home / carriere / loopbaan / persoonlijke drijfveren / normen

Jouw persoonlijke normen

Jouw persoonlijke normen kunnen een belangrijke persoonlijke drijfveer in jouw leven en werk zijn. Normen gaan over wat je van jezelf moet en wat je van jezelf niet mag. Ze vormen als het ware jouw persoonlijke regelgeving. Soms geven ze richting en houvast, maar normen kunnen je ook behoorlijk onder druk zetten. Zeker wanneer je nooit hebt onderzocht waar ze vandaan komen en of ze eigenlijk wel van jou zijn.

Van wie heb jij jouw normen meegekregen?

Normen krijg je in eerste instantie mee vanuit jouw opvoeding. Als kind leer je wat goed en kwaad is, wat netjes en ongepast is en wat er van jou wordt verwacht. Iedere ouder geeft daarbij bewust of onbewust eigen normen door. Het maakt dus wel degelijk uit waar jouw wieg heeft gestaan en in welke omgeving je bent opgegroeid. Jouw ouders speelden een rol, maar ook de school die je bezocht, de kerk of het geloof, de voetbalclub, muziekles en andere mensen om jou heen.

Dat betekent niet dat al die normen verkeerd zijn. Normen zijn belangrijk en kunnen richting geven. Ze vertellen je hoe je geacht wordt te handelen en geven duidelijkheid over wat wel en niet gewenst is. Dat kan zelfs een veilig gevoel geven: je weet wat er van je wordt verwacht en je weet waar je aan toe bent.

Zijn jouw normen werkelijk van jou?

Dat vind ik een belangrijke vraag. Je kunt normen hebben waarvan je denkt dat ze van jou zijn, terwijl je ze ooit hebt overgenomen uit jouw omgeving. Misschien heb je geleerd dat je altijd hard moet werken, dat je niemand teleur mag stellen, dat je nooit om hulp vraagt of dat je altijd klaar moet staan voor een ander. Maar onderschrijf je die regel zelf nog steeds?

Onderzoek daarom eens welke normen heel bepalend voor jou zijn. Welke wil je behouden omdat ze werkelijk bij jou passen? Welke zijn vooral opgelegd of aangeleerd? En zijn er normen vanuit jouw omgeving waaraan je nog steeds per se probeert te voldoen, terwijl ze jou inmiddels vooral veel energie kosten?

Kunnen jouw normen ervoor zorgen dat je over jouw grenzen gaat?

Ja. Jouw normen kunnen ervoor zorgen dat je regelmatig over jouw eigen grenzen heen gaat. Je kunt jezelf overvragen of veel te veeleisend voor jezelf worden. Stel dat jij vindt dat jouw huis en tuin er altijd netjes bij moeten liggen, jouw kinderen er verzorgd uit moeten zien en je bovendien een representatieve auto hoort te rijden. Alles bij elkaar kan dat je veel geld, tijd en energie kosten. Jij en jouw partner moeten vervolgens hard werken om dat hele arrangement in stand te houden.

Of je vindt dat je moet werken, maar ook altijd voor jouw kinderen klaar moet staan. Je moet er goed uitzien, dus je moet ook naar de sportschool. Ondertussen moet je jouw sociale contacten onderhouden en mag je niemand tekortdoen. Zie je wat al die normen samen van je kunnen vragen?

Wat vertellen schuldgevoel en schaamte over jouw normen?

Wie niet aan zijn eigen normen kan voldoen, kan gevoelens krijgen van schaamte, schuld, tekortschieten of falen. Blijkbaar doe je iets, of laat je iets na, wat tegen jouw eigen geschreven huishoudboekje ingaat. Het geeft je bijvoorbeeld een rotgevoel wanneer je die e-mail niet op tijd hebt beantwoord, te laat reageert of naar jouw gevoel te weinig aandacht aan een vriendin hebt gegeven.

Juist zulke gevoelens kunnen je iets vertellen over jouw normen. Waarom voel je je eigenlijk schuldig? Welke regel heb je volgens jezelf overtreden? En van wie komt die regel oorspronkelijk? Daar raakt dit onderwerp ook aan jouw geweten.

Kunnen botsende normen stress veroorzaken?

Normen kunnen een bron van spanning en stress zijn. Dat gebeurt wanneer je niet aan jouw eigen norm kunt voldoen, maar ook wanneer jouw normen botsen met die van een ander. Bijvoorbeeld:

• Je belooft iets aan een ander en kunt het niet waarmaken.
• Een ander belooft jou iets en maakt het niet waar.
• Je levert werk af dat niet aan jouw eigen norm voldoet.
• Een ander doet iets voor jou, maar het voldoet niet aan jouw norm.
• Er ontstaan spanningen omdat jij en de ander verschillende normen hanteren.

Stress omdat je niet aan jouw eigen norm voldoet

Stel dat jij vindt dat je altijd op tijd moet komen. Op een dag lukt dat niet en je voelt je meteen bezwaard. Of je vindt dat jouw huis altijd netjes moet zijn wanneer er visite komt, maar juist vandaag staat iemand onverwachts voor de deur terwijl het een rommeltje is. Je wordt onzeker en begint je direct te verontschuldigen. Hetzelfde kan gebeuren wanneer je jouw familie hulp hebt beloofd bij een verhuizing en door omstandigheden verstek moet laten gaan. Je voelt je schuldig of schaamt je. Enerzijds zijn normen dus richtinggevend, anderzijds kunnen ze je ook opbreken.

