home / persoonlijke ontwikkeling / communicatie / verdediging / defensief communiceren

Defensief in je communicatie?

Ben jij defensief in je communicatie? En gebeurt dat met regelmaat? Dan is het goed om dit artikel te lezen. Het woord "defensie" komt van het Latijnse woord "defensio", dat "verdediging" betekent. Als je de oorsprong goed ontleedt, kom je op de kern van defensieve communicatie, namelijk ‘afstoten’ of ‘wegduwen’. Soms is zelfbescherming nodig. Bijvoorbeeld wanneer jou onrecht is aangedaan of wanneer je onterecht van iets beschuldigd wordt. De vraag is dan ook hoe je dat op een functionele manier doet. Dit artikel is onderdeel van de serie over verdedigende communicatie.

Maar duidelijk is dat er een triggerpoint wordt geraakt wanneer je defensief gaat communiceren. Je voelt je aangevallen, geraakt, onzeker of ongemakkelijk. Of je voelt dat wat er wordt gezegd onterecht is en dus onrechtvaardig. Die triggerpoints zetten een patroon in gang. Wat voor patroon?

• Ontkenning: negeren en net doen alsof je dom bent.
• De tegenaanval aangaan en terugslaan.
• Agressief reageren.
• De schuld op anderen schuiven.
• Uitgebreid uitleggen.
• "Ja maar..." zeggen.
• Voortdurend pareren.

Iedereen communiceert weleens vanuit een defensieve houding. Het is niet gek en je hoeft daarvoor niet meteen naar de dokter. Bewustwording dat dit meestal weinig effect heeft, kan wel helpen. Deze manier van communiceren kan leiden tot misverstanden, conflicten en een negatieve sfeer.

Wat is het verschil tussen jezelf verdedigen en defensief communiceren?

Jezelf verdedigen is niet automatisch verkeerd. Soms is het nodig om feiten te corrigeren, een grens aan te geven of te benoemen dat jou onrecht wordt aangedaan. Je kunt dat rustig en duidelijk doen zonder de ander weg te duwen. Defensief communiceren ontstaat wanneer je automatisch gaat afweren, ontkennen, uitleggen, terugkaatsen of terugslaan omdat je je geraakt of aangevallen voelt. Je bent dan niet meer alleen bezig met de inhoud. Je probeert vooral het ongemakkelijke gevoel van je af te duwen. Het verschil zit dus niet in de vraag of je jezelf mag beschermen. Natuurlijk mag dat. Het gaat om de manier waarop je dat doet en of je nog regie hebt over jouw reactie.

Hoe herken je dat je defensief reageert?

Je kunt defensief reageren op verschillende manieren. De ene persoon gaat in de tegenaanval, terwijl de andere persoon juist veel gaat uitleggen of dichtklapt. Herkenbare signalen zijn:

• Je ontkent onmiddellijk wat de ander zegt.
• Je negeert de boodschap of doet alsof je niet begrijpt waar het over gaat.
• Je gaat in de tegenaanval.
• Je schuift de schuld op iemand anders.
• Je legt uitvoerig uit waarom jou niets te verwijten valt.
• Je verantwoordt jezelf voortdurend.
• Je begint jouw reactie met "ja maar".
• Je pareert ieder punt van de ander.
• Je interrumpeert voordat de ander is uitgesproken.
• Je reageert cynisch of sarcastisch.
• Je slaat terug met een verwijt.
• Je blokkeert of klapt dicht.

Vaak ben je op zo’n moment vooral bezig met bewijzen dat de ander ongelijk heeft en dat jij niets verkeerd hebt gedaan.

Wanneer communiceer jij defensief?

Er kunnen diverse redenen zijn waarom jij defensief communiceert. Bij een individuele communicatietraining zoeken we dat samen uit. Enkele algemene oorzaken zijn:

• Er wordt een pijnpunt benoemd dat je zelf nog niet hebt verwerkt.
• Je voelt je afgewezen door bepaalde opmerkingen.
• Je hebt het gevoel dat je door de ander negatief beoordeeld wordt.
• Je merkt dat de ander dwingend is in zijn of haar communicatie.
• Je hebt het idee dat je in een bepaalde hoek wordt gemanoeuvreerd of zelfs dat je wordt gemanipuleerd.
• De ander vertoont hautain gedrag en doet alsof hij of zij jouw meerdere is of boven jou staat.
• De ander is erg overtuigd van zijn of haar eigen gelijk.
• Je hebt het gevoel dat je gecorrigeerd wordt of dat je even op jouw plaats gezet wordt door de ander.
• Je voelt je persoonlijk snel aangevallen in sommige situaties.
• Je vindt het heel belangrijk wat anderen van jou vinden.
• Jouw verdedigingsmechanisme kan te maken hebben met een negatief zelfbeeld, gebrek aan zelfvertrouwen en onzekerheid.

Voorbeelden van defensieve communicatie

Defensieve communicatie kan zich op verschillende manieren uiten. Hieronder werk ik de belangrijkste vormen uit.

Uitgebreid uitleggen

Je laat je verleiden om uitvoerig en wellicht te gedetailleerd uit te leggen hoe iets tot stand gekomen is en waarom het zo gegaan is. Of je gaat jezelf voortdurend verantwoorden.

• "Ik zal je vertellen hoe het zo gekomen is." En dan komt er een heel verhaal.
• "Ik leg je even uit waarom ik die keuze gemaakt heb."
• "Nee, zondagmiddag kan ik niet op jouw verjaardag komen. We gaan dit weekend weg met de kinderen vanwege ons 40-jarig huwelijksjubileum. Het was al jaren onze wens om dat te doen en nu kan het alleen op die ene dag wanneer jij jarig bent."

