home / persoonlijke ontwikkeling / autonomie / ontvangen

Ontvangen: vind jij dat moeilijk?

Vind jij ontvangen moeilijk? Anders gevraagd: is geven voor jou gemakkelijker dan ontvangen? Iemand vertelde het me deze week: geven lukt me goed, te veel geven doe ik ook vaak, maar ontvangen is voor mij echt heel lastig. Ik zeg: een autonoom mens kan geven en ontvangen. Daarover gaat dit artikel. Wanneer er onbalans is tussen geven en ontvangen, kun je gemakkelijk voor anderen klaarstaan terwijl je hulp, waardering of steun voor jezelf afhoudt. Ontvangen gaat niet alleen over praktische hulp. Het gaat ook over complimenten, aandacht, liefde, begrip, steun en iemand de gelegenheid geven om iets voor jou te betekenen.

Waarom is ontvangen moeilijk?

Het verschilt per mens waarom ontvangen moeilijk is. Het kan komen omdat je de definitie van zelfredzaamheid zo smal hebt geformuleerd dat het betekent dat je geen vragen mag stellen. Het kan trots zijn omdat je niet afhankelijk wilt zijn. Wellicht wil je het gevoel vermijden dat je bij de ander in het krijt staat wanneer die jou een gunst verleent. Het kan zijn dat je schroom en verlegenheid voelt om een beroep op anderen te doen. Misschien durf je het niet goed. Het voelt vervelend.

Ontvangen is vaak niet moeilijk omdat de ander niets wil geven, maar omdat jij moeite hebt om ruimte te maken voor wat naar jou toe komt. Geven voelt voor veel mensen veiliger. Als jij geeft, bepaal jij wat je geeft, wanneer je dat doet en hoeveel je geeft. Bij ontvangen moet je toelaten dat iemand anders iets voor jou doet, jou ziet in een behoefte of aandacht aan jou besteedt.

Moet je alles zelf kunnen?

Sommige mensen verwarren zelfredzaamheid met alles alleen moeten doen. Hulp vragen voelt dan als falen. Je denkt misschien: ik moet dit zelf kunnen, ik red me wel of daar hoef ik niemand mee lastig te vallen. Daardoor stel je een vraag pas wanneer je al veel te lang hebt doorgemodderd. Zelfredzaamheid betekent niet dat je alles alleen doet. Het betekent dat je verantwoordelijkheid neemt voor wat je nodig hebt. Soms bestaat die verantwoordelijkheid juist uit hulp vragen, advies zoeken of iemand uitnodigen om even met je mee te denken.

Wil je niet afhankelijk zijn?

Misschien vind je ontvangen lastig omdat je niet afhankelijk wilt zijn. Je wilt niet het gevoel hebben dat de ander macht over jou krijgt, dat je iemand nodig hebt of dat je de regie verliest. Maar hulp ontvangen is niet hetzelfde als jouw verantwoordelijkheid bij de ander neerleggen. Je kunt steun aannemen en toch jouw eigen keuzes blijven maken. Je kunt iemand vragen om mee te denken zonder dat die persoon jouw probleem hoeft op te lossen. Ontvangen is iets anders dan afhankelijk worden van de ander.

Wil je niemand tot last zijn?

Je kunt ook denken dat jouw vraag te veel is. Misschien vertel je jezelf dat een ander het druk heeft, dat jouw probleem niet belangrijk genoeg is of dat iemand anders de hulp harder nodig heeft. Herkenbare gedachten zijn: ik wil niemand lastigvallen, zo erg is het nou ook weer niet of een ander heeft het harder nodig dan ik. Maar wanneer je nooit iets vraagt, geef je de ander ook geen kans om zelf ja of nee te zeggen. Je beslist dan vooraf voor de ander dat jouw vraag te veel is. Dat lijkt misschien bescheiden, maar je neemt daarmee ook de keuze van de ander over.

Ben je bang voor afwijzing?