Spanningen omdat jullie verschillende normen hebben

Ook in relaties, thuis en op het werk, kunnen normen behoorlijk botsen. Jij vindt bijvoorbeeld dat het huis altijd netjes moet zijn, terwijl jouw partner daar veel gemakkelijker over denkt. Op jouw werk vind jij dat je eerst de klus moet klaren voordat je naar huis gaat, terwijl jouw collega vindt dat de werkdag om 17.00 uur voorbij is en daarmee basta. Wie heeft er dan gelijk? Vaak spelen er vooral verschillende normen.

Wanneer neem je een ander de maat?

Een valkuil in communicatie is dat je jouw eigen norm tot de norm voor iedereen maakt. Je wordt dan normatief tegenover de ander. Je beoordeelt of veroordeelt iemand op basis van jouw eigen regels over wat hoort, moet of niet mag. Wie anderen voortdurend de maat neemt, kan betuttelend of belerend overkomen. Dat kan de relatie behoorlijk beschadigen.

Jouw normen zijn van jou. De ander heeft ook een eigen normen- en waardenpatroon. Dat betekent niet dat je alles van elkaar moet accepteren, maar wel dat het belangrijk is om te beseffen wanneer je jouw eigen huishoudboekje aan iemand anders probeert op te leggen.

Welke normen spelen een rol in jouw werk en loopbaan?

Ook in jouw werk kunnen persoonlijke normen een sterke drijfveer zijn. Misschien vind jij dat je altijd bereikbaar moet zijn, dat je nooit een collega mag laten zitten, dat werk eerst af moet voordat je naar huis gaat of dat je op iedere vraag onmiddellijk moet reageren. Zulke normen kunnen ervoor zorgen dat je betrouwbaar en betrokken werkt, maar ze kunnen ook maken dat je structureel te veel van jezelf vraagt.

Daarom is het bij jouw loopbaan niet alleen belangrijk om te onderzoeken wat je wilt en wat je belangrijk vindt. Kijk ook naar alles wat jij van jezelf moet. Zijn die normen helpend? Passen ze bij jou? Of bepalen ze inmiddels zoveel dat jouw werk vooral bestaat uit voldoen aan jouw eigen verplichtingen?

Hoe werkt het met normen en waarden binnen een team?

Ieder teamlid neemt een eigen pakket aan normen, waarden en overtuigingen mee naar het werk. Ieder mens is eigenaar van zijn eigen normen- en waardenpatroon en heeft recht op eigen opvattingen. Dat betekent dat verschillen binnen een team onvermijdelijk zijn. De kunst is niet om alle persoonlijke normen gelijk te maken, maar om samen duidelijke afspraken te maken over hoe je met elkaar wilt werken.

Een waarde binnen een team kan bijvoorbeeld veiligheid zijn. De normen maken concreet welk gedrag daarbij hoort. Hetzelfde geldt voor waarden als oprechtheid. Een team kan bijvoorbeeld afspreken dat irritaties rechtstreeks worden uitgesproken tegen degene die het aangaat, dat teamleden met elkaar praten in plaats van over elkaar en dat mensen elkaar rechtstreeks aanspreken op gedrag.

Wil je dit verder uitwerken voor een team of organisatie? Lees dan verder over het ontwikkelen van teamnormen en teamwaarden.

Waarom werken opgelegde normen niet altijd?

In veel organisaties worden waarden en normen van bovenaf omschreven. Papier is gewillig en geduldig. Er staat bijvoorbeeld dat medewerkers klantgericht, ondernemend, innovatief, resultaatgericht, integer of communicatief moeten zijn. Vervolgens probeert men zulke waarden naar gedrag te vertalen: de telefoon moet bijvoorbeeld binnen twee keer overgaan of een loyale medewerker mag geen acht-tot-vijfmentaliteit hebben.

Daar zit een risico. Wanneer het management alle normen en waarden op gedragsniveau oplegt, kunnen mensen vooral proberen aan de criteria te voldoen terwijl de bezieling ontbreekt. Het hart klopt er dan niet in. Teamnormen en teamwaarden vragen daarom om actieve betrokkenheid van de mensen die er samen mee moeten werken.

Veelgestelde vragen over persoonlijke normen

Persoonlijke normen kunnen richting en houvast geven, maar ze kunnen ook veel druk veroorzaken wanneer jouw leven vooral wordt beheerst door moeten en niet mogen. Hieronder beantwoord ik vijf veelgestelde vragen over persoonlijke normen als drijfveer.

Wat zijn persoonlijke normen?

Persoonlijke normen zijn regels die jij hanteert voor jouw eigen gedrag. Ze gaan over wat je volgens jezelf moet doen, wat je niet mag doen en wat jij vindt dat hoort.

Wat is het verschil tussen normen en waarden?

Waarden zeggen wat jij belangrijk vindt en waar jij voor staat. Normen maken dat concreter en vertellen hoe je volgens jezelf moet handelen om aan die waarden recht te doen.

Waar komen jouw persoonlijke normen vandaan?

Veel normen krijg je mee vanuit jouw opvoeding en omgeving. Ouders, school, geloof, verenigingen en andere mensen kunnen invloed hebben op de regels die jij voor jezelf bent gaan hanteren.

Kunnen persoonlijke normen stress veroorzaken?

Ja. Vooral wanneer je heel veel van jezelf moet, niet aan jouw eigen regels kunt voldoen of voortdurend probeert te voldoen aan normen die eigenlijk niet meer bij jou passen.

Waarom botsen normen tussen mensen?

Omdat niet iedereen hetzelfde huishoudboekje heeft. Wat voor jou vanzelfsprekend is, hoeft dat voor jouw partner, collega of leidinggevende helemaal niet te zijn. Problemen ontstaan vooral wanneer je jouw eigen norm als de enige juiste norm gaat zien.