home / persoonlijke ontwikkeling / veranderingen / bevriezen vluchten vechten / fawn

Fawn response: reactie op stress

In een ander artikel schrijf ik over vechten, vluchten, bevriezen en aanpassen bij stress. Dit artikel gaat over de fawn response. De fawnreactie is een overlevingsstrategie waarbij je veiligheid probeert te verkrijgen door je aan te passen, vriendelijk te blijven en de ander tevreden te houden. Je gaat niet vechten, vluchten of bevriezen, maar probeert gevaar of afwijzing te voorkomen door mee te bewegen.

Hoe reageer je bij een fawnreactie?

Bij een fawnreactie probeer je dreiging af te wenden door lief, meegaand en behulpzaam te zijn. Je richt jouw aandacht sterk op de gevoelens en verwachtingen van de ander. Je onderzoekt niet eerst wat jij zelf wilt of nodig hebt, maar vraagt je af wat nodig is om de situatie rustig te houden.

Je kunt daardoor:

• de strijd niet meer aangaan, maar de situatie ondergaan;
• jouw eigen behoeften aan de kant zetten omdat je kiest voor veiligheid;
• jouw wensen en verlangens opgeven ter wille van de lieve vrede;
• voortdurend bezig zijn om de ander te pleasen;
• jezelf wegcijferen;
• zonder protest meedoen aan dingen die je eigenlijk niet wilt;
• rustig overkomen terwijl je je vanbinnen onveilig of gespannen voelt.

Waaraan herken je de fawn response?

De fawn response herken je niet altijd direct. Iemand kan vriendelijk, rustig, behulpzaam en sociaal overkomen, terwijl daaronder angst, spanning of onzekerheid aanwezig is. Je komt dan anders over dan je je werkelijk voelt.

Andere kenmerken zijn:

• Je zegt snel ja terwijl je nee bedoelt.
• Je voelt je verantwoordelijk voor de sfeer.
• Je wilt voorkomen dat anderen boos, teleurgesteld of verdrietig worden.
• Je verontschuldigt je vaak, ook wanneer je niets verkeerd hebt gedaan.
• Je past jouw mening aan de ander aan.
• Je vindt het moeilijk om grenzen aan te geven.
• Je zoekt voortdurend bevestiging dat het contact nog goed is.
• Je voelt schuld wanneer je voor jezelf kiest.

Waarom ga je pleasen bij stress?

Angst voor afwijzing en angst voor onveiligheid kunnen jou voortdrijven. Je probeert het gevaar af te wenden door lief te doen, te behagen, vriendelijk te lachen en geen aanleiding te geven tot boosheid of conflict. Pleasen is dan niet alleen aardig gedrag. Het is een poging om controle te krijgen over de reactie van de ander.

Je denkt mogelijk: als ik maar vriendelijk genoeg ben, goed genoeg help en mij voldoende aanpas, dan blijft het veilig. De prijs is dat jouw aandacht voortdurend naar de ander gaat en steeds minder naar jezelf.

Hoe ontstaat fawning in de kinderjaren?

Fawning ontstaat vaak in de kinderjaren. Je ontwikkelde een overlevingsstrategie omdat:

• je niet boos mocht zijn en je jezelf altijd moest inhouden;
• je niet bang mocht zijn en je je daarom groot voordeed;
• je voor jouw vader of moeder moest zorgen omdat die ziek was;
• je opgroeide in een onveilige omgeving met geweld of ruzie;
• jouw ouders door psychische problemen niet beschikbaar waren;
• je voor broertjes en zusjes ging zorgen na het overlijden van een ouder;
• jouw vader of moeder jou emotioneel mishandelde;
• tegenspreken, grenzen aangeven of emoties tonen werd afgestraft.

Als kind ben je afhankelijk van de volwassenen om je heen. Je kunt niet eenvoudig vertrekken en beschikt nog niet over de mogelijkheden van een volwassene. Aanpassen kan dan de beste beschikbare oplossing zijn. Wat vroeger hielp, kan later echter een vast patroon worden.

Welke gevolgen heeft de fawn response?

Wanneer je de fawnreactie blijft gebruiken in jouw volwassen leven, kunnen de gevolgen groot zijn:

• Je voelt je eenzaam en alleen: jouw mond lacht, maar jouw hart huilt.
• Je verliest jouw eigenwaarde.
• Je laat anderen voortdurend over jouw grenzen gaan.
• Je voelt jouw grenzen soms niet eens meer.
• Je gedrag en communicatie sluiten niet aan op wat je werkelijk voelt.
• Je mist echt contact met anderen, omdat niemand weet wie jij bent en waar je voor staat.
• Je kunt gevoelig worden voor verslavend gedrag.
• Je bent kwetsbaar voor misbruik, manipulatie en emotionele chantage.
• Je gaat afhankelijkheidsrelaties aan.
• Je verliest het contact met jouw eigen behoeften, verlangens en identiteit.