Een vraag stellen betekent dat de ander nee kan zeggen. Dat kan spannend zijn, zeker wanneer je een afwijzing snel persoonlijk opvat. Je vreest misschien dat de ander jouw behoefte overdreven, onhandig of lastig vindt. Daarom stel je de vraag liever niet. Je kent vast het trucje: nee heb je al, ja kan je nog krijgen. Toch kan die nee pijnlijk voelen. Het helpt om onderscheid te maken tussen een afwijzing van jouw verzoek en een afwijzing van jou als persoon. De ander kan geen tijd hebben, iets niet kunnen of een andere grens hebben zonder dat jouw vraag verkeerd was.

Wil je niet bij iemand in het krijt staan?

Misschien voelt een gunst voor jou direct als een schuld. Als iemand iets voor jou doet, denk je dat je meteen iets terug moet doen. Ontvangen wordt dan geen vrij gebaar, maar een contract waarvan jij de voorwaarden nog niet kent. Gezonde wederkerigheid is iets anders dan boekhouden. Niet ieder gebaar hoeft direct te worden terugbetaald. Wel mogen verwachtingen duidelijk zijn. Je kunt vragen of de ander iets terug verwacht en je mag nee zeggen wanneer een verborgen tegenprestatie niet bij je past.

Vertrouw je de bedoeling van de ander niet?

Ontvangen wordt ook moeilijk wanneer je vermoedt dat hulp nooit helemaal vrijblijvend is. Misschien ben je bang dat jouw kwetsbaarheid later tegen je wordt gebruikt, dat een compliment een verborgen bedoeling heeft of dat hulp uiteindelijk controle of bemoeienis oplevert. Dat wantrouwen kan voortkomen uit eerdere ervaringen. Gezond ontvangen betekent niet dat je ieder aanbod moet aannemen. Het vraagt wel dat je onderzoekt wat er werkelijk gebeurt. Je mag vragen stellen, voorwaarden verduidelijken en bewust kiezen wat je aanneemt. Daarvoor is vertrouwen nodig, maar geen blind vertrouwen.

Houd je liever zelf de regie?

Wie alleen maar geeft, houdt zelf de regie. Ontvangen vraagt dat je iets van die regie loslaat. De ander bepaalt wat hij of zij aanbiedt en misschien ook hoe dat aanbod eruitziet. Dat kan ongemakkelijk zijn wanneer je graag controle houdt over wat er gebeurt. Bij ontvangen moet je soms afwachten, toelaten en verdragen dat iemand jou ziet op een moment waarop je niet alles alleen kunt of wilt dragen. Juist dat maakt ontvangen voor veel mensen kwetsbaarder dan geven.

Heb je geleerd dat jouw waarde in geven zit?

Misschien heb je geleerd dat je vooral gewaardeerd wordt wanneer je nuttig, behulpzaam of zorgzaam bent. Je bent degene die klaarstaat, problemen oplost en anderen ondersteunt. Geven levert dan erkenning op en helpt je om jouw plaats in relaties te behouden. Wanneer jij zelf iets ontvangt, verandert die vertrouwde positie. Je bent even niet degene die zorgt, maar degene voor wie gezorgd wordt. Dat kan ongemakkelijk voelen. Je hoeft echter niet altijd nuttig te zijn om ruimte, aandacht of steun te mogen ontvangen.

Vind je kwetsbaarheid ongemakkelijk?

Hulp vragen maakt zichtbaar dat je iets niet alleen kunt, niet weet of even niet trekt. Steun ontvangen betekent dat iemand jouw pijn, twijfel of onzekerheid ziet. Een compliment aannemen betekent dat de aandacht even bij jou blijft. Liefde ontvangen betekent dat je niet alleen de gever bent. Kwetsbaarheid toelaten betekent niet dat je jezelf klein maakt. Het betekent dat je niet hoeft te doen alsof je altijd sterk, zeker en zelfstandig bent. Ontvangen vraagt dat je iets laat binnenkomen zonder het direct weg te lachen, te ontkennen of terug te geven.

