Waarom trekt een narcist jou aan?
Ik schreef al eerder over de vraag waarom iemand vatbaar kan zijn voor een narcist. Vandaag draai ik het eens om: waarom trekt een narcist jou aan? Nu lijkt het net alsof je heel actief narcisten aan het werven bent, maar dat bedoel ik natuurlijk niet. Scherper gesteld: wat maakt jou aantrekkelijk voor iemand met sterk narcistische trekken? Bij het thema de werkwijze van een narcist schreef ik al over het proces van aantrekken, dramatiseren, afstoten en weer vrede sluiten. Hier kijken we vooral naar jouw kant van die eerste aantrekkingsfase.
Ik ga daarbij niet op zoek naar fouten bij jou. Integendeel. Vaak zijn het juist positieve eigenschappen die aantrekkelijk zijn voor een narcist: inlevingsvermogen, bescheidenheid, openheid, verdraagzaamheid en het verlangen naar harmonie. Het probleem zit niet in deze kwaliteiten zelf, maar in het moment waarop ze uit balans raken en jij jezelf te gemakkelijk opzijzet voor de ander.
Daar kunnen ook oude patronen bij komen. Misschien heb je geleerd om veel te geven, weinig te vragen, spanning te vermijden of voortdurend rekening te houden met wat anderen nodig hebben. Wanneer daarnaast jouw behoefte om gezien, gehoord en gewaardeerd te worden onvoldoende wordt vervuld, kan de intense aandacht van een narcist in het begin bijzonder prettig voelen.
Eigenschappen en kernkwaliteiten
Ik begin bij jouw eigenschappen. Kijk maar eens of het klopt wat ik zeg. Een narcist kan zich juist tot jou aangetrokken voelen omdat jij eigenschappen hebt waar hij of zij veel aan heeft. Dat zijn vaak helemaal geen slechte eigenschappen. Integendeel. Het zijn kwaliteiten die in gezonde relaties bijzonder waardevol zijn. Alleen kan iedere kwaliteit doorschieten en precies daar ontstaat de ruimte waarin de ander steeds meer kan nemen.
- Je hebt een hoog inlevingsvermogen. Je begrijpt de gevoelens van de ander goed, kunt je gemakkelijk verplaatsen in wat iemand meemaakt en bent bereid om rekening te houden met diens achtergrond. Dat is voor een narcist stroop. En zoals je weet vang je meer vliegen met een lepel stroop dan met een vat azijn. Een narcist kan zich heerlijk wentelen in de stroop van jouw empathisch vermogen.
- Je bent bescheiden. Je hoeft niet op de voorgrond te staan en hoeft niet voortdurend in het middelpunt te staan. De valkuil ontstaat wanneer bescheidenheid overgaat in jezelf wegcijferen. Dan ontstaat enorm veel ruimte voor iemand die zelf graag in de schijnwerpers staat. Och, wat vindt de narcist dat fijn. Dankzij jou kan hij of zij shinen en alle aandacht krijgen.
- Je bent open en staat gemakkelijk open voor nieuwe ideeën, andere meningen, feedback en suggesties. Die openheid maakt verbinding mogelijk, maar kan ook betekenen dat je lang blijft zoeken naar begrip voor het standpunt van de ander, zelfs wanneer jouw eigen gevoel allang iets anders zegt.
- Je bent harmonieus ingesteld. Je houdt niet van voortdurende ruzie en probeert verschillen graag op een goede manier op te lossen. Dat is prachtig, totdat harmonie belangrijker wordt dan jouw grens. Wanneer jij steeds meebeweegt om de vrede te bewaren, krijgt een ander steeds meer ruimte om te bepalen waar de grens ligt.
Je ziet al dat er wat feestvreugde kan ontstaan bij het narcistenkorps over wie jij bent. Jouw aandacht, begrip en inlevingsvermogen smaken zoet. Bovendien hoef jij niet voortdurend zelf de volle aandacht. De ander kan dus gemakkelijk veel ruimte innemen zonder dat jij onmiddellijk denkt: ho eens even, waar blijf ik eigenlijk?
Jouw kwaliteit is niet het probleem
Ik wil daar nadrukkelijk iets bij zeggen. Het antwoord is niet dat je minder empathisch, minder bescheiden of minder harmonieus moet worden. Dat zou nogal een vreemde conclusie zijn. Je hoeft jouw kwaliteiten niet af te leren omdat iemand anders er misbruik van kan maken. Je moet ze wel leren begrenzen. Empathie zonder grens kan betekenen dat je alles blijft begrijpen. Bescheidenheid zonder grens kan zelfverloochening worden. Harmonie zonder grens kan ertoe leiden dat je ieder conflict uit de weg gaat.
