home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / principieel / rechtlijnig denken

Rechtlijnig denken en rechtlijnigheid

Rechtlijnig denken: doe je dat regelmatig? Of krijg je feedback van anderen dat jij rechtlijnig denkt? Rechtlijnigheid kan ontstaan wanneer jouw kernkwaliteit principieel zijn te ver doorschiet. Je staat ergens voor en houdt vast aan jouw uitgangspunten, maar er komt te weinig ruimte voor omstandigheden, nuance of een andere zienswijze. In dit artikel ga ik in op wat rechtlijnigheid is, waar het vandaan komt en wat je eraan zou kunnen doen.

Wanneer wordt principieel zijn rechtlijnig?

Principieel zijn betekent dat je ergens voor staat. Je hebt uitgangspunten, normen en waarden en je laat je niet zomaar met alle winden meewaaien. Dat is iets anders dan rechtlijnig denken. Het wordt rechtlijnig wanneer jouw principe zo absoluut wordt dat omstandigheden, uitzonderingen of het verhaal van de ander nauwelijks nog een rol mogen spelen.

De vraag is dus niet alleen: houd ik mij aan mijn principes? De vraag is ook: kan ik nog onderzoeken wat er in deze specifieke situatie nodig is? Een principe kan richting geven zonder dat iedere situatie op precies dezelfde manier behandeld moet worden.

Gevolgen voor de communicatie

Rechtlijnigheid kan direct gevolgen hebben voor de communicatie. Voorbeelden:

• Je wordt te strak of te stellig in jouw communicatie en je staat onvoldoende open voor anderen.
• Je kunt star of rigide vasthouden aan bepaalde standpunten.
• Je communiceert defensief wanneer je erop aangesproken wordt.
• Je gaat vaak tot het naadje om je gelijk te halen.

Wanneer jouw rechtlijnigheid vooral hoorbaar wordt in de manier waarop je jouw standpunt brengt, kan dat overgaan in stellig communiceren. Dan gaat het niet alleen meer over wat je denkt, maar ook over hoeveel ruimte er in het gesprek overblijft voor de ander.

Welke kernkwaliteit zit achter rechtlijnigheid?

Rechtlijnigheid kan de doorgeslagen variant van consequent zijn. Consequent zijn is een kernkwaliteit. Er ligt dus een zeer positieve eigenschap ten grondslag aan rechtlijnigheid.

Rechtlijnigheid kan eveneens de doorgeslagen variant van principieel zijn. Principieel is dan de kernkwaliteit. Het probleem zit dus niet in het hebben van principes of het consequent handelen. Het probleem ontstaat wanneer er geen ruimte meer is om naar de situatie, de context of een andere mening te kijken.

Waarom merk je rechtlijnigheid zelf niet altijd?

Omdat jouw redenering voor jezelf vaak heel logisch is. Je hebt een afspraak, regel, norm of overtuiging en handelt daarnaar. Vanuit jouw eigen gezichtspunt voelt dat niet star, maar juist duidelijk en consequent.

Een ander ervaart misschien dat jij geen ruimte laat voor uitzonderingen of dat diens argumenten nauwelijks nog meetellen. Feedback als 'je bent wel erg rechtlijnig' kan daarom lastig binnenkomen. Misschien hoor jij kritiek op jouw principes, terwijl de ander eigenlijk probeert te zeggen dat er te weinig ruimte is voor een andere kijk op de situatie.

Dat maakt het nuttig om niet meteen te vragen wie er gelijk heeft, maar eerst: welke informatie of welk perspectief neem ik op dit moment niet mee?

Wat doet rechtlijnigheid met samenwerking?

In samenwerking kan duidelijkheid prettig zijn. Mensen weten waar je voor staat en wat ze aan je hebben. Maar wanneer die duidelijkheid verandert in rechtlijnigheid, kan de samenwerking stroever worden.

• Anderen kunnen ervaren dat hun argumenten nauwelijks meetellen.
• Er ontstaat minder ruimte om samen naar uitzonderingen of alternatieven te zoeken.
• Een verschil van inzicht kan sneller veranderen in een strijd om gelijk.
• Regels en procedures kunnen belangrijker worden dan het doel waarvoor ze ooit bedoeld waren.
• Mensen kunnen terughoudender worden om een afwijkende mening te geven.

