Een narcist verbloemt zijn of haar ware aard en vraagstuk
Ik vond het leuk bedacht op een mooie avond: narcissen verbloemen niks. Maar als er nu iemand is die wel wat verbloemt, dan is dat de narcist. Bij het thema de werkwijze van een narcist schreef ik al over het steeds terugkerende proces van aantrekken, dramatiseren, afstoten en vrede sluiten. Juist in dat proces wordt veel verbloemd. Wat jij in eerste instantie ziet, hoeft namelijk helemaal niet te zijn wat er werkelijk onder zit.
Verbloemen: wat is dat?
Wanneer je iets verbloemt, dan bedek je iets als het ware met bloemen. Je geeft het een mooi aanzien en daarmee verberg je iets wat erachter zit. Je stelt iets mooier voor dan het is of zorgt ervoor dat de aandacht ergens anders naartoe gaat. Mijn ouders waren fel tegen bloemen bij een uitvaart, want dan verbloem je de dood, zeiden ze. Je legt iets moois over iets heen wat op zichzelf helemaal niet mooi is.
Dat beeld past wonderlijk goed bij narcistisch gedrag. Aan de buitenkant kan iets aantrekkelijk, overtuigend of zelfs liefdevol worden gepresenteerd, terwijl daaronder heel andere gevoelens, behoeften of bedoelingen schuilgaan.
Wat verbergt de narcist dan?
Een narcist heeft wat mij betreft heel wat te verbergen. Achter het opgeblazen beeld kan bijvoorbeeld onzekerheid of leegte zitten en achter de behoefte aan bewondering kan een gebrek aan zelfwaardering schuilgaan. Zelfliefde wordt dan niet van binnenuit opgebouwd, maar voortdurend in de buitenwereld gezocht. De ander moet bewonderen, bevestigen en waarderen.
Een narcist zal dit artikel waarschijnlijk ook niet lezen om zichzelf te onderzoeken, hooguit om zijn of haar partner erop te wijzen dat die waarschijnlijk een narcist is. Want in het oog van de narcist zijn al die anderen narcisten. Ik heb nog nooit een narcist met een spiegel gezien. Zelfbespiegeling en zelfreflectie zijn lastig wanneer de oorzaak van problemen voortdurend buiten jezelf wordt gelegd. Het is altijd die ander die het leven kapot heeft gemaakt, die heeft verwond of emotioneel heeft beschadigd.
Daarmee bedoel ik niet dat iemand met narcistische trekken letterlijk nooit aan zelfreflectie doet. Het patroon dat ik beschrijf is dat werkelijk verantwoordelijkheid nemen voor het eigen aandeel moeilijk kan zijn. Over dat specifieke vraagstuk lees je verder bij de narcist en zelfreflectie.
Hoe verbloemt de narcist?
In het proces van aantrekken verbloemt de narcist de ware bedoelingen. Hij of zij zet jou op een voetstuk. Je bent de mooiste man of vrouw. Zo slim als jij bent, zo zie je ze weinig. Zo aantrekkelijk als jij bent, is bijzonder zeldzaam. Daar kan het mooiste boeket van Viva Fleur niet tegenop. En ondertussen wordt jouw loyaliteit ingepalmd. Het spel der verleiding is begonnen en de narcist gebruikt heel wat bloemen om de werkelijke bedoelingen te verbloemen.
Juist daarom kan de aantrekkingsfase zo sterk binnenkomen. Je voelt je gezien, bewonderd en bijzonder. Wanneer jij zelf veel behoefte hebt aan waardering of bevestiging, kan dat extra krachtig werken. De vraag waarom sommige mensen hier gevoeliger voor zijn, werk ik verder uit bij waarom een narcist jou kan aantrekken.