Waar jouw kracht zit, zit dus soms ook jouw valkuil. Dat is precies waarom dit onderwerp voor mij over persoonlijke ontwikkeling gaat. Niet: hoe zorg ik ervoor dat ik nooit meer een narcist tegenkom? Maar: hoe zorg ik ervoor dat mijn mooie eigenschappen niet betekenen dat iemand onbeperkt over mijn grenzen kan gaan?
Onbalans in geven en ontvangen
Ik ga verder. Stel dat er in jouw leven een onbalans is ontstaan tussen geven en ontvangen. Misschien ben je gewend veel voor anderen te doen, maar vind je ontvangen moeilijk. Misschien geef je gemakkelijk aandacht en erkenning, terwijl je zelf al lange tijd verlangt om werkelijk gezien en gehoord te worden. Dan kan de intense belangstelling in de aantrekkingsfase precies binnenkomen op een plek waar jij honger hebt.
Bij de werkwijze van een narcist begint het immers met aantrekken. Je krijgt aandacht, waardering en bewondering. In het begin ben je de beste, de mooiste, de knapste en de slimste. Wanneer jij lang naar erkenning hebt verlangd, voelt dat niet alleen prettig. Het kan voelen alsof je eindelijk iemand hebt gevonden die jou werkelijk ziet.
En blijkbaar heb je op dat moment niet door dat er later een heel andere kant zichtbaar kan worden. Dat is ook niet zo vreemd. Waarom zou jij wantrouwend zijn wanneer iemand je liefde, aandacht en waardering geeft? Het wordt pas ingewikkeld wanneer jouw behoefte aan die waardering zo sterk is dat je later heel veel accepteert om die eerste warmte opnieuw terug te krijgen.
Behoefte aan waardering en grenzen
De combinatie is dus belangrijk. Je kunt prachtige eigenschappen hebben en tegelijkertijd een sterke honger naar waardering, aandacht of bevestiging. Misschien vind je het bovendien moeilijk om jouw grenzen aan te geven. Dan wordt het steeds gemakkelijker om iets toe te staan wat je eigenlijk niet wilt, omdat je bang bent om de verbinding of waardering kwijt te raken.
In een gezonde relatie hoef je jouw behoefte aan waardering natuurlijk niet af te schaffen. Mensen hebben erkenning nodig. Het verschil ontstaat wanneer jouw gevoel van eigenwaarde vrijwel volledig afhankelijk wordt van wat jouw partner jou geeft. Dan krijgt de ander veel invloed. Degene die jou eerst de hemel in prees, kan later met kritiek of afstand precies die plek raken waar jij zo gevoelig voor bent.
De narcist kan jouw behoefte prachtig bespelen
Daar komt nog bij dat iemand met narcistische trekken in de eerste fase heel goed kan aansluiten bij wat jij verlangt. Wil je gezien worden? Dan word je gezien. Wil je waardering? Dan krijg je waardering. Wil je eindelijk iemand die begrijpt hoe bijzonder jij bent? Geen probleem. Het boeket staat al klaar.
Dat is ook waarom de narcist veel kan verbloemen. In het begin zie je vooral wat mooi, aantrekkelijk en bevestigend is. De andere kant komt later. Juist daardoor kun je lange tijd blijven denken dat de persoon uit het begin nog ergens terug te vinden moet zijn.
Overlevingsstrategieën uit jouw jeugd
Een derde aspect is jouw overlevingsstrategie. Misschien heb je in jouw jeugd geleerd om je sterk af te stemmen op anderen. Als kind kon je soms niet anders. Wanneer jouw innerlijke kind zich bedreigd voelde, kwamen de bodyguards in het geweer. Dan zijn er twee mechanismen die in een relatie met een narcistische partner veel invloed kunnen krijgen.
- De fawn, die veiligheid zoekt door zich sterk aan te passen aan de ander.
- De pleaser, die de ander graag tevreden wil houden en gemakkelijk de eigen behoeften naar achteren schuift.
