home / persoonlijke ontwikkeling / autonomie / zelfmotivatie

Zelfmotivatie: wat zet jou in beweging?

Motivatie en zelfmotivatie: wat is motivatie? Wat is zelfmotivatie? Wat motiveert je en hoe raak je gemotiveerd? Motivatie heeft alles te maken met in beweging komen. Jouw behoeften, drijfveren en verlangens zetten je aan tot actie. Zelfmotivatie betekent dat je leert herkennen wat jou van binnenuit beweegt en dat je daar verantwoordelijkheid voor neemt. Dat hoort bij zelfregie. In dit artikel ga ik in op motivatie, behoeften en de vraag hoe je jezelf in beweging brengt.

Jouw behoeften zetten je in beweging

Jouw behoeften zetten je in beweging. Dat zie je het duidelijkst bij onze basisbehoeften. Wanneer je honger hebt, hoef je jezelf meestal niet lang te motiveren om iets te eten. Wanneer je dorst hebt, kom je in beweging om iets te drinken. Voor onderdak, veiligheid en zekerheid heb je middelen nodig en dat kan reden zijn om te werken en inkomen te verwerven. Een onvervulde behoefte zorgt voor spanning. Die spanning vraagt om beweging. Je gaat iets doen om in die behoefte te voorzien. Dat geldt niet alleen voor eten en drinken, maar ook voor behoeften aan contact, waardering, ontwikkeling, vrijheid, rust en verbondenheid.

Ken je jouw persoonlijke behoeften? Weet je wat jou werkelijk in beweging zet? Dat is belangrijk, want wanneer je niet weet wat je nodig hebt, wordt het ook moeilijker om te begrijpen waar jouw motivatie vandaan komt.

Wat is het verschil tussen motivatie en zelfmotivatie?

Motivatie is de reden waarom je in beweging komt. Zelfmotivatie is de mate waarin je jouw eigen motivatiebronnen kunt herkennen en aanspreken. Je wacht niet alleen op een prikkel, beloning of aanmoediging van buitenaf, maar onderzoekt wat jou van binnenuit beweegt. Dat betekent niet dat je altijd zin hebt. Ook iemand die goed gemotiveerd is, kan moe zijn, twijfelen of ergens tegenop zien. Zelfmotivatie betekent dat je weet waarom iets belangrijk voor je is en dat je jezelf vanuit die reden opnieuw in beweging kunt brengen. Een ander kan je stimuleren, aanspreken of ondersteunen. Maar die ander is niet de eigenaar van jouw motivatie. Dat blijf je zelf.

Een leidinggevende kan voorwaarden creëren waarin motivatie meer ruimte krijgt. Denk aan duidelijkheid, aandacht, passende verantwoordelijkheid en ruimte voor talent. Maar een leidinggevende kan de motivatie van een medewerker niet overnemen. De medewerker blijft eigenaar van de eigen motivatie.

Je bent zelf verantwoordelijk voor jouw motivatie

Gefeliciteerd! Je bent zelf verantwoordelijk voor jouw motivatie. Anders gezegd: je bent de eigenaar van jouw motivatie en motivatiepatronen, zoals je ook eigenaar bent van jouw behoeften en drijfveren. Dat is de basisgedachte binnen autonomie. Een ander hoeft jouw motivatie niet voor jou te dragen. Dat betekent ook dat je aanspreekbaar bent op jouw motivatie en op jouw gebrek aan motivatie. Verantwoordelijkheid nemen betekent niet dat jouw omgeving geen invloed heeft. Een leidinggevende, partner, collega of gebeurtenis kan jouw motivatie versterken of verzwakken. Maar uiteindelijk moet jij onderzoeken wat er gebeurt en welke stap jij kunt zetten.

Hoe motiveer je jezelf?

In Nederland BV worden vele honderden trainingen aangeboden voor leidinggevenden. Bijvoorbeeld trainingen over het motiveren en enthousiasmeren van medewerkers. Maar zoek ook eens naar een training voor medewerkers met de titel: ‘Hoe motiveer ik mijzelf?’ Zo gaat het met meer opleidingen en trainingen. Er zijn honderden aanbieders voor een traject om een andere baan te vinden. Maar hoeveel trainingen zijn er met als titel: ‘Hoe houd ik mijn werk?’ Er zijn veel trainingen over leidinggeven. Maar hoeveel aandacht is er voor de vraag: ‘Hoe ontvang ik leiding?’

Jezelf motiveren begint niet met jezelf opjagen. Het begint met onderzoeken wat je wilt, welke behoefte daaronder ligt en waarom je daarvoor in beweging wilt komen.

