Loading ...

Direct informatie? 0528 23 60 30

Of mail naar planning@desteven.nl

Afrekencultuur binnen organisaties en teams

Wat is een afrekencultuur?  Dat is een cultuur waar je wordt afgerekend op prestaties (die je niet of onvoldoende hebt behaald) of op gemaakte fouten en tekorten. Is daarmee alles gezegd? Nee zeker niet! Er hoort een heel scala aan gedragingen bij die de afrekencultuur typeren. Iemand vertelde: ´wanneer je iets zegt kan het zomaar tegen je gebruikt worden. Mondige medewerkers krijgen zomaar ontslag om onverklaarbare redenen´.

Aanspreken op prestaties

Een afrekencultuur heeft niets te maken met prestatiemanagement. Bij prestatiemanagement worden organisatiedoelen geformuleerd en worden te behalen resultaten besproken en in kaart gebracht. Ik schreef al vaker o.a. over het stellen van zakelijke doelen. Doelen stellen kan prestaties bevorderen, mits medewerkers op de juiste wijze begeleid worden bij het behalen van doelstellingen. Bij doelen kun je denken aan omzet, targets, marge, voorraad beheer, uitvalpercentages, klanttevredenheid etc.

Wanneer doelen zijn afgesproken met medewerkers mag de leidinggevende ze daar best aan houden. Waarom spreek je het anders af? Dat kan overigens alleen wanneer afspraken op de juiste manier gemaakt zijn. Dat wil zeggen dat de medewerker of het team ook vindt dat er acceptabele doelen gesteld worden waar men zich aan gecommitteerd heeft. Wanneer doelen eenzijdig en top-down worden opgelegd, gaat het niet over afspraken die gemaakt zijn. Dan zijn het opgelegde regels!

Afrekencultuur

Afrekenen is wat anders dan aanspreken

Aanspreken op bepaalde doelen lukt alleen dus als er wederzijds afspraken zijn gemaakt over de te behalen prestaties. Zelfs al worden er een keer consequenties verbonden aan het niet behalen van doelen dan is het onterecht om meteen het woord afrekencultuur in de mond te nemen. Dat gebeurt op de werkvloer ook te gemakkelijk soms. Zodra men op enige verantwoordelijkheid wordt aangesproken, roept men soms al dat er een afrekencultuur is. Een afrekencultuur is wat anders dan een afsprakencultuur!

Leerdoel voor de organisatie: van afrekenen naar afspreken

Leerdoel voor de organisatie is een traject gericht op:

  • afspreken
  • bespreken
  • uitspreken van en aanspreken op

Afspreken, bespreken, uitspreken en aanspreken.

Kenmerken

Een afrekencultuur gaat dus verder dan aangesproken of afgerekend worden op fouten en prestaties.  Ik noem een paar kenmerken:

  • er is sprake van wantrouwen en achterdocht binnen de organisatie en er is onveiligheid binnen de organisatie of het team
  • zaken kunnen zomaar tegen je gebruikt worden
  • mensen worden soms zonder aanwijsbare redenen ontslagen
  • wie een te sterke eigen afwijkende mening heeft, kan genomineerd worden voor een negatieve beoordeling en ontslag
  • de organisatie wordt sterk hiërarchisch aangestuurd en stikt bijna in de verantwoordingen, evaluaties, audits, controles, enquêtes en onderzoeken
  • zaken worden vooral top-down geregeld: inspraak van de medewerkers wordt niet op prijs gesteld
  • fouten worden sterk vergroot en krijgen overmatig veel aandacht
  • wie een fout maakt, wordt afgestraft
  • leidinggeven wordt uitgelegd als: heersen, controleren en beheersen van de medewerker

Schuld

Afrekenen heeft uiteraard (net als de angstcultuur) met schuld te maken. Duidelijk is dat mensen zich onprettig voelen, onveilig en dat er geen vertrouwen is binnen de organisatie. Je rekent alleen af bij de kassa wanneer er een rekening voldaan moet worden of wanneer er iets afbetaald moet worden. In een afrekencultuur speelt schuld een hoge rol. Medewerkers voelen zich niet zozeer verantwoordelijk voor fouten die gemaakt zijn: ze voelen zich schuldig. Ze zijn bang om niet aan de gewenste norm te voldoen en er komt angst voor de consequenties wanneer er niet aan een bepaalde norm wordt voldoen.

Zondebok

Ook bij de overheid zien we een afrekencultuur in die zin dat er in de politiek vaak een schuldige wordt aangewezen die vervolgens moet aftreden. Op het moment dat de schuldige gevonden is of op het moment dat de schuldige schuld erkent dat hij schuldig is en zijn positie ter beschikking stelt is het traject afgelopen. De vraag is wat voor functie dit heeft en of we daar nu echt iets van leren? Lees ook: de zondebok.