Als kind kan zo'n strategie buitengewoon nuttig zijn geweest. Je voelde haarfijn aan wat er nodig was om spanning te voorkomen. Later neem je dat mechanisme misschien mee in jouw partnerrelatie. Je scant de stemming, voelt spanning snel aankomen en begint al te bewegen voordat de ander iets heeft gevraagd. Voor iemand die graag veel invloed heeft, is dat natuurlijk buitengewoon gemakkelijk.
Uit de praktijk
Esther vertelt: ‘In het begin voelde ik me super bij hem. Hij gaf me het gevoel dat ik heel speciaal was en dat voelde heel warm aan. Na enkele jaren veranderde hij en het lag allemaal aan mij. En dit terwijl ik handelde om mezelf te beschermen, want hij was uit op mijn geld. Na vele manipulaties en agressief gedrag heeft hij mij 10.000 euro armer gemaakt en uiteindelijk de relatie verbroken zonder enige aanvaardbare reden.’
‘Hij heeft direct alle contact verbroken langs alle mogelijke wegen, zodat ik met veel vraagtekens zou achterblijven. Nu, een jaar later, verneem ik dat hij met een Thaise vrouw gaat trouwen en daar ook gaat wonen. Hoe graag ik hem ook zag en ondanks wat hij mij allemaal heeft aangedaan, kan ik hem moeilijk loslaten omdat de herinneringen aan onze beginperiode mij nog steeds een dubbel gevoel geven. Blij om wat ik heb mogen ervaren en beleven, maar ook kwaad omdat hij mij gewoon misbruikt heeft om zijn doelen te bereiken.’
De herinnering aan het begin blijft trekken
In het verhaal van Esther zit voor mij iets wezenlijks. Ze weet wat er later is gebeurd en benoemt zelfs manipulatie, agressief gedrag en financieel misbruik. Toch blijft de herinnering aan de beginperiode bestaan. Dat klinkt misschien tegenstrijdig, maar dat is precies waarom de aantrekkingsfase zoveel invloed kan houden. Het goede gevoel van toen was voor haar namelijk ook werkelijk een goed gevoel. Je wist op dat moment nog niet hoe het verder zou gaan.
Daarom is het te gemakkelijk om achteraf tegen iemand te zeggen: hoe kon je daar nou intrappen? Je beoordeelt het begin dan met de kennis van later. Maar die kennis had je aan het begin helemaal niet. Je zag aandacht, liefde, bewondering en verbondenheid en daar reageerde je op zoals mensen op zulke dingen reageren.
Wanneer ontstaat de kentering?
De kentering ontstaat wanneer de narcist begint af te stoten. De bewondering verandert, er komt meer kritiek, afstand of drama en jij reageert daar misschien niet onmiddellijk met een duidelijke grens op. Niet omdat je zwak bent, maar juist omdat een aantal van jouw kwaliteiten opnieuw in werking treedt.
- Je hebt een hoge mate van zelfreflectie en vraagt jezelf eerst af wat jij fout hebt gedaan.
- Je hebt een hoge mate van verdraagzaamheid en geeft niet snel op.
- Je bent gericht op harmonie en haalt daardoor gemakkelijk de vergevingstrommel erbij.
- Je kent de mooie kant van jouw partner en hoopt dat die weer terugkomt.
Begrijp je waarom juist dit aantrekkelijk kan zijn voor iemand die moeilijk naar het eigen aandeel kijkt? Waar een ander misschien na drie incidenten zegt: tot hier en niet verder, begin jij eerst met een grondige analyse van jezelf. Had ik het anders moeten zeggen? Heb ik misschien overdreven gereageerd? Had ik beter moeten luisteren? Dat vermogen tot zelfreflectie is een kwaliteit, maar niet wanneer jij de enige bent die voortdurend reflecteert.
Daarom is de pagina over de narcist en zelfreflectie hier relevant. Wanneer jij voortdurend naar jouw eigen aandeel kijkt en jouw partner het eigen aandeel steeds buiten beeld houdt, ontstaat er een fundamentele onbalans.
De vergevingstrommel
En dan die vergevingstrommel. Wanneer harmonie belangrijk voor je is, wil je niet eindeloos boos blijven. Je begrijpt dat mensen fouten maken en bent bereid om opnieuw te beginnen. Daar is niets mis mee. Het probleem ontstaat wanneer vergeven betekent dat hetzelfde gedrag zonder werkelijke verandering steeds opnieuw kan plaatsvinden.
