home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / principieel

Principieel: ben jij dat?

Ben jij principieel? Dat noem ik een kernwaarde en ook een kernkwaliteit. Het vertelt iets over jouw palet van overtuigingen. Dat betekent dat je ergens voor staat, dat je niet zomaar kunt marchanderen met jouw overtuigingen en dat je niet snel tot schipperen bereid bent. Principes raken ook aan jouw persoonlijke waarden, omdat ze laten zien wat voor jou wezenlijk en richtinggevend is. Het is echt een kwaliteit in hoe je met mensen omgaat. Binnen de persoonlijke kernkwaliteiten gaat principieel zijn over beginselvastheid: weten waar je voor staat en daar niet bij iedere tegenwind van afwijken.

Wat hebben principes met normen en waarden te maken?

Principes hebben vaak te maken met jouw gevoel voor wat juist en onjuist is. Wanneer jij sterk reageert op oneerlijkheid, willekeur of onrechtvaardigheid, kan dat iets zeggen over jouw rechtvaardigheidsgevoel. Dat kan een kracht zijn, omdat je niet zomaar wegkijkt wanneer er iets gebeurt wat volgens jou niet klopt. Principes raken aan normen en waarden. Wanneer verkeersveiligheid een waarde is, is een norm bijvoorbeeld dat jij je aan de maximumsnelheid houdt. Wanneer integriteit een waarde is waar je voor staat, kan daaruit voortkomen dat je collega's niet achter hun rug om zwartmaakt of beroddelt. De interessante vraag wordt dan: wat zijn jouw principes? Waarover zeg jij werkelijk: hier wil ik niet mee marchanderen?

Wat betekent principieel zijn?

Wanneer je principieel bent, ben je in mijn ogen consciëntieus en gewetensvol. Je handelt vanuit bepaalde overtuigingen, wellicht gebaseerd op een ideologie, levensvisie of geloofsovertuiging, en je bent beginselvast. Dat kan krachtig en karaktersterk zijn. Je bent niet gemakkelijk tot schipperen bereid en je wijkt niet zomaar van jouw beginselen af. Je durft een afwijkende mening te hebben, waait niet met alle winden mee, staat ergens voor en draagt jouw overtuiging uit.

Dat betekent overigens niet dat principieel zijn hetzelfde is als altijd gelijk hebben. Het zegt vooral iets over de stevigheid waarmee waarden en overtuigingen richting geven aan jouw gedrag. Mensen weten daardoor vaak waar ze met jou aan toe zijn.

Wat is het verschil tussen principieel en overtuigd?

Principieel zijn en overtuigd zijn liggen dicht bij elkaar, maar het accent verschilt. Wanneer je overtuigd bent, geloof je sterk in een bepaalde visie, mening, aanpak of zienswijze. Wanneer je principieel bent, gaat het sterker over de grondregels en waarden waaraan je trouw wilt blijven. Je kunt bijvoorbeeld overtuigd zijn dat een bepaalde werkwijze de beste is zonder dat die werkwijze voor jou een principekwestie vormt. Andersom kan een principe zo diep verankerd zijn dat je er niet gemakkelijk van afwijkt, zelfs wanneer dat praktisch voordeel zou opleveren. Overtuiging gaat dus vooral over wat jij gelooft; principieel zijn gaat over wat jij vanuit jouw waarden en beginselen bereid bent wel of niet te doen.

Wat is het verschil tussen principieel en integer?

Ook principieel en integer handelen raken elkaar. Principes geven woorden aan de grondregels waar jij voor staat. Integriteit wordt zichtbaar in de manier waarop je daarnaar handelt, ook wanneer dat lastig is of wanneer niemand meekijkt. Je kunt bijvoorbeeld als principe hebben dat je eerlijk omgaat met belangenverstrengeling. Integriteit blijkt vervolgens uit wat je werkelijk doet wanneer jouw eigen belang in het geding komt. Principes kunnen dus onderdeel zijn van jouw morele kompas, terwijl integriteit laat zien of jouw gedrag daarmee in overeenstemming blijft. Je kunt prachtige principes verkondigen, maar wanneer jouw handelen daar voortdurend van afwijkt, wordt het moeilijk om van integriteit te spreken.

