home / persoonlijke ontwikkeling / persoonlijk ontwikkeltraject / zorgen overbezorgd / altijd bezig met wat mis kan gaan

Altijd bezig met wat mis kan gaan

Ben je altijd bezig met wat mis kan gaan? Geeft je dat stress en heb je er last van? Dat vind ik niet zo gek. Wanneer je veel last hebt van zorgen en overbezorgdheid, ben je in gedachten vaak al bezig met problemen die zich nog helemaal niet hebben voorgedaan. In dit artikel probeer ik jou in ieder geval wat herkenning te bieden. Hopelijk heb je daar iets aan.

Gaat het om kleine of grote dingen?

Bang zijn dat iets misgaat, kan betrekking hebben op kleine en grote dingen. Ik noem enkele voorbeelden uit mijn dagelijkse coachingspraktijk.

Eerst de kleinere dingen:

• Je hebt examen gedaan en je bent bang dat je gezakt bent. Sterker nog: je houdt er al rekening mee dat dit het geval zal zijn.
• Je laat de badkamer aanleggen en moet nog maar zien of alles straks werkt.
• Je hebt de verhuizing netjes gepland, maar je bent bang dat je de deadlines niet haalt.
• Je moet taken op jouw werk bij anderen neerleggen, maar moet nog maar zien of het goed komt.

Dan de grote dingen die nog veel meer impact hebben:

• Je partner moet voor onderzoek naar het ziekenhuis en je vreest meteen het ergste.
• Jouw zoon is op reis in het buitenland en je hebt al een paar dagen niets gehoord. Je haalt je van alles in jouw hoofd over wat er misgegaan kan zijn.
• Je bent zwanger en ontzettend bang voor een miskraam, terwijl daar geen concrete aanleiding voor is.

Zie je de rode lijn?

Zie je ook een rode lijn? De rode lijn is dat jij steeds scenario’s bedenkt die verkeerd aflopen. Je bedenkt nauwelijks scenario’s met een goede afloop. Je gaat steeds uit van een negatieve uitkomst. Kenmerkend is dus dat je het scenario zelf bedenkt en dat dit scenario bijna altijd ongunstig is. Het probleem heeft zich nog niet voorgedaan, maar jouw hoofd behandelt het alsof de afloop al vaststaat.

Hoe komt het dat je steeds het ergste verwacht?

Misschien zit je boordevol angsten. Angst dat het fout gaat, angst dat je iets verliest of angst dat je geen controle hebt over wat er gebeurt. Herken je dat? Je probeert jezelf misschien te beschermen door vooraf alle risico’s te bedenken. Wanneer je weet wat er kan gebeuren, denk je dat je beter voorbereid bent. Maar wanneer je voortdurend alleen de negatieve mogelijkheden uitwerkt, geeft dat geen zekerheid. Het geeft vooral spanning.

Ook eerdere ervaringen kunnen een rol spelen. Wanneer je ooit onaangenaam bent verrast, kun je proberen te voorkomen dat dit nog een keer gebeurt. Je wordt waakzaam, controleert meer en denkt steeds verder vooruit. Dat lijkt verstandig, maar het kan doorschieten. Je bent dan niet meer bezig met een reëel risico. Je bent vooral bezig met jouw angst voor een mogelijke afloop.

Wanneer wordt vooruitdenken een probleem?

Vooruitdenken is op zichzelf niet verkeerd. Het is verstandig om een verhuizing te plannen, je op een examen voor te bereiden of afspraken te maken over een belangrijke taak. Vooruitdenken wordt een probleem wanneer je hoofd niet meer stopt nadat je hebt gedaan wat redelijkerwijs mogelijk is. Je controleert opnieuw, bedenkt nog een scenario en probeert zekerheid te krijgen die niemand jou kan geven. Het denken leidt dan niet meer tot een bruikbare actie. Het houdt jou alleen bezig.

Het wordt ook een probleem wanneer de zorgen steeds meer invloed krijgen op jouw dagelijks leven. Je slaapt slechter, kunt moeilijk ontspannen, stelt beslissingen uit of vraagt anderen voortdurend om geruststelling. Misschien vermijd je situaties omdat je bang bent dat er iets misgaat. Jouw wereld wordt dan kleiner, terwijl de angst juist groter wordt.