Je vergeeft, de sfeer wordt beter en je bent opgelucht dat het weer rustig is. Daarna gebeurt er opnieuw iets en begint het proces weer. Juist die afwisseling tussen spanning en herstel kan ervoor zorgen dat je lang blijft geloven dat het nu werkelijk anders wordt.
Manipulatie maakt de twijfel groter
Wanneer er daarnaast manipulatieve patronen ontstaan, wordt jouw zelfreflectie nog verder aangesproken. Je begint een gesprek over gedrag van jouw partner en eindigt met vragen over jouw eigen gedrag. Afspraken blijken later anders te zijn, jouw grens wordt uitgelegd als egoïsme of je voelt je schuldig wanneer je iets voor jezelf kiest. Daardoor kan jouw natuurlijke neiging om naar jezelf te kijken steeds verder doorschieten.
Op de pagina mijn partner manipuleert gaat het daarom vooral over herkennen en erkennen. Niet over zo snel mogelijk iemand een etiket geven, maar over zien wat er steeds opnieuw tussen jou en jouw partner gebeurt.
Wanneer je aan jouw eigen waarneming gaat twijfelen
Het kan nog een stap verder gaan wanneer je steeds minder vertrouwt op wat je zelf hebt gezien, gehoord of onthouden. Misschien weet je zeker dat iets gezegd is, maar houdt jouw partner vol dat jij het verzint. Je voelt dat een grens wordt overschreden, maar krijgt te horen dat jij overgevoelig bent. Uiteindelijk controleer je gesprekken in jouw hoofd en ga je steeds meer twijfelen aan jouw eigen interpretatie.
Wanneer dat structureel gebeurt, kan er sprake zijn van gaslighting. Juist iemand die van nature veel zelfreflectie heeft, kan daar lang in meegaan omdat de eerste gedachte steeds opnieuw is: misschien zie ik het inderdaad verkeerd.
Het is je vaker overkomen
Ik schrijf dit artikel mede naar aanleiding van een mevrouw die tegen mij zei: ‘Het is me vaker overkomen in mijn leven. Het is een patroon.’ Dat vond ik een belangrijke opmerking. Niet omdat zij daarmee verantwoordelijk werd voor het gedrag van de mannen die zij had ontmoet. Wel omdat ze begon te onderzoeken waarom bepaalde relaties steeds opnieuw een vergelijkbare dynamiek kregen.
Wanneer iets zich herhaalt, kun je twee kanten op kijken. Je kunt onderzoeken welk type persoon jou aantrekt, maar ook welke eigenschappen en behoeften jij zelf meeneemt. Misschien raak jij bijzonder snel onder de indruk van iemand die heel intens aandacht geeft. Misschien ga je snel verzorgen en begrijpen. Misschien vind je het buitengewoon moeilijk om iemand teleur te stellen of een relatie los te laten wanneer je eenmaal veel hebt geïnvesteerd.
Daar zitten geen verwijten in. Het zijn juist vragen waarmee je meer zicht krijgt op jouw eigen patronen en daarmee op dat deel waar jij wel invloed op hebt.
Jouw kracht
De oplossing zit voor mij niet in achterdochtig worden tegenover iedereen die jou aandacht geeft. Je hoeft ook niet jouw empathie, bescheidenheid of behoefte aan harmonie overboord te gooien. Waar het wel om gaat, is dat je jouw kwaliteiten leert inzetten zonder voortdurend in de valkuil ervan terecht te komen.
- Je gebruikt jouw empathisch vermogen, maar neemt niet automatisch verantwoordelijkheid over voor alle gevoelens van de ander.
- Je blijft bescheiden, maar maakt jezelf niet kleiner om de ander groter te laten zijn.
- Je blijft openstaan voor feedback, maar trekt jouw eigen waarneming niet onmiddellijk in zodra iemand iets anders beweert.
- Je houdt van harmonie, maar niet ten koste van iedere grens.
- Je leert jouw eigen behoeften serieus te nemen en maakt jouw eigenwaarde niet volledig afhankelijk van waardering van buitenaf.
Waar jouw vraagstuk zit, daar zit vaak ook jouw talent. Jouw empathie hoeft niet weg. Jouw verdraagzaamheid hoeft niet weg. Jouw openheid hoeft niet weg. Het gaat erom dat jouw kwaliteiten van jou blijven en niet het gereedschap worden waarmee een ander steeds meer ruimte in jouw leven inneemt.