Eerst word jij bijzonder gemaakt
In de aantrekkingsfase lijkt alles erop gericht om jou te laten voelen dat jij bijzonder bent. Daar zit precies de kracht. Want wanneer iemand jou eerst heel hoog heeft neergezet, voelt het later extra hard wanneer waardering verandert in kritiek, afstand of verwijten. Je blijft dan zoeken naar degene die jou ooit zo bewonderde en je vraagt je af wat jij hebt gedaan waardoor die persoon ineens verdwenen lijkt te zijn.
Misschien denk je dat je de warmte van het begin terugkrijgt wanneer je meer begrip toont, beter communiceert of jezelf iets meer aanpast. Daarmee kan een merkwaardige verschuiving ontstaan. Eerst hoefde jij bijna niets te doen om geweldig gevonden te worden en later moet je steeds harder werken om nog een beetje van diezelfde waardering terug te krijgen.
Daarna begint het drama
Daarna begint het drama en het vingerwijzen. Door jouw toedoen is de narcist in het ongeluk gestort of emotioneel beschadigd. Zoals jij het verwoordt, zo kan het echt niet. Jij begrijpt de ander niet, jij bent veranderd of jij maakt alles kapot. Drama is het! Je beschadigt hem of haar als het ware en ondertussen raakt gemakkelijk uit beeld wat er bij de narcist zelf gebeurt.
Zo kan de narcist de eigen pijn verbloemen. In plaats van werkelijk te kijken naar onzekerheid, angst, gekwetstheid of verantwoordelijkheid, wordt het probleem buiten zichzelf geplaatst. De confrontatie met zichzelf hoeft dan niet te worden aangegaan, want de oorzaak van het probleem staat tegenover hem of haar aan tafel.
Jouw woorden kunnen ook worden verbloemd
Verbloemen gaat niet alleen over de manier waarop iemand zichzelf presenteert. Ook wat er tussen jullie gebeurt kan anders worden voorgesteld dan jij het hebt ervaren. Een afspraak krijgt achteraf een andere betekenis, jouw woorden worden net iets anders teruggegeven of een gesprek wordt zo naverteld dat jij jezelf er nauwelijks in herkent. Wanneer dat vaker gebeurt, kun je aan jouw eigen herinnering en interpretatie gaan twijfelen.
Daar ligt de verbinding met gaslighting. Bij gaslighting gaat het verder dan iets mooier voorstellen. Jouw waarneming zelf komt steeds meer onder druk te staan. Je weet wat je hebt gehoord, maar krijgt te horen dat het nooit zo gezegd is. Je weet wat je voelde, maar volgens de ander maak je er iets van wat er helemaal niet was.
Manipulatie kan ook heel mooi verpakt worden
Niet iedere vorm van manipulatie ziet eruit als dreigen, schreeuwen of openlijk domineren. Het kan ook heel vriendelijk worden verpakt. Je krijgt een compliment, een belofte, een schuldbewuste blik of een verhaal waaruit blijkt hoeveel de ander al voor jou heeft gedaan. Het resultaat kan hetzelfde zijn: jij doet iets wat je eigenlijk niet wilde doen, laat jouw grens weer los of voelt je verantwoordelijk voor het welzijn van jouw partner.
Juist omdat het zo mooi verpakt wordt, kun je lang blijven twijfelen of je het wel manipulatie mag noemen. Je ziet tenslotte ook liefde, verdriet en kwetsbaarheid. Op de pagina mijn partner manipuleert gaat het daarom vooral om herkennen en erkennen van terugkerende patronen in jouw relatie, niet om iemand zo snel mogelijk een etiket te geven.
De vrede wordt ook verbloemd
Maar vergis je niet. Een narcist kan veel moeite hebben met jouw vertrek. En dan begint het spel van vrede sluiten. Er wordt wat Pokon en kunstmest gekocht en er wordt weer toenadering gezocht. Misschien komt er een kleine sorry, ineens weer aandacht of een belofte dat het allemaal anders zal worden. Wat wordt er nu verbloemd? Misschien vooral de angst dat jij werkelijk uit het leven van de ander verdwijnt.