Wat zijn voorbeelden van principes?

Principes kunnen over grote ethische vraagstukken gaan, maar ook over heel concrete keuzes in het dagelijks leven. Ik noem een aantal voorbeelden:

• Je wilt niet werken op zondag in verband met de zondagsrust.
• Je bent vanuit jouw overtuiging tegen abortus of euthanasie.
• Je eet uit principe geen vlees.
• Je koopt geen producten van leveranciers die volgens jou onjuist met dieren omgaan.
• Je bent principieel tegen vaccinatie.
• Je drinkt uit principe geen alcohol.
• Je bent uit principe tegen bepaalde vormen van verzekeren.

Dit zijn voorbeelden, geen voorschriften. Jouw principes hoeven niet die van een ander te zijn. Juist daarom kunnen principekwesties zo gevoelig worden: twee mensen kunnen allebei vanuit een sterke overtuiging handelen en toch tot een totaal andere conclusie komen.

Wat zijn principeafspraken?

Een principeafspraak is een afspraak op hoofdlijnen. Je bent het in beginsel met elkaar eens, maar nog niet alles is tot in detail uitgewerkt. Je zou kunnen zeggen: we hebben de richting bepaald, maar alle randjes zijn nog niet besproken. Daarom hoor je mensen ook weleens zeggen dat er een principeakkoord of principeafspraak ligt. Daarmee bedoelen ze dat er overeenstemming is over de kern, terwijl voorwaarden, uitzonderingen en praktische uitwerking nog moeten volgen.

Stel dat werkgever en werknemer bespreken dat de werknemer minder uren gaat werken. Ze zijn het er in principe over eens dat het gaat gebeuren. Maar de exacte ingangsdatum, het aantal uren, de verdeling over de week en de gevolgen voor taken en salaris moeten nog worden besproken. Dan is er een principeafspraak: de hoofdrichting is duidelijk, maar de uitwerking ligt nog open. Je moet dus oppassen dat je niet doet alsof alles al rond is, want juist in de details kunnen later bezwaren of verschillen van inzicht ontstaan.

Wat is het tegenovergestelde van principieel zijn?

Je kunt ook te weinig principieel zijn. Dan heb je misschien te weinig houvast aan jouw morele kompas. Je waait met alle winden mee en bent gemakkelijk beïnvloedbaar. De ene keer ga je die kant op en de volgende keer weer een andere kant. Dat gebeurt wanneer je gaat marchanderen, schipperen of sjoemelen met overtuigingen die je eigenlijk belangrijk vindt. Dan wordt het voor anderen onduidelijk waar je werkelijk voor staat en doe je gemakkelijk water bij de wijn, ook wanneer het over wezenlijke waarden gaat.

Waarom kunnen principes lastig zijn?

Principes worden vooral lastig wanneer ze botsen. Dat kan in een relatie gebeuren, in een gezin, binnen een team of in een organisatie. Twee mensen kunnen allebei principieel zijn en toch tegenover elkaar komen te staan. De een zegt: dit kan ik niet met mijn geweten verenigen. De ander zegt precies hetzelfde, maar komt tot een andere conclusie. Dan gaat het gesprek niet meer alleen over een mening. Het raakt aan overtuiging, waarde en soms zelfs identiteit.

In een gezin kan dat gaan over opvoeding, geloof, geld, zondagsrust of omgangsvormen. In een team over eerlijkheid, veiligheid, klantbelang, kwaliteit of verantwoordelijkheid. Daarom vraagt een botsing van principes om meer dan discussie. Het vraagt luisteren: wat probeert de ander te beschermen en welke waarde zit achter zijn standpunt? Durf jij vervolgens ook duidelijk te maken welke waarde jij probeert vast te houden? Pas dan ontstaat gesprek in plaats van alleen strijd.

Wat gebeurt er wanneer principes uiteenlopen?

Principes kunnen zo sterk uiteenlopen dat er conflicten ontstaan. Je komt dan bij conflicten uit die ik zou omschrijven als botsende overtuigingen. En wanneer het werkelijk een principekwestie is, kom je niet bij elkaar met een potje lijm. Een principekwestie kan ervoor zorgen dat je iets niet doet, ergens van afziet of zelfs een relatie niet aangaat of beëindigt.

