home / persoonlijke ontwikkeling / persoonlijk ontwikkeltraject / willen kunnen zijn / zijn / wat is talent

Wat is talent en wat zijn talenten?

Wat is talent? Vaak denken we bij talent meteen aan grote namen. Een topsporter, een begenadigd musicus, iemand die uitzonderlijke prestaties levert. Dat kan talent zijn, maar als je alleen daar kijkt, raak je gemakkelijk het zicht kwijt op jouw eigen talent. Talent hoeft voor mij niet groots of spectaculair te zijn. Het heeft juist veel te maken met wat van nature bij jou past, wat je gemakkelijk afgaat en waarin jouw eigen manier van denken, voelen, waarnemen en handelen zichtbaar wordt. Daarom hoort talent voor mij nadrukkelijk bij de vraag wie jij bent.

Definitie en betekenis

Wanneer ik talent probeer te duiden, begin ik bij natuurlijke aanleg. Talent heeft iets van een gave: iets wat jou gegeven is en waarvan de basis er al vroeg was. Maar daarmee is de definitie nog niet compleet. Talent is voor mij niet alleen aanleg en ook niet alleen iets wat je goed kunt. Talent ontstaat uit een combinatie van jouw kwaliteiten, affiniteit en interesse, inzicht en vaardigheden.

Gave: ontvangen, geven en ontvangen

Het woord gave roept bij mij drie gedachten op. Allereerst heb je iets ontvangen. Jouw natuurlijke aanleg heb je niet eerst op school gehaald. Vervolgens kun je met jouw talent iets geven. Je levert een bijdrage aan andere mensen, jouw werk, jouw omgeving of de maatschappij. En doordat je jouw talent inzet, ontvang je zelf vaak ook iets terug: waardering, voldoening, betekenis of het gevoel dat je op jouw plek bent.

• Een talent heb je ontvangen: de natuurlijke basis is je gegeven.
• Met jouw talent kun je iets geven en bijdragen.
• Wanneer je jouw talent inzet, kun je ook waardering, voldoening en betekenis ontvangen.

Dat vind ik een rijkere manier om naar talent te kijken dan alleen de vraag: waar ben ik goed in? Talent gaat ook over wat jij met jouw eigen aanleg kunt betekenen.

Wat zegt jouw talent over wie je bent?

Heel veel. Juist omdat de basis van talent in jouw ZIJN ligt. Kijk eens naar wat jou van nature gemakkelijk afgaat. Hoe denk je? Wat zie jij wat een ander niet onmiddellijk ziet? Waar voel jij snel aan wat er speelt? Hoe reageer je op een situatie? Waarvoor komen mensen vanzelf naar jou toe? Daar wordt iets zichtbaar van wie jij bent.

Ik speel graag met het woord talenten en maak er in gedachten wel eens taal-enten van. Jouw talent is als het ware jouw eigen taal. De manier waarop jij naar buiten brengt wat er vanbinnen aanwezig is. Hoe jij iets begrijpt, vormgeeft, oplost, onder woorden brengt of aanvoelt. Ik noem het ook wel het DNA van hart en ziel. Niet omdat één talent jou volledig beschrijft, maar omdat jouw eigen combinatie zoveel over jou vertelt.

Talent hoeft niet groots te zijn

Daarom hoef je niet in de prijzenkast van bekende mensen te kijken om te begrijpen wat talent is. Natuurlijk kun je een uitzonderlijk voetbaltalent, muzikaal talent of tekentalent hebben. Maar talent zit net zo goed in iemand die in een ingewikkeld gesprek precies de juiste vraag stelt, in iemand die onmiddellijk ziet hoe een praktisch probleem opgelost kan worden of in iemand die rust en overzicht brengt zodra iedereen om hem heen het spoor bijster is.

Iedereen heeft mogelijkheden en natuurlijke aanleg, maar niet iedereen heeft daar evenveel zicht op. Het probleem is vaak dat je jouw eigen talent vergelijkt met iets spectaculairs. Dan zeg je bijvoorbeeld: 'Ja, maar ik kan helemaal niet bijzonder goed zingen, schilderen of voetballen.' Dat hoeft ook niet. De betere vraag is: wat gaat bij jou zo natuurlijk dat je nauwelijks beseft dat het bijzonder is?

Waar WILLEN, KUNNEN en ZIJN samenkomen

Stel dat jij van nature gemakkelijk luistert. Dat zegt iets over jouw ZIJN. Maar misschien interesseert de binnenwereld van mensen jou ook enorm. Je kunt uren praten over wat mensen beweegt en je wilt er steeds meer van begrijpen. Dat is jouw WILLEN. Vervolgens leer je goede vragen stellen, samenvatten, doorvragen en een gesprek structureren. Dat hoort bij KUNNEN. De combinatie kan uitgroeien tot talent voor interviewen, coachen, leidinggeven, hulpverlening of een heel ander terrein waarop goed luisteren van betekenis is.