Alleen wordt het lang niet altijd zo verwoord. De narcist kan het brengen alsof hij of zij in grote mildheid heeft besloten om jou nog een kans te geven. Daarmee zijn de rollen opnieuw omgedraaid. Jij was degene die misschien wilde vertrekken, maar uiteindelijk lijkt het alsof jij dankbaar mag zijn dat de relatie nog een mogelijkheid krijgt.
Wanneer jij opgelucht bent dat de spanning voorbij is, wil je dat maar al te graag geloven. Er komt rust, je ziet weer iets terug van degene op wie je verliefd werd en je denkt misschien dat het deze keer werkelijk anders wordt. Tot het volgende drama zich aandient en dezelfde cyclus opnieuw begint.
Soms wordt zelfs kwetsbaarheid een bloemendeken
Narcistisch gedrag hoeft niet altijd luidruchtig of arrogant te zijn. Iemand kan zich juist kwetsbaar, miskend, onzeker of voortdurend gekwetst presenteren. Dat kan jouw zorgzaamheid en begrip sterk aanspreken. Je ziet dan vooral iemand die hulp, liefde of bevestiging nodig heeft en veel minder gemakkelijk iemand die tegelijkertijd veel ruimte opeist of verantwoordelijkheid ontwijkt.
Juist dat maakt verborgen narcisme zo lastig te herkennen. Ook kwetsbaarheid kan een mooi boeket worden waarachter andere patronen uit zicht blijven.
Je wilt graag geloven wat je ziet
Het ingewikkelde is natuurlijk dat jij helemaal niet voortdurend op zoek bent naar verborgen motieven. Dat zou ook geen gezonde manier van samenleven zijn. Wanneer je van iemand houdt, wil je kunnen vertrouwen op wat de ander zegt en laat zien. Je wilt niet ieder compliment analyseren en achter iedere mooie belofte iets zoeken.
Daarom kan het lang duren voordat je gaat zien dat woorden en gedrag structureel niet bij elkaar passen. Je geeft opnieuw het voordeel van de twijfel, probeert te begrijpen waarom iemand zo reageert en denkt dat de volgende keer waarschijnlijk anders zal verlopen. Pas wanneer dezelfde beweging zich steeds herhaalt, kan het beeld kantelen.
Herkennen wat achter de bloemen zit
Misschien is dat uiteindelijk de belangrijkste vraag: kun je nog zien wat er werkelijk gebeurt zonder je te laten afleiden door hoe mooi iets wordt voorgesteld? Een compliment kan oprecht zijn en een excuus eveneens. Niet iedere mooie belofte is manipulatie en niet iedere fout is narcisme. Het gaat om de samenhang tussen woorden, gedrag en verantwoordelijkheid.
Wordt er werkelijk iets hersteld of wordt vooral opnieuw rust gecreëerd? Verandert gedrag nadat excuses zijn gemaakt of begint na verloop van tijd hetzelfde patroon opnieuw? Kan jouw partner naar het eigen aandeel kijken of wordt de oorzaak uiteindelijk toch weer bij jou gelegd? Zulke vragen helpen meer dan eindeloos proberen vast te stellen welk etiket precies bij de ander hoort.
En wat gebeurt er ondertussen met jou?
Wanneer jij lange tijd probeert door alle bloemen heen te kijken, kun je steeds sterker gericht raken op jouw partner. Wat bedoelt hij werkelijk? Waarom doet zij dit? Is dit nu oprecht of begint het volgende patroon alweer? Daarmee kan jouw hele aandacht naar het gedrag van de ander gaan, terwijl jouw eigen gevoelens en behoeften steeds minder ruimte krijgen.
Je kunt ook voortdurend gaan twijfelen aan jouw eigen oordeel. Misschien ben ik te achterdochtig. Misschien zie ik dingen die er niet zijn. Misschien moet ik gewoon wat meer vertrouwen hebben. Dat soort vragen zijn begrijpelijk, maar wanneer jij steeds opnieuw dezelfde patronen ervaart, mag je ook jouw eigen waarneming serieus nemen.
