home / persoonlijke ontwikkeling / communicatie / ta / normatief

Normatief zijn voor een ander

Normatief zijn voor een ander betekent dat je jouw zienswijze, mening of norm oplegt aan een ander als een geschreven of ongeschreven richtlijn of gedragsregel. Wie normatief is, geeft aan hoe het hoort, wat normaal gedrag is en wat gewenst of ongewenst gedrag is. Dit artikel is geschreven in de serie over transactionele analyse.

Wat zijn voorbeelden van normatief gedrag?

Wil je wat voorbeelden uit het dagelijkse leven?

• ‘Zo zeg, die vrouw loopt er ook schandalig bij: zo ga je toch niet naar de begrafenis?’.
• ‘Die mensen hebben een rotzooi in de tuin!’.
• ‘Hij is ook zo supergemakkelijk ingesteld, hè.’.
• ‘Ja zeg, zo ga je toch niet met mensen om?’.
• ‘Van die man komt niets terecht.’.

Dat is toch niet normaal?

Wanneer je zegt: ‘Dat is toch niet normaal?’, bedoel je vaak niet dat iets objectief abnormaal is. Je bedoelt dat het gedrag niet past bij jouw normen en waarden. Daarmee maak je jouw eigen norm tot maatstaf voor de ander. De buurman heeft bijvoorbeeld rommel in de tuin en jij zegt: ‘Schandalig, dat is toch niet normaal, zo’n rotzooi in de tuin?’ Of iemand in de buurt heeft geen baan en jij zegt: ‘Sjonge, die man heeft helemaal geen werk. Die leeft op kosten van de maatschappij.’

Je weet op dat moment niet wat er werkelijk speelt. De persoon zonder baan kan ziek zijn. De buurman kan andere zorgen of prioriteiten hebben. Toch heb je al geoordeeld en veroordeeld. Je zegt dan niet: ‘Hoe zit dit eigenlijk?’ Je zegt in feite: ‘Dit voldoet niet aan mijn normen en daarom is het fout.’ Dat is normatief communiceren.

Wat is het kenmerk van normatief zijn?

Het kenmerk van normatief zijn voor een ander is dat je jouw eigen referentiekader, perceptie en vooral jouw eigen normen verabsoluteert tot een vorm van ‘de waarheid’ of ‘de enige juiste manier’. In feite weet je dan wat goed is voor een ander. Je weet precies wat een ander moet doen en laten, hoe een ander iets moet aanpakken en waarom dat zo is. Voortdurend ben je de ander aan het verbeteren, corrigeren of bekritiseren.

Wat is het verschil tussen een norm hebben en normatief zijn?

Een norm hebben is niet hetzelfde als normatief zijn. Een norm helpt jou om richting te geven aan jouw eigen gedrag en keuzes. Je kunt bijvoorbeeld waarde hechten aan eerlijkheid, betrouwbaarheid, orde of respect. Normatief wordt het wanneer je jouw norm automatisch tot maatstaf maakt voor de ander. Je gaat er dan vanuit dat jouw manier niet alleen voor jou klopt, maar ook voor iedereen hoort te gelden. Je mag dus een duidelijke mening of overtuiging hebben. Het verschil zit in de ruimte die je laat voor het referentiekader, de omstandigheden en de waarden van de ander.

Hoe herken je normatief taalgebruik?

Normatief taalgebruik herken je vaak aan stellige woorden en formuleringen waarin weinig ruimte zit voor verschil of onderzoek.

• Zo hoort het.
• Dat doe je toch niet?
• Dat is niet normaal.
• Iedereen weet toch dat dit niet kan.
• Je moet gewoon doen wat verstandig is.
• Zo ga je niet met mensen om.
• Een fatsoenlijk mens doet zoiets niet.

Met zulke uitspraken presenteer je jouw opvatting als een algemene waarheid. Je vraagt niet hoe de ander de situatie beleeft of welke omstandigheden meespelen.

Waarom schaadt normatief communiceren de relatie?

Op zich ben je er vrij in om je zo richting jouw medemens op te stellen. Wat er ontbreekt, is echter de aansluiting bij de ander. Je mist de verbinding omdat jij je niet meer openstelt voor de ander. Je luistert niet hoe de ander de zaken beleeft, aanvoelt, begrijpt of in het leven staat. Je verdiept je niet meer in de belevingswereld van de ander. Je vraagt niet meer hoe het zit, maar plakt er meteen een oordeel op: goed of fout. Je stelt jezelf boven de ander, je oordeelt en veroordeelt. De ander voelt zich daardoor niet gehoord, niet gezien en niet serieus genomen. Daarmee maak je een gezonde en gelijkwaardige relatie moeilijk.

Wat heeft normatief zijn met communicatie te maken?

