home / persoonlijke ontwikkeling / persoonlijk ontwikkeltraject / willen kunnen zijn / willen / discipline

Discipline en zelfdiscipline: hoe ontwikkel je dat?

Kun je discipline en zelfdiscipline ontwikkelen? Ja, dat kun je. Discipline is niet alleen een eigenschap die je wel of niet hebt, maar ook het vermogen om jezelf aan afspraken, routines en gekozen doelen te houden. Zelfdiscipline gaat nog een stap verder: je zet jezelf in beweging zonder dat iemand anders je voortdurend hoeft aan te sturen. Daarmee is discipline een belangrijke kant van persoonlijke wilskracht. Je wilt ergens voor gaan en discipline helpt je om daar ook consequent naar te handelen, juist op momenten waarop het niet vanzelf gaat.

Wat is zelfdiscipline?

Zelfdiscipline betekent dat je jezelf kunt aanzetten om te doen wat nodig is en jezelf kunt beheersen wanneer dat nodig is. Er staat dan niet voortdurend iemand naast je die controleert of je jouw afspraken nakomt. Je houdt jezelf eraan. Dat kan betekenen dat je jezelf motiveert om een taak uit te voeren, maar ook dat je iets nalaat waarvan je weet dat het jouw doel in de weg staat.

• Jezelf aanzetten om iets te doen of na te laten.
• Zelfbeheersing tonen en jezelf kunnen beheersen.
• Jezelf aan afspraken houden die je hebt gemaakt.
• Jezelf motiveren om een taak of handeling gedisciplineerd uit te voeren.

Waar heb je discipline voor nodig?

Discipline helpt je om iets wat je belangrijk vindt ook daadwerkelijk vol te houden. Wanneer je wilt studeren, zul je tijd moeten vrijmaken en regelmatig moeten leren. Wanneer je in sport iets wilt bereiken, zul je moeten trainen. Ook in bedrijven en organisaties is discipline noodzakelijk. Processen moeten worden bewaakt, afspraken moeten worden nagekomen en in sommige beroepen kan nauwkeurig handelen zelfs van levensbelang zijn. Denk bijvoorbeeld aan hygiënemaatregelen op een operatiekamer. Daar kun je niet wat mee aanrommelen.

Wie van nature gedisciplineerd is, kan gemakkelijk werken binnen regels, structuur en duidelijke afspraken en zal er vaak ook op toezien dat zaken verlopen zoals afgesproken. Voor prestaties is eveneens een zekere mate van discipline nodig. Een topsporter traint niet alleen wanneer hij zin heeft en een ondernemer kan niet iedere lastige taak laten liggen. Mijn conclusie is eenvoudig: een zekere mate van discipline kun je niet missen wanneer je iets wilt opbouwen of bereiken.

Hoe ziet gedisciplineerd gedrag eruit?

Gedisciplineerd gedrag herken je aan consequent, zorgvuldig en gestructureerd handelen. Je kent afspraken en procedures, zoekt grenzen niet onnodig op en zorgt ervoor dat je weet wat er van je verwacht wordt.

• Je voert geen handelingen uit die in strijd zijn met regelgeving of procedures.
• Je bent geïnformeerd over regels en interne afspraken.
• Je zoekt de grenzen van regelgeving niet onnodig op.
• Je hebt behoefte aan duidelijkheid over wat wel en niet kan.
• Je vraagt om verduidelijking wanneer duidelijkheid ontbreekt.
• Je meldt afwijkende situaties.
• Je werkt volgens een bepaalde orde, structuur of regelmaat.

Wanneer wordt discipline een valkuil?

Discipline wordt een valkuil wanneer structuur verandert in starheid en regels belangrijker worden dan het doel waarvoor ze ooit zijn gemaakt. Wie doorslaat in discipline kan weinig ruimte laten voor verandering, andere zienswijzen of improvisatie. In een leidinggevende functie kan te veel nadruk op discipline zelfs leiden tot wantrouwen en angst, omdat medewerkers het gevoel krijgen dat iedere afwijking onmiddellijk verkeerd is.

• Je kunt star worden en te weinig openstaan voor verandering.
• Je kunt te weinig ruimte bieden aan andere zienswijzen.
• Je kunt de essentie van een vraagstuk uit het oog verliezen.
• Je kunt anderen snel betitelen als gemakzuchtig of losbollig.
• Je kunt spanningsklachten krijgen wanneer het anders gaat dan gedacht.
• Je kunt als leidinggevende door te veel discipline wantrouwen en angst creëren.

Is zelfdiscipline hetzelfde als jezelf dwingen?

Nee. Zelfdiscipline kan soms betekenen dat je iets doet waar je op dat moment weinig zin in hebt, maar zij hoeft niet te betekenen dat je jezelf voortdurend met harde hand dwingt. Dat vind ik juist een interessant punt. Discipline associeert gemakkelijk met tucht en kastijding: als je niet gehoorzaamt, volgt er straf. Vervolgens gebruiken we diezelfde gedachte soms tegen onszelf. We willen iets niet meer doen of we proberen onszelf aan te zetten tot iets wat we eigenlijk helemaal niet willen.

