home / persoonlijke ontwikkeling / autonomie / verwachtingen

Verwachtingen en verwachtingspatronen

Verwachtingen zijn belangrijk in jouw en mijn leven. Ik denk dat het belang zelfs vaak onderschat wordt. Verwachtingen zijn de brandstof voor jouw motivatie om iets te bereiken of om ergens aan te beginnen. Ze schenken hoop, vertrouwen en openen deuren naar de toekomst. Zoals mijn vriend Ton vaak zei: “Jonge mensen die geen verwachtingen koesteren, lijken al vroeg oud te zijn.” En dat is absoluut waar. Een leven zonder verwachtingen betekent een leven zonder dromen en idealen.

Naarmate we ouder worden, veranderen ook onze verwachtingspatronen. Maar er is ook een keerzijde: als verwachtingen niet worden vervuld, kunnen we teleurgesteld, boos, verdrietig of gedesillusioneerd raken. Wanneer er onbalans is tussen geven en ontvangen, kunnen verwachtingen veranderen in stille eisen. Jij geeft iets aan de ander en verwacht later iets terug, terwijl die ander niet weet dat er in jouw hoofd al een rekening openstaat.

Een kenmerk van verwachtingen is dus dat ze gepaard gaan met gevoelens en emoties. Verwachtingen gaan over hoop en hoop doet leven. Verwachtingen doen ook leven. Ze creëren uitzicht, perspectief en toekomst. Het gaat over wat je graag wilt, waar je graag naartoe wilt of wat je graag zou willen bereiken in jouw leven. Zonder gevoelens zijn verwachtingen theoretische modellen en het kenmerk van theoretische modellen is dat er geen leven in zit.

Wat hebben verwachtingen met autonomie te maken?

Ik schrijf dit artikel in het kader van autonomie en daar schuilen drie lessen in die doorslaggevend zijn:

• Jij bent de programmeur en regisseur van je eigen verwachtingen. Je hebt een mentale werkplaats genaamd “tussen de oren” waar verwachtingen ontstaan.
• Je bent zelf verantwoordelijk voor je verwachtingen. In eerste instantie is de ander niet verantwoordelijk voor jouw verwachtingen, hoewel anderen wel verwachtingen bij jou kunnen wekken.
• Voor een deel moet je je verwachtingen zelf realiseren.

Dat betekent niet dat de ander nooit iets hoeft na te komen. Wanneer iemand een belofte doet, een afspraak maakt of bewust verwachtingen bij jou wekt, ontstaat er ook verantwoordelijkheid aan de andere kant. De vraag is wel steeds: is er werkelijk iets afgesproken of bestaat de afspraak alleen in jouw hoofd?

Autonomie betekent dat je jouw verwachtingen herkent, onderzoekt en niet automatisch bij de ander neerlegt. Je blijft verantwoordelijk voor wat jij hoopt, wenst, aanneemt en vanzelfsprekend vindt.

Welke verwachtingen heb je van jezelf, anderen en het leven?

Over verwachtingen zou ik een aparte website kunnen openen om die allemaal te beschrijven. Zo kun je verwachtingen hebben over jezelf, over anderen in jouw omgeving en over het leven.

Welke verwachtingen heb je van jezelf?

Je kunt verwachten dat je een partner vindt met wie je het leven kunt delen, kinderen krijgt, een gezin vormt, een mooie woning kunt kopen, regelmatig op vakantie gaat, carrière maakt of slaagt voor een opleiding. Je kunt ook verwachten dat je in rust en harmonie zult leven, gelukkig wordt en dat jouw ouders lang gezond blijven. Zie je hoe dicht verwachtingen tegen hoop en hopen aanliggen? Zie je hoe dicht verwachtingen tegen wensen en dromen aanliggen? De autonome vraag is of deze verwachtingen werkelijk bij jou passen en hoeveel invloed je op de uitkomst hebt. Is het een wens, een doel of inmiddels een eis waaraan jouw leven moet voldoen?

Welke verwachtingen heb je van anderen?

Je verwacht misschien dat jouw kinderen hun best doen op school, collega’s aandacht voor je hebben tijdens een langdurige ziekte, vrienden helpen met een verhuizing of familieleden bijdragen aan de zorg voor ouder wordende ouders. Je kunt ook verwachten dat jouw werkgever je helpt en ondersteunt wanneer je het moeilijk hebt.