Wat kun je eraan doen?

Ervaar je stress doordat je te veel bezig bent met wat mis kan gaan? Dan wordt het tijd om daar iets mee te doen. Begin met het verschil tussen een feit en een verwachting. Wat weet je werkelijk en wat vul je zelf in? Dat jouw zoon een paar dagen niets heeft laten horen, is een feit. Dat hem iets verschrikkelijks is overkomen, is een scenario dat jouw hoofd eraan toevoegt.

Onderzoek vervolgens of je iets kunt doen. Kun je informatie opvragen, iemand bellen, iets voorbereiden of een duidelijke afspraak maken? Doe dan wat binnen jouw invloed ligt. Heb je gedaan wat mogelijk is, dan blijft er maar één opdracht over: verdragen dat je niet alles vooraf kunt weten of beheersen.

Schrijf jouw voorspelling eens op

Schrijf op wat je denkt dat er zal gebeuren. Noteer ook hoe groot je de kans acht dat dit werkelijk gebeurt. Kijk later terug naar jouw voorspelling. Zo kun je ontdekken hoe vaak jouw hoofd een negatieve afloop voorspelt die uiteindelijk niet uitkomt.

Beperk het aantal controles

Spreek met jezelf af hoe vaak je iets controleert. Eén keer controleren kan verstandig zijn. Zes keer controleren geeft meestal geen betere uitkomst, maar voedt wel de gedachte dat je alleen veilig bent wanneer je blijft opletten.

Kom terug naar wat er nu gebeurt

Vraag jezelf af: wat is er op dit moment werkelijk aan de hand? Niet morgen, niet volgende week en niet in het rampscenario dat jouw hoofd heeft bedacht. Vaak ontdek je dan dat je nu veilig bent en dat er op dit moment weinig hoeft te worden opgelost.

Welke onderwerpen hangen hiermee samen?

Wanneer je voortdurend bezig bent met wat mis kan gaan, kun je ook overal tegen opzien. Je ervaart dan vooraf al spanning voor taken, afspraken en gebeurtenissen die nog moeten komen.

Misschien merk je bovendien dat je je overal druk om maakt. Kleine onzekerheden krijgen dan veel aandacht en worden in jouw gedachten steeds groter.

Het kan helpen om te onderzoeken wat binnen jouw cirkel van invloed ligt. Waar kun je daadwerkelijk iets aan doen en welke uitkomst probeer je te controleren terwijl je daar geen invloed op hebt?

Veelgestelde vragen over denken aan wat mis kan gaan

Hieronder beantwoord ik vijf verdiepende vragen over negatieve verwachtingen, geruststelling en controle.

Waarom voelt een bedacht scenario soms alsof het werkelijk gaat gebeuren?

Wanneer je een scenario vaak en levendig voor je ziet, reageert jouw lichaam daarop met spanning. Daardoor voelt de gedachte steeds geloofwaardiger, ook al heb je geen nieuwe feiten gekregen.

Waarom helpt geruststelling van anderen maar kort?

De ander kan jou tijdelijk kalmeren, maar kan de toekomst niet garanderen. Zodra er een nieuwe twijfel opkomt, zoek je opnieuw bevestiging. Daarom moet je ook leren omgaan met onzekerheid zonder steeds een definitief antwoord te krijgen.

Is rekening houden met risico’s hetzelfde als negatief denken?

Nee. Een risico onderzoeken en passende maatregelen nemen is verstandig. Negatief denken begint wanneer je na die voorbereiding blijft doorgaan met rampscenario’s zonder dat dit nog tot een concrete actie leidt.

Waarom denk ik vooral ’s avonds aan wat mis kan gaan?

Overdag zorgen werk, afspraken en afleiding ervoor dat jouw aandacht elders ligt. Wanneer het stil wordt, krijgen zorgen meer ruimte. Vermoeidheid kan er bovendien voor zorgen dat je minder gemakkelijk afstand neemt van negatieve gedachten.

Wanneer moet ik mijn zorgen met de huisarts bespreken?

Bespreek jouw zorgen met de huisarts wanneer de angst langdurig aanwezig blijft, jouw slaap of dagelijks functioneren belemmert, leidt tot veel vermijding of wanneer je merkt dat je de gedachten zelf nauwelijks meer kunt stoppen.