home / persoonlijke ontwikkeling / persoonlijk ontwikkeltraject / zelfkennis zelfinzicht / streng

Streng voor jezelf: is dat positief of negatief?

Ben jij streng voor jezelf? Of ben je té streng voor jezelf? Dat kan ook! En ik kan ook de andere kant op redeneren: misschien ben je niet streng genoeg voor jezelf. In dit artikel ga ik in op wat streng zijn voor jezelf betekent, wat daar positief of negatief aan is en hoe je strengheid bij jezelf of anderen herkent. Dit artikel hoort bij de serie over zelfkennis en zelfinzicht, want de regels en eisen die je jezelf oplegt, vertellen veel over jouw overtuigingen, waarden en zelfbeeld.

Streng zijn voor jezelf

Ben je streng voor jezelf? Dat kan positief zijn. Je hebt discipline en doorzettingsvermogen. Je zet door, zelfs als iets moeilijk is. Je kunt je ergens overheen zetten, ook als het ingewikkeld of niet leuk is. Je houdt je aan jouw eigen afspraken, realiseert jouw doelen, bent niet gemakzuchtig en neemt de dingen serieus.

Té streng voor jezelf?

Ja, je kunt ook té streng zijn voor jezelf. Dat is de doorgeslagen variant van discipline en doorzettingsvermogen. Dan ben je genadeloos en meedogenloos voor jezelf en wordt het tijd om het woord zelfcompassie eens te onderzoeken. Doorzetten wordt jezelf ophangen, waardoor uitputting een reëel gevaar is. Té streng voor jezelf betekent dat je hard bent voor jezelf. Jouw zelfkritiek haalt je onderuit, jouw hoge eisen neigen naar overmatig perfectionisme en het woord tevreden ken je nauwelijks. Je blijft de lat te hoog leggen, waardoor bijna iedere prestatie tegenvalt en bijna iedere fout als bewijs van tekortschieten voelt.

Streng in de leer of te streng?

Je kunt ook streng zijn in de leer. Ook dan geldt dat je nauwgezet leeft. Je bent integer, nauwkeurig en principieel. Niks mis mee overigens! Volg jouw moreel kompas of, zoals ze vroeger zeiden: wees gewetensvol en consciëntieus. Maar wanneer ben je té streng in de leer? Wanneer principes doorslaan en je het verschil niet meer kunt zien tussen de geest en de letter. Als we praten over normen en waarden, word je te principieel wanneer de norm de waarden gaat overwoekeren. Dan heb je tegenwicht nodig. Mijn vriend Ton zei vroeger: ‘Als de rekkelijken te rekkelijk worden, heb je de preciezen nodig. En als de preciezen te precies worden, dan heb je de rekkelijken nodig.’ Zoals ik het zie: je kunt niet zonder normen, maar het gaat om de waarden. Diepdenker, hè? Het gaat er niet om dat je precies 50 rijdt in de bebouwde kom, het gaat om verkeersveiligheid.

Niet streng genoeg voor jezelf

Ja, je kunt ook niet streng genoeg zijn voor jezelf. Dan ben je gemakzuchtig, heb je te weinig discipline en kun je je nergens toe zetten. Hoe kan dat nu? Waarom doe je dat? Weet je dat dit een ingewikkelde vraag is?

• Vraag je de juiste dingen van jezelf?
• Wil je dingen die bij jou passen?
• Leg je jezelf zaken op waar je innerlijk wars van bent?

Of ben je inderdaad te gemakkelijk ingesteld? Je hebt het beeld dat je de marathon van Rotterdam wel kunt lopen omdat je iedere dag een half uur wandelt.

Willen of moeten?

Waar sta jij? Ben je streng genoeg voor jezelf of zou je soms wat milder mogen zijn? Ben jij je bewust van waar jij staat? Onderzoek eens of wat je wilt werkelijk bij je past, of jouw innerlijke opdrachten aansluiten bij jouw morele kompas en waar je van in vuur en vlam raakt.

• Past wat jij wilt bij wie je bent?
• Past wat jij allemaal van jezelf moet bij jouw morele kompas, of heb je dit van buitenaf opgelegd gekregen?
• Waarvan raak jij in vuur en vlam?
• Welke regels of normen hanteer je voor jezelf en zijn die helpend of beperkend?

Waar komt jouw innerlijke strengheid vandaan?