Juist daarom is communicatie over uiteenlopende principes zo belangrijk. Hoe ga je met elkaar om wanneer overtuigingen verschillen? Hoe voer je een gesprek zonder elkaar jouw eigen waarheid op te dringen, terwijl je wel blijft luisteren? Dat vraagt communicatieve vaardigheden, maar vooral respect. Jouw principes zijn immers niet automatisch de principes van de ander.

Hoe word je je bewust van jouw principes?

Principieel zijn vraagt bewustwording. Waar sta jij voor? Welke waarden zijn voor jou niet onderhandelbaar? En waar ben je misschien te strak, te rechtlijnig of te weinig ontvankelijk voor het verhaal van de ander? Het helpt om mensen om je heen te hebben die jou durven bevragen. Tegenspraak is niet altijd tegenwerking. Soms is tegenspraak juist bescherming tegen eenzijdigheid.

Mijn vriend Ton zou zeggen: "Als de rekkelijken te rekkelijk zijn, heb je de preciezen nodig en als de preciezen te precies zijn, dan heb je de rekkelijken nodig." Dat vind ik een mooie. Principieel zijn vraagt dus ook enige nederigheid. Je mag ergens voor staan en tegelijk beseffen dat jouw blik niet automatisch de enige mogelijke blik is.

Wanneer wordt principieel zijn te rechtlijnig?

De valkuil van principieel zijn is dat je te principieel wordt. Waar ligt de grens? Wat mij betreft daar waar je geen ruimte meer biedt aan mensen die anders tegen zaken aankijken of onvoldoende respect hebt voor een andere overtuiging. Dan wordt beginselvastheid starheid en verandert jouw principe van een richtingwijzer in een muur.

Wat is het verschil tussen de letter en de geest?

Daarmee komen we bij het verschil tussen de geest van de wet en de letter van de wet. Dat heeft alles te maken met de valkuil van te principieel zijn. Er is altijd een spanningsveld geweest tussen de bedoeling van een regel en de precieze letter ervan. Ik zeg weleens: "Wanneer je de letter van de wet te letterlijk neemt, krijg je letterlijken." De letter doodt de geest.

Neem verkeersveiligheid. Dat is een waarde. Dat je in de bebouwde kom op veel plaatsen maximaal 50 kilometer per uur mag rijden, is een norm die die waarde moet ondersteunen. De norm bestaat dus ten behoeve van de verkeersveiligheid. Wie te principieel met alleen de regel omgaat, kan vergeten waarvoor die regel ooit bedoeld was. Dan wordt de norm belangrijker dan de waarde die zij moest beschermen.

Zijn principes betonpaaltjes of richtingwijzers?

Principes geven houvast, maar ze hoeven geen hekwerk te worden. Wanneer je jouw principes behandelt als betonpaaltjes, ontstaat er afbakening: tot hier en niet verder. Soms is dat precies nodig. Maar het kan ook betekenen dat je niemand meer toelaat, geen correctie verdraagt en geen nuance meer hoort. Wanneer je principes ziet als richtingwijzers, blijven ze stevig en levend. Ze wijzen je de weg, maar vragen ook dat je blijft kijken naar de situatie, de bedoeling en de mensen die erbij betrokken zijn.

Je mag jouw principes dus koesteren en beschermen. Ze geven richting en houvast. Maar zorg dat je blijft luisteren, relativeren en ruimte houdt voor andere overtuigingen. Niet omdat jouw principes niets waard zouden zijn, maar juist omdat een principe pas werkelijk krachtig blijft wanneer het verbonden is met wijsheid, mildheid en besef van de situatie.

Hoe ga je om met principekwesties binnen teams en organisaties?

Principes horen binnen bedrijven en organisaties vaak tot de categorie ongeschreven regels. Toch helpt het om die ongeschreven regels soms expliciet te maken. Welke basisprincipes binnen jouw team of organisatie zijn leidend? Waar willen jullie niet mee marchanderen? Wat bedoelen jullie precies met begrippen als veiligheid, kwaliteit, eerlijkheid of klantbelang? Wanneer iedereen hetzelfde woord gebruikt maar er iets anders onder verstaat, ontstaat gemakkelijk verwarring.