Normatief zijn voor anderen heeft alles met ineffectieve communicatie te maken. Je praat vanuit de overtuiging dat jij weet hoe het hoort en wat voor de ander goed is. Daardoor stel je minder vragen, luister je minder en vul je sneller in wat de ander zou moeten denken, voelen of doen. Vanuit de volwassenrol onderzoek je juist wat er werkelijk speelt en laat je ruimte voor een andere zienswijze.

Waar komt normatief gedrag vandaan?

Een goede vraag: waar komt dit gedrag vandaan? Ik noem een aantal oorzaken:

• Je bent het zo gewend, want je groeide op in een omgeving waar altijd zo werd gecommuniceerd.
• Je beschikt over de kernwaarde of kernkwaliteit principieel, maar soms zit je in jouw valkuil en ben je te principieel.
• Je bent iemand die overal een mening over heeft, maar je communiceert weleens te stellig.
• Vanuit bepaalde overtuigingen wil je soms anderen te veel de wet voorschrijven of de les lezen.

Normatief gedrag kan ook voortkomen uit onzekerheid, controledrang of moeite met verschillen. Door jouw norm centraal te stellen, creëer je duidelijkheid voor jezelf. Voor de ander kan die duidelijkheid echter als dwang of veroordeling voelen.

Wat betekent normatief leiderschap voor medewerkers?

Leidinggevenden die te normatief zijn voor een ander dicteren de norm, schrijven voor, dwingen af en forceren. Daarmee bevorderen zij dat medewerkers zich afhankelijk gaan opstellen in de kindrol: passief, afwachtend, afhankelijk en weinig verantwoordelijkheid nemend. Wanneer een leidinggevende voortdurend vertelt hoe het hoort, leren medewerkers vooral om aanwijzingen te volgen en fouten te vermijden. Zij krijgen weinig ruimte om zelf na te denken, initiatief te nemen en verantwoordelijkheid te dragen.

Wat is het verschil met professionele normen?

Een ander onderwerp is het ontwikkelen van professionele normen. Dan leg je een ander niet zozeer jouw persoonlijke norm op, maar spreek je samen af wat de norm is en houd je elkaar aan deze afspraken. Kenmerkend is dat het niet alleen jouw normen zijn, maar onze normen. Er is ruimte geweest om verwachtingen te bespreken, verschillen te onderzoeken en gezamenlijk afspraken te maken. Professionele normen kunnen duidelijk en stevig zijn. Het verschil is dat ze niet voortkomen uit jouw persoonlijke oordeel over de ander, maar uit gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het werk en de samenwerking.

Hoe kun je minder normatief communiceren?

Minder normatief communiceren betekent niet dat je geen normen, waarden of mening meer mag hebben. Het betekent dat je jouw opvatting niet automatisch presenteert als de enige waarheid. Deze stappen kunnen helpen:

• Maak onderscheid tussen wat je waarneemt en wat je ervan vindt.
• Formuleer jouw mening als jouw zienswijze.
• Vraag hoe de ander tegen de situatie aankijkt.
• Onderzoek welke omstandigheden je nog niet kent.
• Luister voordat je een conclusie trekt.
• Accepteer dat mensen verschillende normen en waarden kunnen hebben.
• Vraag jezelf af of iets werkelijk verkeerd is of alleen anders.
• Maak gezamenlijke afspraken wanneer een gedeelde norm nodig is.

Je kunt bijvoorbeeld zeggen: ‘Ik merk dat ik hier anders tegenaan kijk. Hoe zie jij dit?’ Daarmee geef je jouw mening niet op, maar maak je wel ruimte voor een gelijkwaardig gesprek.

Veelgestelde vragen over normatief zijn

Hieronder beantwoord ik veelgestelde vragen over normen, oordelen en normatief communiceren.

Wat betekent normatief zijn?

Normatief zijn betekent dat je jouw eigen normen, waarden of opvattingen aan een ander oplegt alsof die de enige juiste waarheid vormen.

Is het verkeerd om normen en waarden te hebben?

Nee. Normen en waarden geven richting aan jouw eigen gedrag en keuzes. Het wordt problematisch wanneer je jouw persoonlijke norm zonder onderzoek tot maatstaf voor de ander maakt.

Waarom schaadt normatief gedrag de relatie?

De ander voelt zich beoordeeld en niet serieus genomen. Er is weinig ruimte voor diens omstandigheden, waarden, gevoelens of zienswijze.

Hoe communiceer je minder normatief?

Benoem jouw mening als jouw mening, stel vragen, onderzoek de omstandigheden en accepteer dat de ander vanuit andere normen en waarden kan handelen.

Kunnen gezamenlijke normen wel nuttig zijn?

Ja. In relaties, teams en organisaties kunnen gezamenlijke normen nodig zijn. Het verschil is dat je die bespreekt, afstemt en samen vastlegt.