jij als kartrekker niet alleen verantwoordelijk kunt zijn voor het resultaat maar dat jullie dat samen zijn.

Vooral dat laatste vind ik belangrijk. Een kartrekker kan verantwoordelijkheid nemen voor het proces zonder alle verantwoordelijkheid van de andere teamleden over te nemen. Jij kunt het initiatief nemen, maar anderen blijven verantwoordelijk voor hun eigen bijdrage.

Hoe neem je anderen mee zonder de kar alleen te trekken?

Door niet alleen te denken aan voortgang maar ook aan betrokkenheid. Jij ziet misschien allang welke kant het op moet. Prima. Maar wanneer de rest van het team nog drie afslagen achter je rijdt, helpt het weinig dat jij zelf al bijna bij de bestemming bent.

Mensen meenemen vraagt dat je vertelt waar je naartoe wilt en waarom. Vraag ook wat anderen zien, welke bijdrage zij kunnen leveren en waar hun bezwaren of twijfels zitten. Niet ieder bezwaar is een rempoging. Soms ziet een collega iets wat jij in jouw vaart gemist hebt.

En verdeel het trekken. Wanneer jij werkelijk wilt dat mensen betrokken raken, moeten zij ook iets te dragen krijgen. Geef verantwoordelijkheid, laat anderen onderdelen oppakken en accepteer dat iemand het soms anders aanpakt dan jij. Anders maak je van jouw collega's karzitters die vooral afwachten tot jij de volgende heuvel weer hebt genomen.

Wanneer kom je als kartrekker in de gevarenzone?

Het lampje moet rood bij je gaan branden:

• Wanneer je jezelf oververantwoordelijk gaat voelen voor de resultaten van het project.
• Wanneer je meent dat het niet goed komt als jij niet zelf de dingen doet die gedaan moeten worden.
• Wanneer je je schuldig gaat voelen wanneer de resultaten nog niet conform verwachting zijn.
• Wanneer je leegloopt qua energie, wat erop wijst dat je te hard aan de kar trekt.

Let vooral op de gedachte: als ik het niet doe, gebeurt het niet. Misschien is dat soms zelfs waar. Maar wanneer dat structureel zo is, heb je een ander probleem. Dan moet je niet alleen harder gaan trekken maar onderzoeken waarom de rest kennelijk onvoldoende verantwoordelijkheid neemt.

Welke rol hebben de andere teamleden?

Mooi dat jij een kartrekker bent! Dat is een talent. Maar belangrijk is dat je de collega's meeneemt op de kar. Ik noem ze even karzitters. Jouw teamleden zitten op de kar. Alleen hoop ik natuurlijk wel dat ze niet letterlijk achterover gaan zitten terwijl jij jezelf in het zweet werkt.

Volgende vraag: lopen er ook mensen achter de kar? Dat zijn remmers. De remmer houdt de ontwikkeling van het team tegen, belemmert de voortgang of reageert vanuit weerstand tegen verandering. Maar ook daar moet je niet te snel een etiket op plakken. Eerst maar eens onderzoeken waarom iemand remt.

Wat doe je met remmende collega's?

Wat moet je doen met teamleden die een remmende factor zijn? Een paar dingen:

• Zorgen dat ze alsnog op de kar gaan zitten door ze te motiveren, te stimuleren of ervoor te zorgen dat ze alsnog competent worden.
• Afscheid van ze nemen als dat niet lukt, ontslag dus.

Maar daar zit voor de informele kartrekker natuurlijk meteen een grens. Jij kunt wel signaleren dat iemand onvoldoende meedoet, maar je bent daarmee nog niet automatisch degene die over functioneren, consequenties of ontslag beslist. Dat hoort bij degene die formeel leidinggeeft.

Wanneer heb je als kartrekker voldoende positie?

Als jouw leidende rol erkend en expliciet is, heb je zeker wat te zeggen als het gaat over de samenstelling van een projectteam, een commissie of een andere tijdelijke groep medewerkers. Je moet dan ook in staat en bereid zijn om een stevig gesprek te voeren met karremmers en daarin de leiding achter je hebben staan.