Wanneer je steviger wilt blijven staan
Herkennen wat wordt verbloemd betekent niet dat je voortaan ieder woord van jouw partner moet wantrouwen. Het betekent wel dat je leert kijken naar de samenhang tussen woorden en gedrag. Een belofte krijgt betekenis wanneer gedrag verandert. Een excuus krijgt betekenis wanneer iemand verantwoordelijkheid neemt. Liefde krijgt betekenis wanneer ook jouw grenzen, behoeften en eigenheid ruimte krijgen.
Wanneer je merkt dat jij gemakkelijk opnieuw wordt meegenomen in hetzelfde patroon, kan het belangrijk worden om jouw eigen positie steviger te maken. Daarover lees je verder bij weerbaar tegenover een narcistische partner.
Wanneer je niet meer door de bloemen heen wilt kijken
Er kan ook een moment komen waarop je niet langer wilt onderzoeken of de volgende belofte deze keer wel echt is. Misschien heb je het patroon vaak genoeg gezien en merk je dat jouw vraag niet meer gaat over herstel, maar over loslaten. Dat is ingewikkeld omdat je niet alleen afscheid neemt van de moeilijke kanten van de relatie. Je neemt ook afscheid van de goede momenten en van het beeld dat ooit zo mooi aan jou werd gepresenteerd.
Juist daarom kan loslaten van een narcistische partner zo'n ingewikkeld proces zijn. Je neemt niet alleen afscheid van iemand, maar soms ook van de hoop dat de bloemen uiteindelijk toch zouden blijken te zijn wat je in het begin dacht dat ze waren.
Kortom: neem afscheid van de narcist en koop een narcis. Daar heb je meer plezier van.
Durf je te kijken naar wat er werkelijk gebeurt?
Wanneer je lang in een relatie hebt gezeten waarin woorden, beloften en gedrag steeds anders bleken uit te pakken dan je verwachtte, kun je jouw eigen oordeel langzaam kwijtraken. Je zoekt verklaringen, geeft opnieuw het voordeel van de twijfel en probeert te begrijpen waarom jouw partner doet wat hij of zij doet. Daarmee kan de aandacht zo sterk naar de ander verschuiven dat je nauwelijks nog stilstaat bij wat het allemaal met jou doet.
Persoonlijke ontwikkeling kan dan beginnen met opnieuw onderscheid maken. Wat wordt er gezegd en wat gebeurt er werkelijk? Welke gevoelens roept dat bij jou op? Waar ga jij steeds opnieuw over jouw eigen grens? Welke verantwoordelijkheid neem je op je die misschien niet van jou is? Het gaat niet om overal iets achter zoeken, maar wel om jouw eigen waarneming en gevoel weer serieus te nemen.
Misschien ontdek je dat je gemakkelijk mooie beloften gelooft omdat je zo graag wilt dat de relatie goedkomt. Misschien probeer je steeds opnieuw begrip op te brengen of ben je gewend vooral naar jouw eigen aandeel te kijken. Dat zijn persoonlijke patronen waar je iets over jezelf van kunt leren, zonder daarmee verantwoordelijk te worden voor het gedrag van jouw partner.
Vanuit persoonlijke ontwikkeling kun je verder lezen over thema's als autonomie, grenzen, zelfreflectie, gevoelens, eigenwaarde en andere patronen die invloed hebben op de manier waarop jij met jezelf en anderen omgaat.
Auteur
Dit artikel is geschreven door Jan Stevens. Jan Stevens is eigenaar en oprichter van De Steven training & coaching (www.desteven.nl). Op deze website tref je meer dan 2000 blogs over persoonlijke ontwikkeling, loopbaan, leiderschap, teamontwikkeling, hoogsensitiviteit en hoogbegaafdheid.
Publicatiedatum: 18-02-2023
Laatst bijgewerkt: 7 september 2026.