Maar weet de ander dat jij dit verwacht? Heeft de ander ermee ingestemd? Of vind jij het vanzelfsprekend omdat jij in dezelfde situatie hetzelfde zou doen? Daar ontstaat gemakkelijk verwarring tussen jouw norm en de verantwoordelijkheid van de ander.

Welke verwachtingen heb je van het leven?

Je kunt verwachten dat je een oudedagsvoorziening opbouwt, gezond blijft en oud wordt, dat ramp en tegenspoed je bespaard blijven en dat je in vrede kunt leven. Zulke verwachtingen geven hoop en houvast, maar het leven geeft geen garanties. Autonomie betekent ook dat je leert omgaan met het deel waarop je geen invloed hebt. Een verwachting mag bestaan zonder dat de werkelijkheid verplicht is eraan te voldoen.

Welke verwachtingen zijn van jou en welke zijn van een ander?

Niet iedere verwachting die je draagt, heb je zelf bedacht. Sommige verwachtingen zijn bewust gekozen. Andere zijn aangeleerd, opgelegd of zo vertrouwd geworden dat je nauwelijks nog merkt dat ze van buitenaf komen.

Welke verwachtingen heb je zelf gekozen?

Eigen verwachtingen kunnen voortkomen uit jouw waarden, verlangens, idealen en doelen. Ze passen bij wie je bent, bij wat je kunt en bij wat je wilt. Dat betekent niet dat ze gemakkelijk haalbaar zijn, maar wel dat jij ze werkelijk wilt dragen. Een gekozen verwachting geeft richting. Je kunt onderzoeken wat jij ervoor kunt doen, welke stappen nodig zijn en wanneer je haar moet bijstellen.

Welke verwachtingen heb je aangeleerd?

In onze opvoeding, op school en in de maatschappij hebben we geleerd om te voldoen aan verwachtingen die niet in eerste instantie van onszelf zijn, maar die ons zijn opgelegd of aangepraat. Je kunt menen dat je altijd klaar moet staan voor vrienden, voor iedereen moet zorgen, niet mag genieten wanneer jouw moeder ziek is, altijd een luisterend oor moet hebben, er goed uit moet zien om erbij te horen of gestudeerd moet hebben om iemand te zijn. Belangrijk is om deze beelden het raam uit te gooien, wanneer ze niet van jou zijn. Dat noem ik de beeldenstorm. Protesteer tegen opgelegde beelden van buitenaf. Neem afscheid van het circus van deze wereld met tal van verwachtingen waaraan je toch niet kunt voldoen.

Welke verwachtingen legt een ander bij jou neer?

Ouders, partners, familieleden, werkgevers en de maatschappij kunnen verwachtingen bij jou neerleggen. Misschien moet je altijd bereikbaar zijn, het werk eerst afmaken, beschikbaar zijn voor familie of keuzes maken die passen bij het beeld dat anderen van jou hebben. De autonome vraag is: wil jij dit ook? Wanneer je het samen eens bent over een verwachting, is daar niets mis mee. Maar wanneer jij alleen voldoet om afwijzing, kritiek of teleurstelling te voorkomen, draag je mogelijk een verwachting die niet van jou is.

Wanneer wordt jouw verwachting een verplichting voor de ander?

Verwachtingen worden relationeel problematisch wanneer ze veranderen in stille eisen. Jij hebt iets bedacht, gehoopt of vanzelfsprekend gevonden en gaat ervan uit dat de ander het uitvoert. De ander heeft daar misschien nooit mee ingestemd. Maak van jouw verwachting, niet mijn verplichting.

Heb je jouw verwachting uitgesproken?

Een onuitgesproken verwachting kan in jouw hoofd al een afspraak zijn, terwijl de ander nergens van weet. Je verwacht aandacht, hulp, begrip of beschikbaarheid en bent teleurgesteld wanneer de ander die niet geeft. Toch kan de ander niet voldoen aan een verwachting die nooit is uitgesproken. Dat betekent niet dat je niets meer mag hopen. Het betekent dat je onderscheid maakt tussen wat jij verwacht en wat jullie werkelijk hebben afgesproken.

Verwacht je dat de ander hetzelfde doet als jij?