Dan is de vraag hoeveel intrinsieke motivatie er nog aanwezig is. Wanneer je iets werkelijk graag wilt, kost het vaak minder moeite om ervoor in beweging te komen. Wie dol is op slagroomgebak hoeft zichzelf meestal niet iedere zaterdag streng toe te spreken om naar de bakker te gaan. Zelfdiscipline is dus niet alleen een kwestie van streng zijn. Het helpt enorm wanneer jouw gedrag verbonden is met een doel waar je zelf voor hebt gekozen.

Wat is het verschil tussen discipline, wilskracht en doorzettingsvermogen?

Discipline gaat vooral over structuur en consequent doen wat je met jezelf hebt afgesproken. Wilskracht bewust ontwikkelen gaat meer over de innerlijke kracht om een keuze te maken en daarvoor in beweging te komen. Doorzettingsvermogen heb je vooral nodig wanneer je onderweg weerstand, tegenslag of moeilijkheden tegenkomt. De begrippen liggen dus dicht bij elkaar, maar ze leggen ieder een ander accent.

Wat gebeurt er bij gebrek aan discipline?

Gebrek aan discipline zorgt ervoor dat goede bedoelingen gemakkelijk goede bedoelingen blijven. In een organisatie kan gebrek aan discipline leiden tot onduidelijkheid, onvoldoende structuur en de situatie waarin iedereen vooral doet wat hem of haar zelf goed lijkt. Bij gebrek aan zelfdiscipline zie je eerder dat iemand wel weet wat hij wil doen, maar het niet consequent uitvoert.

• Je doet niet wat je eigenlijk zou willen doen.
• Je behaalt daardoor niet de gewenste resultaten.
• Je geeft te snel op, stelt uit of verzaakt.

Kun je discipline ontwikkelen?

Hoe ontwikkel je meer zelfdiscipline?

Je ontwikkelt zelfdiscipline door klein en concreet te beginnen met gedrag dat aansluit bij een doel dat jij werkelijk belangrijk vindt. Maak afspraken met jezelf die uitvoerbaar zijn, bouw regelmaat op en zorg dat je weet waarom je iets doet. Wanneer je iedere keer een enorm beroep moet doen op pure wilskracht, is het verstandig om te onderzoeken of jouw doel wel voldoende bij je past of dat je jouw aanpak onnodig zwaar hebt gemaakt. Zelfdiscipline groeit juist door herhaling: je doet wat je met jezelf hebt afgesproken en merkt dat je daarop kunt vertrouwen.

Kun je ook te veel zelfdiscipline hebben?

Ja. Te veel zelfdiscipline kan ertoe leiden dat je voortdurend bezig bent met moeten, controleren en presteren en nauwelijks nog ruimte laat voor spontaniteit, herstel of veranderende omstandigheden. Discipline moet jou ondersteunen bij wat je wilt bereiken en geen gevangenis worden. Wie nooit van een planning mag afwijken en zichzelf onmiddellijk veroordeelt wanneer iets anders loopt dan gepland, gebruikt discipline niet meer als hulpmiddel maar als meetlat voor eigenwaarde.

Veelgestelde vragen over discipline en zelfdiscipline

De volgende vragen helpen om discipline te onderscheiden van wilskracht, motivatie en jezelf voortdurend onder druk zetten.

Is discipline een eigenschap of een vaardigheid?

Discipline kan onderdeel zijn van jouw natuurlijke manier van werken, maar je kunt ook leren om meer gedisciplineerd gedrag te ontwikkelen. Het is dus niet alleen iets wat je wel of niet bezit. Structuur aanbrengen, routines volgen en afspraken met jezelf nakomen kun je oefenen.

Heb je discipline nodig als je gemotiveerd bent?

Ja. Motivatie helpt je om te beginnen, maar motivatie is niet iedere dag even sterk. Discipline helpt juist op momenten waarop je minder zin of energie hebt om toch te blijven handelen in lijn met een doel dat voor jou belangrijk is.

Waarom lukt zelfdiscipline soms niet?

Zelfdiscipline lukt vaak minder goed wanneer jouw doel onduidelijk is, niet werkelijk van jou is of wanneer je te veel tegelijk van jezelf verlangt. Ook een aanpak die uitsluitend op strengheid en zelfverwijt is gebaseerd houdt meestal niet lang stand.

Kun je zelfdiscipline trainen?

Ja. Je kunt zelfdiscipline trainen door haalbare afspraken te maken, gedrag regelmatig te herhalen en jezelf eraan te houden. Naarmate bepaald gedrag meer gewoonte wordt, kost het vaak minder bewuste inspanning.

Is veel discipline altijd goed?

Nee. Discipline is nuttig zolang zij in dienst staat van iets wat belangrijk is. Wanneer regels, schema's en controle belangrijker worden dan flexibiliteit, gezondheid of het oorspronkelijke doel, kan discipline doorslaan in starheid.