Welke bronnen voeden jouw motivatie?

Motivatie heeft alles te maken met willen. Bronnen die jouw motivatie kunnen voeden zijn jouw behoeften, talenten, idealen, dromen en jouw roeping of missie. We hebben vooral geleerd wat er moest. We hebben geleerd wat niet mocht. Maar we vinden het vaak moeilijk om te benoemen wat we zelf willen. Wanneer je je laat leiden door jouw eigen motivatiebronnen, spreek je jouw intrinsieke motivatie aan. Je kunt jouw talenten inzetten, jouw idealen volgen en werken aan iets wat voor jou betekenis heeft. Natuurlijk is het ook van belang dat je op de juiste plek zit, je thuis voelt tussen collega’s en ruimte krijgt om jouw talenten te gebruiken.

Van motivatie naar actie

Motivatie zet je in beweging, maar daarmee ben je er nog niet. Om van willen naar doen te komen, spelen initiatief, inzet, ambitie en discipline een rol. Met zelfmanagement leer je om jouw gedrag vervolgens te organiseren, vol te houden en bij te sturen.

Inzet

Inzet is belangrijk in iedere functie. Toon je voldoende inzet? Dan ben je actief betrokken bij jouw werk. Je ziet waar jouw verantwoordelijkheid ligt, zoekt uitdaging en formuleert doelen voor jezelf. Problemen of lastige situaties probeer je op te lossen en je doet voorstellen wanneer je mogelijkheden voor verbetering ziet.

Wanneer je jezelf kunt ontwikkelen door scholing of opleiding, laat je die mogelijkheid niet zomaar voorbijgaan. Je stelt eisen aan jezelf en aan jouw functioneren.

Ambitie

Ben je ambitieus en wil je jezelf graag ontwikkelen? Dan neem je waarschijnlijk zelf initiatief om meer kennis en ervaring op te doen. Ambitie geeft richting aan jouw ontwikkeling, maar moet wel aansluiten op wat jij belangrijk vindt. Ambitie zonder persoonlijke betekenis wordt al snel een kwestie van voldoen aan verwachtingen.

Initiatief

Initiatief is uit jezelf een eerste stap zetten. Die beweging wordt niet eerst door iemand anders opgedragen. Wie initiatief neemt, wacht niet af totdat een ander iets doet of zegt, maar komt zelf met een idee, voorstel of actie.

Discipline

Discipline is het vermogen om jezelf gedurende langere tijd tot actie aan te zetten. Discipline helpt wanneer je motivatie tijdelijk minder sterk is. Je kunt een plan maken, een doel formuleren en doorgaan zonder dat je voortdurend van buitenaf gestimuleerd hoeft te worden.

Gebrek aan motivatie

Merk je dat je een gebrek aan motivatie hebt of dat je last hebt van demotivatie? Vraag jezelf dan niet alleen af hoe je jezelf kunt dwingen. Onderzoek eerst welke behoefte niet wordt vervuld, is veranderd of niet meer past bij jouw situatie.

• Je doet werk dat niet bij je past: je loopt op jouw tenen of je kunt het op jouw sloffen doen.
• Je zit in een omgeving waar je je niet thuis voelt.
• Je wordt aangestuurd op een manier die je niet prettig vindt.
• Er zijn verstoorde relaties op de werkvloer.
• Je kunt niet door een deur met jouw leidinggevende.
• Het werk sluit niet meer aan bij jouw kennis en vaardigheden.
• Je hebt andere interesses ontwikkeld.
• Er zijn in jouw privésituatie gebeurtenissen die invloed hebben op jouw motivatie.

Wat je moet doen is uitzoeken hoe het is ontstaan. Niet lijdelijk afwachten. Onderzoek welke behoefte, waarde of omstandigheid is veranderd en wat dat van jou vraagt.

Kan motivatie veranderen?

Ja, motivatie kan veranderen. Motivatie zit niet in beton. Dat werd mij pas weer duidelijk toen een mevrouw tegen mij zei: ‘Op het moment dat mijn man zijn laatste adem uitblies, veranderde mijn motivatie voor mijn werk.’ Dat is nogal wat. Niet een paar weken later. Niet nadat ze er lang over had nagedacht. Op dat moment veranderde er iets. Haar werk was niet ineens onbelangrijk, maar het kreeg een andere betekenis. Haar behoeften veranderden en daardoor veranderde ook datgene wat haar in beweging zette.