Jouw innerlijke strengheid kan zijn ontstaan door de boodschappen en verwachtingen die je vroeger meekreeg. Misschien werd hard werken gewaardeerd, mocht je weinig fouten maken of leerde je dat je eerst iets moest presteren voordat je tevreden mocht zijn. Wellicht kreeg je vooral aandacht wanneer je het goed deed, verantwoordelijkheid nam of je netjes aan de regels hield. Zulke normen kunnen zich vanbinnen vastzetten. Er hoeft dan niemand meer naast je te staan die zegt dat het beter moet, want die stem heb je zelf overgenomen. De vraag is daarom niet alleen welke eisen je jezelf stelt, maar ook van wie je hebt geleerd dat deze eisen noodzakelijk zijn.

Wat doet een te hoge norm met jouw zelfbeeld?

Een te hoge norm bepaalt niet alleen hoe je naar jouw prestaties kijkt, maar ook hoe je naar jezelf kijkt. Wanneer je iets goed doet, vind je dat vanzelfsprekend. Wanneer iets mislukt, zie je dat als bewijs dat je niet goed genoeg bent. Jouw waarde raakt dan verbonden met presteren, doorzetten en fouten voorkomen. Je bent niet alleen kritisch op wat je doet, maar keurt jezelf af om wie je bent. Daardoor ontstaat een zelfbeeld waarin tekortschieten steeds centraal staat. Wat wel lukt, telt nauwelijks mee en wat beter had gekund, blijft lang hangen.

Hoe stel je hoge eisen zonder jezelf af te breken?

Hoge eisen stellen is niet automatisch verkeerd. Ambitie, discipline en zorgvuldigheid kunnen jou helpen om te groeien en iets goeds neer te zetten. Het verschil zit in de manier waarop je met jezelf omgaat wanneer iets niet lukt. Kun je bijstellen, leren en opnieuw proberen, of begin je jezelf onmiddellijk te veroordelen? Gezonde strengheid is duidelijk maar niet genadeloos. Je spreekt jezelf aan op jouw gedrag zonder jezelf als persoon af te wijzen. Je hoeft de lat dus niet weg te gooien, maar je moet wel onderzoeken of de hoogte realistisch is en of je jezelf ruimte geeft om te leren, fouten te maken en soms tevreden te zijn.

Veelgestelde vragen over streng zijn voor jezelf

Onderstaande vragen vullen het artikel aan en gaan over de invloed van innerlijke strengheid op rust, relaties en dagelijkse keuzes.

Waarom kan ontspannen onrustig of nutteloos voelen?

Wanneer je gewend bent jouw waarde te ontlenen aan inzet en prestaties, kan rust voelen alsof je niets bijdraagt. Je bent lichamelijk gestopt, maar in jouw hoofd loopt de beoordeling door. Daardoor voelt ontspannen niet als herstel, maar als tijdverlies.

Waarom neem ik complimenten zo moeilijk aan?

Een compliment past misschien niet bij het kritische beeld dat je van jezelf hebt. Je relativeert wat je hebt gedaan, wijst op wat beter kon of denkt dat de ander niet alles heeft gezien. Daardoor laat je positieve informatie over jezelf nauwelijks binnen.

Kun je streng voor jezelf zijn en toch slordig overkomen?

Ja. Innerlijke strengheid leidt niet altijd tot zichtbaar perfecte resultaten. Je kunt door spanning, uitstelgedrag of twijfel juist vastlopen. De druk om het goed te doen wordt dan zo groot dat beginnen, kiezen of afronden steeds moeilijker wordt.

Heeft strengheid voor jezelf invloed op relaties?

Ja. De maatstaven die je voor jezelf gebruikt, kun je onbewust ook op anderen toepassen. Je begrijpt dan moeilijk waarom iemand rust neemt, fouten maakt of andere prioriteiten heeft. Andersom kun je veel verdragen van anderen, terwijl je jezelf nauwelijks iets toestaat.

Waarom blijf ik doorgaan terwijl ik weet dat ik rust nodig heb?

Weten dat je rust nodig hebt, is iets anders dan jezelf toestemming geven om te stoppen. Misschien verbind je stoppen met zwakte, opgeven of falen. Daardoor negeer je signalen van vermoeidheid totdat jouw lichaam of concentratie je uiteindelijk dwingt om stil te vallen.