Misschien zou jij direct helpen, aandacht tonen of jouw agenda vrijmaken. Daarom verwacht je dat de ander hetzelfde doet. Je gaat er dan vanuit dat de ander dezelfde waarden, prioriteiten en vanzelfsprekendheden heeft als jij. Daar kan projectie een rol spelen. Je legt jouw manier van denken, voelen of handelen op de ander en ervaart verschil als gebrek aan betrokkenheid of loyaliteit.

Geef je met een onuitgesproken rekening erbij?

Stel dat jij dagenlang hebt geholpen met de verhuizing van een vriend. Je hebt dozen gedragen, meubels verplaatst, de aanhanger geregeld en steeds voor hem klaargestaan. Wanneer jij later verhuist, verwacht je dat hij hetzelfde voor jou doet. Maar heb je dat uitgesproken? Was jouw hulp een vrijwillig gebaar of zat er stilzwijgend een toekomstige tegenprestatie aan vast? Wanneer jouw vriend vervolgens niet helpt, voel je je teleurgesteld, miskend of gebruikt. Voor jou was er een ruil, maar de ander wist niet dat er een overeenkomst bestond. Geven wordt ruilhandel wanneer je er stilzwijgend een tegenprestatie aan koppelt. Je presenteert achteraf een rekening die de ander nooit heeft gezien. De autonome vraag is: heb ik vrij gegeven, of heb ik gegeven met een onuitgesproken rekening erbij?

Is wederkerigheid hetzelfde als boekhouden?

Wederkerigheid betekent dat er in een relatie ruimte is voor geven en ontvangen. Het betekent niet dat iedere dienst direct en in exact dezelfde vorm moet worden terugbetaald. Relaties zijn geen kasboek. Structurele eenzijdigheid mag je wel bespreken. Wanneer jij steeds geeft en nauwelijks iets kunt ontvangen, of wanneer de ander alleen neemt, kan de balans onder druk komen te staan. Bespreek dat vooraf of zodra je het merkt, in plaats van achteraf een rekening te presenteren.

Kun je de ander ruimte geven om niet te voldoen?

De ander mag een andere keuze maken, iets niet kunnen of een andere prioriteit hebben. Respecteren betekent dat jouw verwachting niet automatisch een bevel wordt. Je mag teleurgesteld zijn wanneer de ander nee zegt. Maar teleurstelling betekent niet automatisch dat de ander schuldig is. Een geldige verwachting is nog geen verplichting zolang er geen afspraak of toezegging bestaat.

Wat zijn passende verwachtingen?

Vaak horen we dat we realistische verwachtingen moeten hebben. Maar wat is realistisch? Bestaat er echt zoiets als objectief realisme? Stel je voor dat Thomas Edison in 1880 een marktonderzoek had gedaan om te vragen of er behoefte was aan gloeilampen. De meeste mensen zouden waarschijnlijk hebben gezegd dat er geen vraag naar was. Wat de een als zeer realistisch beschouwt, kan voor een ander als dagdromerij of luchtfietserij worden gezien. Realisme wordt gedeeltelijk door onszelf gecreëerd, vooral in onze mentale werkplaats tussen de oren. Daarom vind ik het beter om te zeggen: verwachtingen moeten bij je passen. Ze moeten passen bij wie je bent, bij wat je kunt en wat je wilt. Je kunt jouw verwachting toetsen met vragen als:

• Heb ik invloed op de uitkomst?
• Is mijn verwachting gebaseerd op feiten of vooral op aannames?
• Past deze verwachting bij mijn mogelijkheden?
• Vraagt deze verwachting iets van mij of vooral van iemand anders?
• Is er een afspraak of alleen een beeld in mijn hoofd?
• Kan ik omgaan met een andere uitkomst?

Wanneer worden verwachtingen onrealistisch?

Onrealistische verwachtingen zijn verwachtingen die onvoldoende aansluiten bij de werkelijkheid of de omstandigheden. Ze kunnen leiden tot teleurstelling, frustratie en stress doordat ze moeilijk of onmogelijk te realiseren zijn.

Wanneer verwacht je te veel van jezelf?

Je kunt van jezelf verwachten dat je voortdurend presteert, carrière maakt, een bepaald salaris verdient, een dure levensstijl kunt betalen, altijd waardering ontvangt, gezond en energiek blijft of gelukkig en tevreden bent. Je kunt ook perfectie nastreven en vinden dat je altijd de instemming en goedkeuring van anderen nodig hebt. De verwachting wordt problematisch wanneer zij verandert in een permanente eis. Je mag ambitieus zijn, maar wanneer jouw mogelijkheden, omstandigheden of behoeften geen ruimte meer krijgen, ontstaat druk. Te hoge verwachtingen van jezelf kunnen dan leiden tot spanning en uitputting.