Maar gaat jouw positie op die manier niet heel erg lijken op een leidinggevende functie? Soms is dat een lastig dilemma. Een kartrekker heeft invloed nodig om de kar te kunnen trekken, maar wanneer verantwoordelijkheid en bevoegdheid niet bij elkaar passen, kun je behoorlijk klem komen te zitten.

Wat is het verschil tussen een kartrekker, pionier en kwartiermaker?

Ik zet deze drie graag in hetzelfde rijtje van talenten, maar ze leggen ieder een ander accent. De kartrekker brengt beweging in een groep of project en voelt zich sterk verantwoordelijk voor de voortgang. De pionier gaat graag voorop waar nog weinig gebaande wegen zijn. Hij verkent, probeert en begint iets nieuws.

De kwartiermaker zit daar weer anders in. Die bereidt iets nieuws voor en zorgt dat de omstandigheden ontstaan waarin anderen later verder kunnen. Denk aan een nieuwe afdeling, organisatievorm, vestiging of werkwijze die nog helemaal moet worden opgebouwd. Er moet ruimte gemaakt worden voordat de rest kan komen.

Die talenten kunnen natuurlijk in één persoon samenkomen. Een pionier kan ook kartrekker zijn en een kwartiermaker heeft bijna altijd initiatief nodig. Maar het ene woord zegt niet precies hetzelfde als het andere. Bij de kartrekker ligt voor mij vooral de nadruk op de kar daadwerkelijk in beweging krijgen en houden, mét de mensen die erbij horen.

Ontwikkeldoelen wanneer jij vaak de kartrekker bent

• Jouw initiatief en voortvarendheid inzetten zonder voortdurend alle verantwoordelijkheid naar jezelf toe te trekken.
• Leren afstemmen op het tempo en de betrokkenheid van anderen zodat je niet kilometers voor het team uitloopt.
• Verantwoordelijkheid verdelen en collega's daadwerkelijk laten bijdragen in plaats van zelf steeds harder aan de kar te trekken.

Veelgestelde vragen over het talent kartrekker

Kartrekker zijn gaat over initiatief nemen, verantwoordelijkheid voelen en beweging brengen. Maar het talent werkt pas werkelijk goed wanneer je niet alleen zelf vooruitgaat maar ook anderen weet mee te krijgen.

Wat is een kartrekker?

Een kartrekker is iemand die binnen een team, project of groep het voortouw neemt. Hij of zij brengt beweging, bewaakt de voortgang en voelt zich vaak sterk betrokken bij het realiseren van het gezamenlijke doel.

Is kartrekker een kernkwaliteit?

Nee. Ik noem kartrekker zijn een talent. Om dat talent goed in te zetten heb je verschillende kernkwaliteiten nodig, zoals initiatief nemen, vooruitdenken, proactief zijn, doorzetten en mensen kunnen meenemen.

Welke kwaliteiten heeft een goede kartrekker nodig?

Een goede kartrekker neemt initiatief, kijkt vooruit, is gedreven en resultaatgericht en durft richting te geven. Maar minstens zo belangrijk is dat je kunt communiceren, verantwoordelijkheid kunt verdelen en rekening houdt met de mensen die je wilt meenemen.

Wat is de grootste valkuil van een kartrekker?

Dat je te ver voor de anderen uitloopt en uiteindelijk zelf bijna alles gaat doen. Je kunt je oververantwoordelijk voelen, te hard aan de kar trekken en daardoor zowel jezelf uitputten als anderen passiever maken.

Moet een kartrekker ook leidinggevende zijn?

Nee. Een kartrekker is vaak juist een informeel leider. Je kunt zonder formele leidinggevende functie het voortouw nemen. Wel wordt het belangrijk dat duidelijk is waar jouw verantwoordelijkheid eindigt en waar de formele verantwoordelijkheid van de leidinggevende begint.