Het helpt daarom om niet alleen waarden op een poster te zetten, maar samen te bespreken welk gedrag daar in de praktijk bij hoort. Daarmee wordt een principe geen mooie leus, maar een werkbare richtlijn waar mensen elkaar ook op kunnen aanspreken.

Is principieel zijn voor jou een uitdaging?

Misschien herken je jezelf juist aan de andere kant. Je weet niet altijd goed waar je werkelijk voor staat, laat je gemakkelijk beïnvloeden of doet snel water bij de wijn zodra iemand weerstand biedt. Je wilt de relatie goed houden en merkt pas achteraf dat je iets hebt toegezegd wat eigenlijk tegen jouw waarden inging. Dan kan principieel zijn voor jou een uitdaging zijn.

De ontwikkeling zit dan niet in star worden. Onderzoek eerst welke waarden en grenzen voor jou werkelijk belangrijk zijn. Waar wil je best over onderhandelen en waar niet? Wanneer je dat voor jezelf duidelijker hebt, kun je rustiger ergens voor staan zonder dat iedere discussie meteen een principekwestie hoeft te worden.

Welke ontwikkeldoelen passen bij principieel zijn?

Wanneer principieel zijn sterk bij jou past, hoef je jouw beginselvastheid niet kleiner te maken. De ontwikkeling zit vooral in stevig blijven staan zonder te verharden en onderscheid blijven maken tussen wat werkelijk principieel is en wat misschien gewoon jouw voorkeur of mening is.

• Vasthouden aan wezenlijke waarden en tegelijk ruimte houden voor andere overtuigingen.
• Relativeren wanneer een standpunt minder principieel blijkt te zijn dan je aanvankelijk dacht.
• De bedoeling achter regels en principes blijven zien in plaats van alleen de letter vast te houden.

Veelgestelde vragen over principieel zijn

Principieel zijn geeft richting en stevigheid, maar roept ook vragen op over nuance, verandering en omgaan met mensen die anders denken. Daarom nog vijf vragen die bij deze kwaliteit passen.

Mag je van principe veranderen?

Ja. Een principe hoeft niet onveranderlijk te zijn. Nieuwe ervaringen, kennis of inzicht kunnen maken dat je anders gaat kijken naar wat voor jou juist is. Dat maakt jouw eerdere principe niet automatisch waardeloos. Het kan juist laten zien dat je bereid bent om werkelijk na te denken over wat je belangrijk vindt.

Is een compromis altijd onprincipieel?

Nee. Een compromis kan prima wanneer het gaat over belangen, voorkeuren of de praktische uitwerking. Het wordt lastiger wanneer je voor jouw gevoel iets moet doen wat rechtstreeks ingaat tegen een waarde die voor jou wezenlijk is. De kunst is dus onderscheiden waar onderhandelingsruimte zit en waar jouw echte grens ligt.

Waarom worden principekwesties zo snel persoonlijk?

Omdat principes vaak verbonden zijn met identiteit, geweten en waarden. Wanneer iemand jouw principe ter discussie stelt, kan dat daardoor voelen alsof niet alleen jouw mening maar ook jouw persoon wordt aangevallen. Juist daarom helpt het om te onderzoeken welke waarde achter een standpunt zit.

Kun je principieel zijn zonder star te worden?

Zeker. Je kunt duidelijk weten waar je voor staat en toch luisteren naar andere argumenten. Principieel zijn betekent niet dat je iedere situatie vooraf al volledig hebt beoordeeld. Je kunt stevig zijn in jouw waarden en tegelijk flexibel genoeg blijven om te onderzoeken hoe die waarden in een concrete situatie het beste tot hun recht komen.

Hoe weet je of iets werkelijk een principekwestie is?

Vraag jezelf af welke waarde er daadwerkelijk wordt geraakt. Gaat het om iets wezenlijks waarvan je vindt dat je jezelf geweld aandoet wanneer je ervan afwijkt? Of gaat het vooral om een voorkeur, gewoonte of manier waarop je gewend bent iets te doen? Niet ieder meningsverschil hoeft tot principekwestie te worden verheven.