Wanneer verwacht je te veel van anderen?

Je verwacht misschien dat de ander net zo is als jij, hetzelfde reageert, dezelfde normen heeft, jou vanzelf begrijpt, altijd beschikbaar is, jouw gedachten leest of jouw behoeften vooropstelt. Je kunt ook verwachten dat de ander dezelfde doelen en prioriteiten heeft of altijd positief over jou denkt. Onrealistische verwachtingen over anderen zijn vaak aannames die als zekerheid worden behandeld. De ander wordt niet gezien zoals hij of zij is, maar zoals die volgens jouw verwachting hoort te zijn.

Wat is het verschil tussen verwachten en afspreken?

Op de werkvloer hoor je vaak: je mag toch verwachten van iemand dat hij zichzelf motiveert, zijn kopje opruimt of hulp vraagt wanneer hij iets niet weet. Van mij mag je het allemaal verwachten. Maar blijkbaar verwacht je dat de ander net zo is als jij en dat jouw normen vanzelfsprekend zijn. Verwachten is mooi, afspreken is beter. Een verwachting bestaat in jouw hoofd. Een afspraak is besproken. Beide personen weten wat ermee wordt bedoeld en hebben de gelegenheid gehad om ermee in te stemmen. Maak verwachtingen daarom bespreekbaar. Dat voorkomt dat aannames veranderen in verwijten en dat iemand verantwoordelijk wordt gehouden voor een afspraak die nooit is gemaakt.

Hoe blijf je autonoom wanneer verwachtingen niet uitkomen?

Verwachtingen komen niet altijd uit. Dat kan teleurstelling, boosheid, verdriet of machteloosheid oproepen. Autonomie betekent niet dat je die gevoelens wegdrukt. Het betekent dat je onderzoekt wat er is gebeurd en welke verantwoordelijkheid werkelijk bij jou of de ander hoort.

Welke verwachting kwam niet uit?

Benoem zo concreet mogelijk wat je verwachtte. Verwachtte je iets van jezelf, van de ander of van het leven? Dacht je dat iemand zou helpen, dat een relatie anders zou verlopen of dat jouw gezondheid vanzelfsprekend zou blijven? Door de verwachting precies te benoemen, wordt duidelijker waarop zij was gebaseerd en wie invloed had op de uitkomst.

Was er werkelijk een afspraak?

Onderzoek of de verwachting is uitgesproken. Heeft de ander iets beloofd? Heeft die ingestemd? Werd de verwachting bewust gewekt of heb jij zelf ingevuld wat vanzelfsprekend zou moeten zijn? Een belofte of afspraak geeft een andere verantwoordelijkheid dan een aanname. Dat onderscheid helpt om teleurstelling te begrijpen zonder direct te beschuldigen.

Kun je teleurstelling verdragen zonder direct te beschuldigen?

Teleurstelling is begrijpelijk wanneer iets anders loopt dan je had gehoopt. Maar het gevoel bewijst nog niet dat iemand schuldig is. Je kunt jouw pijn of boosheid erkennen en tegelijk onderzoeken welk deel voortkomt uit een verwachting die nooit is besproken. Wanneer verwachtingen niet uitkomen, kunnen daar onvervulde behoeften onder liggen. Misschien zocht je aandacht, steun, zekerheid, waardering of verbondenheid. Door de behoefte te herkennen, kun je duidelijker onderzoeken wat je nu nodig hebt.

Kun je jouw verwachting bijstellen of loslaten?

Nieuwe informatie kan vragen om een andere verwachting. Misschien blijkt iets niet haalbaar, kiest de ander anders of loopt het leven niet volgens jouw oorspronkelijke beeld. Je kunt dan bijstellen, opnieuw afspreken of afscheid nemen van een verwachting. Sommige verwachtingen kun je niet zomaar loslaten. Wanneer een diep verlangen of toekomstbeeld werkelijk niet meer mogelijk is, kan rouw nodig zijn. Bijstellen betekent niet dat het je niets doet. Het betekent dat je de werkelijkheid opnieuw toelaat.