Hoe zie je moeite met ontvangen in het voorbeeld van de aanhangwagen?

Pak nou even de praktijk van alledag. De buurman staat bij je aan de deur. Jij hebt een aanhangwagen en buurman zegt: ‘Zou ik die zaterdag mogen lenen?’ Behulpzaam en toeschietelijk als jij bent zeg je: ‘Tuurlijk buurman, neem ’m mee.’ Buurman bedankt je tien keer en vraagt: ‘Wat kost het?’ En jij zegt: ‘O niks buurman, die aanhangwagen staat er toch, dus prima zo.’

Maar nu andersom. Stel jij hebt geen aanhangwagen maar de buurman wel. En zaterdag heb je er eigenlijk een nodig. Je wilt nog wat spullen naar de kringloopwinkel brengen en je wilt de tuin wat opruimen. Je zou de buurman kunnen vragen of je zijn aanhangwagen mag lenen. Je had jezelf al verteld dat je altijd alle vragen mag stellen. Je wist ook al dat trucje van: ‘Nee heb je al, ja kan je nog krijgen.’ En je draait en je duwt en je drukt: maar je stelt de vraag niet. Een eenvoudig voorbeeld dat veel mensen herkennen.

De praktische vraag is klein, maar de innerlijke drempel kan groot zijn. Wanneer jij geeft, voelt dat vanzelfsprekend. Wanneer jij wilt ontvangen, moet je jouw behoefte zichtbaar maken en de buurman de vrijheid geven om ja of nee te zeggen.

Een vraag stellen is nog geen claim. Je legt de verantwoordelijkheid niet bij de buurman en je verplicht hem nergens toe. Jij bent verantwoordelijk voor het stellen van jouw vraag. De buurman is verantwoordelijk voor zijn antwoord.

Is ontvangen hetzelfde als afhankelijk zijn?

Nee. Ontvangen betekent dat je vrijwillig iets aanneemt wat de ander aanbiedt of dat je hulp vraagt wanneer je die kunt gebruiken. Afhankelijkheid ontstaat wanneer jouw welzijn, keuzes of functioneren te veel bij de ander komen te liggen. Je kunt hulp ontvangen en zelf verantwoordelijk blijven voor jouw leven. Je kunt steun aannemen zonder dat de ander jouw probleem overneemt. Je kunt advies vragen en daarna zelf een keuze maken. Je kunt ook nee zeggen tegen hulp die niet bij je past. Autonomie betekent niet dat je niemand nodig hebt. Het betekent dat je bewust kunt kiezen wat je vraagt, aanneemt of afwijst.

Waarom voel je je bezwaard wanneer je iets ontvangt?

Bezwaard voelen heeft vaak te maken met schuld, verplichting of de behoefte om de balans direct te herstellen. Je laat iets nauwelijks binnenkomen voordat je alweer nadenkt over wat je terug moet doen.

Denk je dat je meteen iets moet terugdoen?

Misschien geef je na een compliment direct een compliment terug. Na een gunst zoek je meteen naar een wederdienst. Wanneer iemand aandacht voor jou heeft, probeer je het gesprek snel weer naar de ander te verplaatsen. Je wordt zo direct weer de gever. Daarmee verdwijnt het ongemak van ontvangen, maar je laat het gebaar van de ander ook nauwelijks bestaan. Je mag iets aannemen zonder onmiddellijk een nieuwe balans op te maken.

Is een gunst voor jou hetzelfde als een schuld?

Een vrijwillige gunst is niet automatisch een lening. Toch kan het voor jou voelen alsof de ander een bedrag op een onzichtbare rekening zet. Je vreest dat er later een beroep op je wordt gedaan waar je geen nee meer tegen kunt zeggen. Duidelijkheid helpt. Je kunt vragen of de ander iets terug verwacht. Je kunt onderscheid maken tussen een cadeau, een gunst, een lening en een afspraak. Wanneer er voorwaarden zijn, mogen die vooraf worden besproken. Een verborgen verplichting hoef je niet te accepteren.