Dat is ook waarom een beroep niet hetzelfde is als een talent. Hetzelfde talent kan op heel verschillende plekken tot uiting komen. Iemand die mensen snel begrijpt en goed kan luisteren, kan huisarts zijn, leidinggevende, docent, interviewer of vrijwilliger. Het beroep verandert, maar iets in de natuurlijke manier waarop die persoon zich verhoudt tot mensen blijft herkenbaar.

Affiniteit is daarbij belangrijk. Je kunt ergens aanleg voor hebben, maar wanneer het onderwerp jou totaal niet interesseert, wordt het moeilijk om daar werkelijk in te groeien. Talent zoekt als het ware een gebied waarop jouw belangstelling, kwaliteiten en mogelijkheden elkaar vinden.

Analytisch zijn als bouwsteen

Stel dat je analytisch bent ingesteld. Je herkent snel oorzaak en gevolg en je brengt een ingewikkeld vraagstuk gemakkelijk terug tot de essentie. Dat is een belangrijke bouwsteen. Maar waar krijgt die kwaliteit betekenis? Misschien heb je veel financieel inzicht en vind je financiën ook werkelijk boeiend. Dan ontwikkel je gemakkelijker analysevaardigheden op dat terrein. Een ander met dezelfde analytische kwaliteit kan juist gefascineerd zijn door techniek, taal, gedrag of juridische vraagstukken.

Ik denk bijvoorbeeld aan Henk. Hij kan zaken snel naar de eenvoud terugbrengen en komt gemakkelijk tot de essentie. Daar zit analytisch vermogen in, maar zijn talent bestaat niet uit dat ene woord 'analytisch'. Zijn manier van denken, zijn inzicht, zijn ervaring en de wijze waarop hij de essentie vervolgens overbrengt, werken samen.

Of ik denk aan Irma. Zij heeft wat ik een hoge gunfactor noem. Ze is toegankelijk, benaderbaar en vertrouwenwekkend. Maar ook daar geldt: niet één kwaliteit verklaart haar talent. De combinatie van hoe ze is, hoe ze mensen aanvoelt, waar haar belangstelling ligt en hoe ze geleerd heeft met mensen om te gaan, maakt dat anderen gemakkelijk verbinding met haar ervaren.

Een talentvolle kok is meer dan iemand die kan koken

Neem een goede kok. Natuurlijk moet die vaardigheden hebben en het vak beheersen. Maar een talentvolle kok heeft vaak ook gevoel voor smaak, timing en verhoudingen. Hij ziet wat bij elkaar past, merkt wanneer iets genoeg is en bewaakt tegelijkertijd de grote lijn en de details. Voeg daar plezier in koken, nieuwsgierigheid naar ingrediënten en veel ervaring aan toe en je ziet opnieuw hetzelfde: talent is een combinatie.

Daarmee is ook duidelijk waarom het weinig zin heeft om een enorme lijst met kwaliteiten simpelweg een talentenlijst te noemen. Kwaliteiten zijn belangrijk, maar ze zijn de bouwstenen. Pas wanneer je gaat onderzoeken hoe die kwaliteiten samengaan met wat je wilt, wat je kunt en waar jouw inzicht ligt, kom je dichter bij jouw talent.

Hoe herken je talent dat voor jou vanzelfsprekend is?

Dat is misschien nog wel de lastigste vraag. Een belangrijk kenmerk van talent is namelijk juist dat het voor jou zo gewoon voelt. Het kost relatief weinig moeite, je doet het met zin, je kunt de tijd vergeten en soms kun je er moeilijk mee stoppen. Talent is vanzelfsprekend. En ik speel ook daar graag met het woord: vanzelfsprekend is sprekend van jouw zelf.

Het oog ziet van zich af

Het oog ziet van zich af. Daardoor zie je soms haarfijn waar een ander goed in is, terwijl je voorbijloopt aan datgene wat bij jezelf vanzelf gaat. Van jouw eigen talent heb je dikwijls onvoldoende woorden. Je vindt het immers normaal.

Daarom begint talent ontdekken voor mij niet alleen met een test, maar vooral met goed kijken. Waar verlies je de tijd? Waar krijg je gemakkelijk belangstelling voor? Wat begrijp je snel? Waarvoor komen mensen naar jou toe? Wat doe je met opvallend weinig inspanning terwijl een ander er hard op moet studeren of oefenen? En waar zie je een combinatie tussen jouw natuurlijke kwaliteiten, jouw fascinatie en jouw ontwikkelde vaardigheden?