Kun je verantwoordelijkheid nemen zonder jezelf de schuld te geven?

Verantwoordelijkheid nemen is niet hetzelfde als jezelf overal de schuld van geven. Je onderzoekt wat jij kunt doen: een gesprek voeren, een afspraak maken, een grens aangeven, jouw verwachting aanpassen of accepteren wat buiten jouw invloed ligt. Je hoeft jezelf niet te veroordelen omdat je iets hebt gehoopt. Je kunt wel leren van de manier waarop je de verwachting hebt gevormd, uitgesproken of bij de ander hebt neergelegd.

Wat gebeurt er bij tegengestelde verwachtingen?

Tegengestelde verwachtingen ontstaan wanneer twee of meer personen verschillende beelden hebben over hetzelfde gedrag, dezelfde relatie of dezelfde uitkomst. Hoe vaak kom ik tegen dat verwachtingen niet besproken en uitgesproken zijn en dat het onderhuids barst van aannames? De één verwacht hulp, de ander verwacht zelfstandigheid. De één verwacht dagelijks contact, de ander veel vrijheid. De één verwacht dat werk voorgaat, de ander dat privé altijd voorrang krijgt. Beiden vinden hun eigen verwachting vanzelfsprekend en raken teleurgesteld wanneer de ander daar niet aan voldoet. Het conflict gaat dan vaak over iets wat nooit is afgesproken. Door verwachtingen zichtbaar te maken, ontstaat ruimte om verschillen te onderzoeken en werkelijk afspraken te maken.

Wat hebben verwachtingen en autonomie met elkaar te maken?

Verwachtingen geven hoop, motivatie en richting. Autonomie betekent dus niet dat je verwachtingloos moet leven. Het betekent dat je onderzoekt welke verwachtingen werkelijk van jou zijn en welke je hebt overgenomen van ouders, partner, werkgever of maatschappij. Je neemt verantwoordelijkheid voor wat jij verwacht. Je spreekt verwachtingen uit wanneer de ander nodig is voor de uitvoering en je maakt van jouw verwachting niet automatisch de verplichting van de ander. Je kunt teleurstelling verdragen, nieuwe afspraken maken en verwachtingen bijstellen wanneer de werkelijkheid anders blijkt te zijn. Autonomie betekent niet dat je zonder verwachtingen leeft. Het betekent dat je weet welke verwachtingen van jou zijn, ze bespreekbaar maakt waar dat nodig is en de ander niet verantwoordelijk maakt voor alles wat jij in jouw hoofd hebt bedacht.

Veelgestelde vragen over verwachtingen en autonomie

Hieronder vind je antwoorden op vijf veelgestelde vragen over verwachtingen, onuitgesproken verplichtingen, ruilhandel en teleurstelling.

Wat hebben verwachtingen met autonomie te maken?

Autonomie betekent dat je jouw verwachtingen herkent, onderzoekt en er verantwoordelijkheid voor neemt. Je maakt duidelijk wat je hoopt of nodig hebt zonder automatisch te eisen dat de ander eraan voldoet.

Wanneer wordt een verwachting een verplichting?

Een verwachting wordt een verplichting wanneer jij vindt dat de ander eraan moet voldoen, terwijl daar mogelijk geen afspraak over is gemaakt. Jouw verwachting kan dan als een stille eis bij de ander worden neergelegd.

Waarom leiden onuitgesproken verwachtingen tot teleurstelling?

Een onuitgesproken verwachting kan voor jou als een afspraak voelen, terwijl de ander niet weet wat jij verwacht. Wanneer de ander vervolgens anders handelt, ervaar jij teleurstelling over iets waar de ander nooit mee heeft ingestemd.

Wanneer wordt geven een vorm van ruilhandel?

Geven wordt ruilhandel wanneer je stilzwijgend verwacht dat de ander later hetzelfde terugdoet. Je geeft dan met een onuitgesproken rekening erbij en kunt achteraf teleurgesteld of verwijtend reageren wanneer de ander niet terugbetaalt.

Hoe ga je om met verwachtingen die niet uitkomen?

Benoem wat je verwachtte, onderzoek waarop dat was gebaseerd en vraag je af of er werkelijk een afspraak bestond. Erken jouw teleurstelling en bepaal vervolgens of je de verwachting kunt bespreken, bijstellen, realiseren of moet loslaten.