Weerbaar zonder hard te worden
Weerbaar worden betekent daarom niet dat je voortaan hard, wantrouwend of afstandelijk moet zijn. Je kunt warm en invoelend blijven en tegelijkertijd een grens trekken. Je kunt begrijpen waarom iemand bepaald gedrag laat zien zonder dat gedrag daarom te accepteren. Je kunt veel van iemand houden en toch zeggen: dit werkt voor mij niet.
Wanneer je merkt dat je juist op dat punt wilt groeien, lees dan verder bij weerbaar tegenover een narcistische partner. Daar verschuift de aandacht van de vraag waarom de ander doet wat hij doet naar de vraag hoe jij zelf steviger kunt blijven staan.
Wanneer loslaten moeilijk blijft
Soms herken je uiteindelijk heel goed wat er gebeurt, maar blijkt loslaten nog iets heel anders. De herinnering aan de beginperiode, de mooie momenten en de hoop dat de persoon van toen terugkomt, kan sterk blijven. Je kunt rationeel weten dat een relatie jou niet goeddoet en tegelijkertijd emotioneel nog sterk aan iemand verbonden zijn.
Dat zagen we ook bij Esther. De boosheid om wat haar was aangedaan bestond naast het warme gevoel over de beginperiode. Juist die tegenstrijdigheid kan afstand nemen moeilijk maken. Wanneer je op dat punt bent aangekomen, lees dan verder bij loslaten van een narcistische partner.
Waarom trekt een narcist jou aan?
Mijn antwoord is dus niet dat er iets mis met jou is. Het kan juist zijn dat je kwaliteiten hebt die voor anderen aantrekkelijk zijn: empathie, bescheidenheid, openheid, geduld en het vermogen om naar jezelf te kijken. Het wordt pas problematisch wanneer die kwaliteiten doorschieten en jij jouw eigen behoeften, gevoelens en grenzen steeds gemakkelijker opzijzet.
Misschien ligt daar ook het echte keerpunt. Niet wanneer jij jouw mooie eigenschappen afleert, maar wanneer je ze anders gaat gebruiken. Je blijft empathisch, maar niet eindeloos begripvol voor gedrag dat jou schaadt. Je blijft gericht op verbinding, maar niet tegen iedere prijs. Je kunt geven zonder jezelf weg te geven en je kunt ontvangen zonder volledig afhankelijk te worden van degene die jou waardering geeft.
Jouw mooie eigenschappen hoeven niet jouw valkuil te worden
Wanneer je ontdekt dat je vaker in relaties terechtkomt waarin jij veel geeft, veel begrijpt en uiteindelijk steeds minder ruimte voor jezelf overhoudt, kan dat confronterend zijn. Toch hoeft de conclusie niet te zijn dat je te aardig, te empathisch of te open bent. De belangrijkere vraag is hoe jij deze eigenschappen gebruikt en waar jij vergeet om ook jezelf erin mee te nemen.
Persoonlijke ontwikkeling kan je helpen om jouw eigen behoeften, grenzen en behoefte aan waardering beter te leren kennen. Misschien ontdek je dat je gemakkelijk bevestiging in de buitenwereld zoekt, dat afwijzing hard bij je binnenkomt of dat harmonie voor jou zo belangrijk is dat je te lang blijft aanpassen. Wanneer je die patronen herkent, ontstaat er meer keuzevrijheid.
Je hoeft dan niet minder liefdevol te worden. Je kunt juist leren geven vanuit vrijheid in plaats van uit angst om iemand kwijt te raken. Je kunt meeleven zonder jezelf verantwoordelijk te maken voor het geluk van jouw partner en je kunt openstaan voor de ander zonder jouw eigen waarneming en gevoel opzij te zetten.
Vanuit persoonlijke ontwikkeling kun je verder lezen over thema's als grenzen, autonomie, eigenwaarde, behoeften, gevoelens en zelfreflectie en onderzoeken hoe jouw kwaliteiten ook werkelijk jouw kracht kunnen blijven.
Auteur
Dit artikel is geschreven door Jan Stevens. Jan Stevens is eigenaar en oprichter van De Steven training & coaching (www.desteven.nl). Op deze website tref je meer dan 2000 blogs over persoonlijke ontwikkeling, loopbaan, leiderschap, teamontwikkeling, hoogsensitiviteit en hoogbegaafdheid.
Publicatiedatum: 07-09-2023
Laatst bijgewerkt: 7 september 2026.