Rechtlijnigheid kan daarmee juist iets tegenwerken wat goede samenwerking nodig heeft: duidelijkheid én ruimte om verschillende inzichten naast elkaar te leggen.

Wat is het leerdoel bij rechtlijnigheid?

Jouw leerdoel is om de valkuil rechtlijnigheid te vermijden en vooral te werken vanuit jouw kernkwaliteit. Dat lukt alleen wanneer jij je blijft openstellen voor andere meningen en doordat je flexibel blijft. Andere leerdoelen zijn:

• Loslaten.
• Relativeren.
• Inzicht krijgen in verschillen van overtuiging.

Waar kun je allergisch voor zijn?

Jouw allergie kan zijn:

• Sjoemelen met principes.
• Verdraaien van feiten en cijfers.
• Marchanderen met normen en waarden.

Daar zit ook de uitdaging. Wanneer jij veel waarde hecht aan duidelijke principes, kun je gemakkelijk allergisch reageren op mensen die daar volgens jou te gemakkelijk mee omgaan. Maar iemand die meer nuance zoekt, sjoemelt niet automatisch met zijn principes.

Laat je niet alles wijsmaken

Ter nuancering zeg ik er dit graag bij: laat je niet alles wijsmaken. Mensen die het niet al te nauw nemen vinden jou nogal snel rechtlijnig. Wie zelf sjoemelt met afspraken, normen en waarden vindt een ander al te snel rechtlijnig of kortzichtig in zijn denken.

Feedback dat je rechtlijnig bent, betekent dus niet automatisch dat jij jouw principes moet loslaten. Het is vooral aanleiding om te onderzoeken of je nog voldoende ruimte hebt voor context, uitzonderingen en andere zienswijzen.

Ontwikkeldoelen bij rechtlijnig denken

Wanneer je merkt dat jouw principes of overtuigingen soms te strak worden, kunnen deze ontwikkeldoelen helpen:

• Bewust onderscheid maken tussen een belangrijk principe en jouw eigen interpretatie ervan.
• Meer ruimte geven aan omstandigheden en aan de zienswijze van andere mensen.
• Onderzoeken wanneer vasthouden krachtig is en wanneer loslaten of nuanceren passender is.

Veelgestelde vragen over rechtlijnig denken

Rechtlijnigheid roept vooral vragen op over het verschil tussen duidelijk zijn, principes hebben en star worden. Je hoeft jouw overtuigingen niet los te laten om meer ruimte voor nuance te maken. Hieronder beantwoord ik vijf vragen die daarbij vaak spelen.

Is rechtlijnig denken altijd verkeerd?

Nee. Duidelijkheid en vaste uitgangspunten kunnen juist prettig zijn. Rechtlijnigheid wordt een valkuil wanneer je zo strak vasthoudt aan jouw manier van denken dat relevante omstandigheden, uitzonderingen of andere perspectieven geen ruimte meer krijgen.

Is rechtlijnigheid hetzelfde als principieel zijn?

Nee. Principieel zijn betekent dat je ergens voor staat en dat jouw normen en waarden richting geven aan jouw keuzes. Rechtlijnigheid ontstaat wanneer je daar zo strak in wordt dat er nauwelijks nog ruimte is voor nuance of de specifieke situatie.

Waarom noemen anderen mij rechtlijnig terwijl ik mezelf consequent vind?

Omdat jij vooral jouw duidelijkheid en betrouwbaarheid kunt ervaren, terwijl anderen merken hoeveel ruimte er is voor afwijkende omstandigheden of meningen. Beide waarnemingen kunnen naast elkaar bestaan.

Moet je regels soms anders toepassen?

Soms wel. Een regel heeft meestal een bedoeling. Wanneer je alleen naar de letter kijkt en niet meer naar het doel of de omstandigheden, kan een correcte toepassing toch onredelijk uitpakken. Dat betekent niet dat regels onbelangrijk zijn, maar wel dat context ertoe kan doen.

Hoe word je minder rechtlijnig zonder slap te worden?

Door jouw principes te behouden en tegelijkertijd vragen te blijven stellen. Wat speelt hier precies? Is deze situatie anders? Welke argumenten heeft de ander? Welke ruimte laat mijn principe? Nuance betekent niet dat je nergens meer voor staat.