Dat kan gebeuren wanneer iemand overlijdt. Maar het kan ook gebeuren wanneer er nieuw leven komt. Je krijgt een kind en ineens kijk je anders naar jouw werk, jouw tijd en jouw toekomst. Misschien wordt zekerheid belangrijker. Misschien wil je minder werken. Misschien krijgt jouw behoefte aan samenzijn, zorg of geborgenheid een grotere plaats. Ook een nieuwe relatie kan jouw motivatie veranderen. Stel dat je lange tijd alleen door het leven bent gegaan en je krijgt een partner. Dan kunnen behoeften die lange tijd onvervuld waren ineens een andere invulling krijgen. Dat werkt door in jouw keuzes en soms ook in jouw motivatie voor werk.

Bij onvervulde behoeften kom je vaak snel in beweging. Zeker wanneer het om basisbehoeften gaat. Wanneer je honger hebt, hoef je jezelf meestal niet te motiveren om iets te eten. Wanneer je dorst hebt, kom je in beweging om iets te drinken. De behoefte zelf zet je in beweging. Maar wat gebeurt er wanneer bijna al jouw behoeften zijn vervuld? Dan kan motivatie juist moeilijker worden. Ik ontmoet mensen die financieel binnen zijn. Ze hoeven niet meer te werken. Ze kunnen doen wat ze willen. En toch ervaren sommigen het leven daarna als doelloos of zinloos. Ze doen nog van alles, maar er is niets meer wat echt moet en soms ook niets meer waarvoor ze werkelijk in beweging komen. Daar zit een belangrijk aspect van motivatie. Een mens heeft niet alleen behoefte aan vervulling, maar ook aan richting en betekenis. Wanneer alles vervuld lijkt, ontstaat soms de moeilijkste vraag: waarvoor wil ik nog in beweging komen?

Hoe houd je jouw motivatie vast?

Motivatie vasthouden begint met regelmatig onderzoeken wat jou beweegt. Een doel dat vroeger belangrijk was, hoeft dat nu niet meer te zijn. Jouw omstandigheden, behoeften en waarden kunnen veranderen. Vraag jezelf daarom af waar je energie van krijgt, welke behoefte je probeert te vervullen en of jouw doel nog bij jouw leven past. Maak ook onderscheid tussen tijdelijk geen zin hebben en structureel gebrek aan motivatie. Een mindere dag vraagt iets anders dan maandenlang tegen jouw werk of bezigheden opzien.

Kies vervolgens een kleine concrete stap. Organiseer steun wanneer dat nodig is, maar schuif jouw verantwoordelijkheid niet af. Kijk regelmatig wat het effect is van jouw gedrag en of datgene waarvoor je in beweging komt nog betekenis voor je heeft.

Veelgestelde vragen over zelfmotivatie

Zelfmotivatie roept vragen op over discipline, zin, beloning en gebrek aan motivatie. Hieronder vind je antwoorden op vijf aanvullende vragen.

Is zelfmotivatie hetzelfde als discipline?

Nee. Motivatie geeft de reden waarom je in beweging komt. Discipline helpt je om door te gaan wanneer die motivatie tijdelijk minder sterk is. Discipline zonder betekenis houdt meestal niet onbeperkt stand.

Kun je jezelf motiveren als je geen zin hebt?

Ja, maar de vraag is waarom je geen zin hebt. Soms ben je moe of zie je tegen een taak op. Dan kan een kleine eerste stap helpen. Wanneer je langere tijd geen zin hebt, is het verstandig om te onderzoeken of het doel nog aansluit op jouw behoeften en waarden.

Waarom werkt een beloning soms maar tijdelijk?

Een beloning kan je tijdelijk in beweging brengen, maar verandert niet altijd wat je van binnenuit belangrijk vindt. Wanneer de beloning verdwijnt, kan ook de motivatie afnemen. Duurzamere motivatie ontstaat wanneer het gedrag aansluit op een persoonlijke behoefte, waarde of betekenisvol doel.

Wat is het verschil tussen tijdelijk en structureel gebrek aan motivatie?

Tijdelijk gebrek aan motivatie kan ontstaan door vermoeidheid, spanning of een lastige taak. Structurele demotivatie houdt langer aan en kan erop wijzen dat jouw werk, doel, omgeving of behoeften niet meer goed op elkaar aansluiten.

Wanneer helpt een stok achter de deur?

Een stok achter de deur kan helpen wanneer je behoefte hebt aan structuur, een afspraak of iemand die je aanspreekt. Het werkt minder goed wanneer je eigenlijk geen betekenis of behoefte meer ervaart bij wat je moet doen. Externe druk kan jouw eigen motivatie niet vervangen.