Ja maar

"Ja, dat zeg je nu wel, maar..." En dan volgt jouw betoog waaruit blijkt dat de ander helemaal ongelijk heeft.

Pareren of interrumperen

Deze vorm lijkt wat agressiever, maar is ook een manier om te verdedigen. "Zeg, nu moet je even stoppen met je verhaal, er klopt helemaal niets van." In feite is dit aanvallende communicatie, maar ook dat is een vorm van verdedigen.

Terugslaan

Een stekende, cynische of sarcastische opmerking maken is een manier van terugslaan. Of communicatie in de trant van: "Kijk eens naar jezelf." Dat noemen we jij-bakken.

Een reactie kan ook zijn dat je te direct wordt in jouw communicatie of dat je bot, kortaf en onbehouwen reageert.

Blokkeren en negeren

Blokkeren of dichtklappen tijdens een gesprek is ook een manier van verdedigende communicatie. Je zegt misschien niets meer, maar ook daarmee houd je de ander en de boodschap op afstand.

Praktische voorbeelden

Ik noem nog een paar praktische voorbeelden:

• Jouw collega zegt: "Je bent weer te laat met het rapport." Defensief antwoord: "Ik ben niet de enige die deadlines mist, waarom val je altijd mij aan?".
• Jouw manager vraagt: "Waarom is dit project nog niet af?" Defensief antwoord: "Nou, als jij ons beter zou ondersteunen, zou het nu wel af zijn.".
• Jouw partner zegt: "Je hebt de afwas weer niet gedaan." Defensief antwoord: "Ik ben de hele dag aan het werk geweest, waarom doe jij het niet een keer?".
• Jouw partner zegt: "Je kamer is een puinhoop." Defensief antwoord: "Jij maakt ook weleens rommel en daar klaag ik niet over.".
• Jouw partner vraagt: "Waarom ben je zo laat thuis?" Defensief antwoord: "Ik heb geen zin om elke keer mijn schema te verantwoorden.".

Hoe reageer je zonder meteen in de verdediging te schieten?

Wanneer je je geraakt voelt, is de verleiding groot om direct te ontkennen, uit te leggen of terug te slaan. Je kunt ook eerst regie pakken voordat je reageert.

• Stop voordat je direct antwoord geeft.
• Luister naar wat de ander werkelijk zegt.
• Controleer of je echt wordt aangevallen of dat jij het zo ervaart.
• Stel een verduidelijkende vraag.
• Benoem wat jou raakt.
• Houd feiten en interpretaties uit elkaar.
• Kaarts niet meteen een verwijt terug.
• Begin niet direct aan een uitgebreide uitleg.
• Pak eerst regie en reageer daarna.

Jouw collega zegt bijvoorbeeld: "Je bent weer te laat met het rapport." In plaats van te zeggen: "Waarom val je altijd mij aan?", kun je vragen: "Klopt. Welk gevolg heeft de vertraging op dit moment?"

Jouw manager vraagt: "Waarom is dit project nog niet af?" In plaats van terug te slaan, kun je zeggen: "We lopen achter. Ik leg uit wat er speelt en wat ik nodig heb om het af te ronden."

Dat betekent niet dat je het altijd eens moet zijn met de ander. Je kunt duidelijk aangeven dat een verwijt niet klopt of dat je de manier van aanspreken niet accepteert. Maar je doet dat zonder meteen in jouw automatische verdedigingspatroon te schieten.

Wat kun je eraan doen?

Je kunt er iets aan doen! Weet dit: de ander heeft je precies te pakken wanneer jij in de verdediging schiet. Hij of zij heeft jou geraakt in jouw emotie of gevoel. Je hebt je laten raken door de ander. En nu sta je klem in de hoek. Je kunt geen kant op. De ander oefent macht over jou uit en je hapt ook nog! Zolang jij dat maar doet, heeft de ander er schik in.

Leerdoelen

• Kwets niemand en laat je door niemand kwetsen.
• Laat je niet irriteren of frustreren door andere mensen, zo belangrijk zijn ze niet. Oftewel: laat je niet meeslepen in jouw emotie die getriggerd wordt.
• Ontwikkel meer zelfvertrouwen.
• Leer inzicht krijgen in jouw eigen weerstanden, wanneer ze ontstaan, en krijg inzicht in weerstanden bij de ander.
• Houd regie, ook als je aangevallen wordt.

Veelgestelde vragen over defensief communiceren

Hieronder lees je aanvullende antwoorden over verdedigen, afweren en regie houden in gesprekken.

Is defensief communiceren altijd agressief?

Nee. Je kunt ook defensief communiceren door uitgebreid uit te leggen, jezelf voortdurend te verantwoorden, te zwijgen, te blokkeren of dicht te klappen.

Is jezelf verdedigen verkeerd?

Nee. Je mag feiten corrigeren, grenzen aangeven en benoemen dat jou onrecht wordt aangedaan. Het verschil zit in de vraag of je bewust reageert of automatisch gaat afweren en terugslaan.

Waarom ga ik veel uitleggen wanneer ik kritiek krijg?

Uitgebreid uitleggen kan een manier zijn om kritiek van je af te houden. Je probeert duidelijk te maken waarom jou niets te verwijten valt.

Kan zwijgen ook defensief zijn?

Ja. Blokkeren, negeren en dichtklappen kunnen manieren zijn om jezelf te beschermen en de boodschap van de ander op afstand te houden.

Hoe voorkom je dat je direct terugslaat?

Stop voordat je antwoordt, luister naar wat er werkelijk wordt gezegd en stel eerst een verduidelijkende vraag. Zo pak je regie voordat jouw automatische reactie het overneemt.