Het moeilijke is dat jouw gedrag aan de buitenkant vaak wordt gewaardeerd. Mensen vinden je behulpzaam, aardig en gemakkelijk. Daardoor kan het lang duren voordat je ontdekt hoeveel energie het jou kost en hoeveel van jezelf je daarvoor opzijzet.

Wat is het verband tussen fawning en co-dependentie?

Een vorm van fawn is co-dependentie: een relatie die wordt gekenmerkt door sterke afhankelijkheid en emotionele verstrengeling. Het is een overlevingsmechanisme waarbij je onbewust jouw eigen gevoelens en behoeften opzijzet. Jouw gevoel van veiligheid en eigenwaarde wordt steeds meer afhankelijk van hoe het met de ander gaat en hoe die op jou reageert.

In jouw weerloosheid voel je jouw grenzen en behoeften steeds minder. Je bent bezig met zorgen, redden, aanpassen en het voorkomen van spanning. Daardoor kun je ten diepste jouw identiteit verliezen. Een vorm van zelfverlies.

Hoe herstel je van een fawnpatroon?

Herstellen betekent niet dat je jouw vriendelijkheid, behulpzaamheid of gevoeligheid moet afleren. Het gaat erom dat je opnieuw keuzevrijheid ontwikkelt. Je mag vriendelijk zijn zonder dat vriendelijkheid noodzakelijk is om jezelf veilig te voelen.

Herstel kan betekenen dat je:

• herkent wanneer je automatisch begint te pleasen;
• stilstaat bij wat jij zelf voelt en nodig hebt;
• oefent met kleine grenzen;
• niet direct ja zegt, maar bedenktijd neemt;
• leert verdragen dat iemand teleurgesteld kan zijn;
• onderscheid maakt tussen behulpzaamheid en zelfverlies;
• ervaart dat een meningsverschil niet automatisch het einde van een relatie betekent;
• jouw eigen wensen, waarden en identiteit opnieuw leert kennen.

Een patroon dat ooit noodzakelijk was, hoeft niet jouw hele verdere leven te bepalen.

Veelgestelde vragen – FAQ

De fawn response is een reactie waarbij je veiligheid probeert te creëren door je aan te passen en de ander tevreden te houden. Hieronder beantwoord ik veelgestelde vragen over fawning.

Wat is de fawn response?

De fawn response is een overlevingsreactie waarbij je probeert gevaar, spanning of afwijzing te voorkomen door vriendelijk, meegaand en behulpzaam te zijn.

Is fawning hetzelfde als pleasen?

Pleasen kan onderdeel zijn van fawning. Bij een fawnreactie is pleasen niet alleen aardig gedrag, maar een manier om veiligheid te verkrijgen en conflict te voorkomen.

Wat is het verschil tussen fawn en freeze?

Bij freeze verstijf of blokkeer je. Bij fawn richt je je juist sterk op de ander en probeer je door aanpassing, vriendelijkheid en behulpzaamheid de situatie veilig te maken.

Waarom ontstaat een fawnreactie?

Een fawnreactie kan ontstaan wanneer je hebt geleerd dat boos worden, vluchten, tegenspreken of grenzen stellen niet veilig of niet mogelijk was.

Hoe herken je fawning bij jezelf?

Je zegt vaak ja terwijl je nee bedoelt, voelt je verantwoordelijk voor de sfeer, vermijdt conflicten en zet jouw eigen behoeften snel aan de kant.

Is vriendelijk en behulpzaam zijn altijd fawning?

Nee. Vriendelijkheid en behulpzaamheid zijn kwaliteiten. Het wordt fawning wanneer je geen vrije keuze ervaart en vriendelijk moet zijn om afwijzing, boosheid of onveiligheid te voorkomen.

Wat zijn de gevolgen van fawning?

Je kunt jouw grenzen, behoeften, eigenwaarde en identiteit kwijtraken. Ook kun je afhankelijk worden van bevestiging en goedkeuring van anderen.

Wat is het verband tussen fawning en co-dependentie?

Bij beide patronen richt je je sterk op de ander en zet je jouw eigen gevoelens en behoeften opzij. Daardoor kunnen emotionele verstrengeling en zelfverlies ontstaan.

Hoe kun je stoppen met pleasen?

Begin met herkennen wanneer je automatisch ja zegt. Neem bedenktijd, onderzoek wat jij zelf wilt en oefen met kleine, duidelijke grenzen.

Kun je herstellen van een fawnpatroon?

Ja. Herstel begint met bewustwording en het opnieuw leren voelen en uitspreken van jouw behoeften, grenzen, wensen en mening.