Een test is een hulpmiddel, geen kant-en-klare maaltijd

Ik heb niets tegen testen of methodes. Wij gebruiken ze zelf ook. Maar je moet er niet van verwachten dat je na het invullen van een vragenlijst een kant-en-klare maaltijd uit de magnetron krijgt waarop staat wie jij bent en wat jouw talent is. Je gaat ook niet even onder een soort MRI-scan om jouw talenten te laten fotograferen.

Een test kan taal geven, richting bieden en iets zichtbaar maken. Meer hoeft het ook niet te zijn. Uiteindelijk moet je altijd terug naar jouw eigen leven, ervaringen en gedrag. Klopt het beeld? Herken je het? Waar blijkt het uit? Waar komt die kwaliteit werkelijk tot zijn recht? Talent ontdekken vraagt nieuwsgierigheid en zelfinzicht, geen nieuw hokje.

Talent ontwikkelen betekent uitbouwen wat er al is

Talent ontwikkelen betekent niet dat alles al klaar is omdat je aanleg hebt. Juist niet. Je kunt een natuurlijke kwaliteit verdiepen, vaardigheden trainen, inzicht vergroten en ervaring opdoen. Ook moet je leren maathouden. Wat gemakkelijk gaat, kun je namelijk ook te veel inzetten. Ontwikkeling betekent daarom dat je het sterke deel voedt en tegelijkertijd leert hoe je het verstandig gebruikt. Wil je die ontwikkeling verder uitwerken, lees dan verder over talentontwikkeling.

De juiste omgeving speelt eveneens een rol. Een plant die het beste in de zon groeit, komt in een donkere hoek minder goed tot zijn recht. Zo kan het met talent ook gaan. Wanneer jouw natuurlijke manier van werken nauwelijks ruimte krijgt, kan een functie of omgeving veel energie kosten. Op een andere plek kan precies dezelfde persoon ineens tot bloei komen. Dat verband tussen talent inzetten en energie werk ik verder uit in het artikel over talent en jouw energiebalans.

Je hebt jouw talent altijd bij je

Dat vind ik misschien wel het mooiste aan talent. Een functie kun je verliezen. Een organisatie kan veranderen. Een diploma kan na verloop van tijd minder waard worden en kennis kan verouderen. Maar wat werkelijk bij jouw natuurlijke aanleg hoort, neem je mee.

Je hoeft jouw talent niet te financieren via de Rabobank en je hoeft er geen certificaat voor aan de muur te hangen voordat je het mag gebruiken. Het is er al. De opdracht is eerder om het te herkennen, er woorden aan te geven, het te ontwikkelen en het niet ergens in het archief te begraven.

Daar kan talent ook houvast geven. Niet omdat het leven daarmee zeker wordt, maar omdat je beter weet wat je meeneemt wanneer omstandigheden veranderen. Je weet beter waar jouw kracht ligt, waar jij iets kunt bijdragen en welke manier van werken en leven dichter bij jou ligt. Daarover gaat ook het artikel talent geeft zekerheid.

Veelgestelde vragen over talent

Talent wordt gemakkelijk verward met vaardigheid, prestatie of iets waarin je uitzonderlijk goed moet zijn. Deze vragen helpen om nog een paar kanten van talent scherper te krijgen.

Is talent hetzelfde als ergens goed in zijn?

Nee. Je kunt door oefening en ervaring ergens heel goed in worden terwijl het niet vanzelf aansluit bij jouw natuurlijke aanleg of belangstelling. Andersom kun je aanleg hebben die nog nauwelijks ontwikkeld is. Goed presteren kan dus een aanwijzing zijn voor talent, maar is niet automatisch hetzelfde als talent.

Kun je talent ontwikkelen als het van nature bij je hoort?

Ja. De natuurlijke basis kan er al zijn, maar talent ontwikkelt zich door ervaring, oefening, inzicht en vaardigheden. Ook de juiste omgeving en de mogelijkheid om jouw aanleg werkelijk te gebruiken maken verschil.

Kun je talent hebben zonder dat je het zelf ziet?

Jazeker. Dat gebeurt juist vaak omdat talent voor jou vanzelfsprekend voelt. Je hebt er weinig woorden voor en denkt dat iedereen kan wat jij kunt. Feedback van mensen die jou goed kennen en goed kijken naar wat vanzelf gaat, kunnen helpen om het beter te herkennen.

Moet je jouw talent altijd in je werk gebruiken?

Nee. Talent kan zichtbaar worden in werk, maar net zo goed in een hobby, vrijwilligerswerk, jouw gezin of andere situaties. Een talent hoort niet bij een functietitel. Dezelfde natuurlijke combinatie kan op verschillende plekken tot uiting komen.

Kan hetzelfde talent in verschillende beroepen tot uiting komen?

Ja. Iemand die goed luistert, snel verbanden ziet of mensen in beweging krijgt, kan dat in uiteenlopende beroepen gebruiken. De context verandert, terwijl een herkenbare natuurlijke kracht hetzelfde blijft.