Wantrouwen, achterdocht en angst

Wanneer medewerkers sterk worden afgerekend op prestaties, fouten en tekortkomingen, ontstaat er angst binnen de organisatie. Er komt een cultuur van achterdocht en wantrouwen. Angst sluipt in het team. Men voelt zich onveilig. Gevolg is wel dat medewerkers verantwoordelijkheden gaan afschuiven en dat ze zich gaan indekken.  Er ontstaat een vorm van allergiegedrag: ‘het is niet erg welke fouten er worden gemaakt, als ik het maar niet gedaan heb’. De Hullie en Zullie (wij en zij)-muren worden hoog opgetrokken. Het mag duidelijk zijn dat prestaties daar uiteindelijk onder te lijden hebben. Kortom:

  • medewerkers komen niet tot emplooi binnen de organisatie en raken gedemotiveerd
  • er ontstaan weerstanden binnen de organisatie
  • zal ik het eens platvoers zeggen? Medewerkers verrekken of vertrekken
  • de organisatie is ineffectief en haalt er niet het maximale uit

Hoe komt het?

De oorzaken analyserend kom je toch vooral uit bij een leiding die niet functioneert. En laten we wel wezen: wanneer de medewerker niet functioneert is er een probleem maar wanneer de leiding niet functioneert is dat een probleem vermenigvuldigd met het aantal medewerkers dat wordt aangestuurd.

Ziek worden van je werk

Kun je ziek worden van je werk? Nou en of! Lees onze artikelen over dit onderwerp.

Ziekmakende organisaties en teams

Team- en organisatieontwikkeling

Bekijk onze interventies en trainingen voor teamontwikkeling en organisatieontwikkeling.

Team en organisatie

Auteur

Dit artikel is geschreven door Jan Stevens.

Jan Stevens


Jezelf kwijtraken en jezelf hervinden

Bestel dit Ebook via de webshop! Titel: Jezelf kwijtraken & jezelf hervinden

Ebook jezelf kwijtraken

Meer informatie

Gratis webinar persoonlijke ontwikkeling

Persoonlijke ontwikkeling is zoveel meer dan het volgen van een cursus of opleiding. Het is ook bewustwording van wie jij bent, wat bij je past, waar jouw kracht ligt en wat je juist niet moet doen. De webinar persoonlijke ontwikkeling kun je gratis terugkijken.

Meer informatie

Bekijk alle e-books

  • Willen is minder moeten
  • Authentiek communiceren
  • Assertiviteit
  • Conflicthantering
  • Delegeren en loslaten
  • Jezelf kwijtraken en jezelf hervinden
  • Hoogsensitief: label of labiel?
  • Hoogbegaafd: probleemgeval of gave?
  • Luister en zie mij: het diagnostisch gesprek met hoogbegaafde kinderen!
  • Analysevaardigheden
  • Hoe ga je met je tijd om?
  • Leiderschap

Bekijk alle e-books

Webinars terugkijken?

Via de webshop kun je webinars terugkijken. Bekijk de volgende webinars:

  • Authentiek communiceren: hoe doe je dat?
  • Hoogbegaafdheid op de werkvloer
  • Zorg dat je loopbaan geen doodlopende weg wordt
  • Assertiever worden: hoe doe je dat?
  • Leerdoelen: hoe formuleer je die?
  • Kwaliteiten en persoonskenmerken
  • Is jouw kind hoogbegaafd?
  • Teamontwikkeling: van tobteam naar topteam
  • Verbetertraject bij disfunctioneren
  • Timemanagement
  • Delegeren en loslaten (voor leidinggevenden)
  • HSP en persoonlijk leiderschap
  • Functioneren en beoordelen (voor leidinggevenden)
  • Jezelf profileren: hoe doe je dat?
  • Omgaan met stress en verandering
  • 20xZ: zelfvertrouwen, je zelfverzekerd voelen, zelfaanvaarding

Bekijk alle webinars

Authentiek communiceren

Wil je werken aan jouw communicatie? E-book authentiek communiceren is te bestellen via de webshop!

ebook communicatie

Onze nieuwsbrief

Ben jij leer- en nieuwsgierig? Meld je dan aan voor onze nieuwsbrief!
Met jouw aanmelding ga je akkoord met onze privacyverklaring en het ontvangen van onze nieuwsbrief. Je kunt je natuurlijk op elk moment weer afmelden.

Telefonisch contact? Heb je vragen? Bel ons op 0528 23 60 30 en vraag naar Monique van Nuil.