Kun je iets aannemen zonder het kleiner te maken?

Misschien reageer je op hulp of waardering met: het stelde niets voor, dat had iedereen gedaan, het valt wel mee, dit verdien ik niet of je had dat niet hoeven doen. Daarmee maak je kleiner wat de ander jou geeft. Soms houd je niet alleen het compliment, de hulp of het gebaar af. Je houdt ook de gever op afstand. De ander probeert iets aan jou te geven, maar jij stuurt het ongeopend terug.

Hoe ontvang je complimenten en waardering?

Een compliment ontvangen kan verrassend lastig zijn. Je ontkent het compliment, legt uit waarom het niet klopt, verandert van onderwerp, maakt jouw prestatie kleiner of geeft direct een compliment terug. Je hoeft niet te bewijzen dat het compliment objectief en volledig juist is. De ander vertelt wat hij of zij in jou ziet of waardeert. Je kunt luisteren, het even laten binnenkomen en dank je wel zeggen. Ontvangen kan soms zo eenvoudig zijn als luisteren, het laten binnenkomen en dank je wel zeggen.

Hoe ontvang je gevoelens en kwetsbaarheid van de ander?

Ontvangen gaat niet alleen over wat jij krijgt. Je kunt ook de gevoelens en kwetsbaarheid van een ander ontvangen. Dat betekent dat je luistert zonder direct op te lossen, verdriet niet bagatelliseert en niet meteen jouw eigen verhaal vertelt. Je hoeft emoties niet weg te redeneren of onmiddellijk advies te geven. Soms heeft de ander geen oplossing nodig, maar iemand die aanwezig blijft bij wat er gevoeld en verteld wordt. Soms ontvangt de ander het meest van jou wanneer jij even niets oplost.

Hoe leer je hulp, waardering en steun ontvangen?

Is er een probleem? Nee! Heb jij een probleem? Nee! Maar het leven kan gemakkelijker zijn in het besef van samenzijn en samenleven. En dan is dat voorbeeld van die aanhangwagen maar eenvoudig. Het kan ook gebeuren dat je even steun zoekt omdat het even niet wil, dat je begrip zoekt omdat je je even niet gehoord voelt. Het kan ook dat je even wilt sparren omdat je even puzzelt in jezelf.

Begin je met een kleine hulpvraag?

Oefen met iets kleins. Vraag iemand om even mee te denken, iets mee te nemen of een praktische taak kort over te nemen. Laat de ander zelf beslissen of het uitkomt. Je oefent daarmee niet alleen met een ja ontvangen, maar ook met een nee verdragen. Een nee betekent niet dat jouw vraag verkeerd was. Het betekent dat de ander een eigen keuze maakt.

Kun je dank je wel zeggen zonder uitleg?

Wanneer iemand jou helpt of een compliment geeft, kun je oefenen met alleen dank je wel zeggen. Je hoeft jouw prestatie niet te relativeren, geen tegenprestatie te beloven en niet uit te leggen waarom het eigenlijk niets voorstelde. Laat het moment even bestaan. Daarmee erken je niet alleen wat jij ontvangt, maar ook wat de ander jou wilde geven.

Durf je te zeggen dat ontvangen ongemakkelijk voelt?

Je mag eerlijk zeggen dat je ontvangen lastig vindt. Bijvoorbeeld: dank je wel, ik merk dat ik het moeilijk vind om dit gewoon aan te nemen. Daarmee hoef je niet te doen alsof het vanzelf gaat. Door het ongemak te benoemen, wordt het vaak kleiner. Je blijft in contact en hoeft jouw automatische afweer niet te verbergen.

Vraag je wat de ander verwacht?

Wanneer je bang bent voor verborgen verplichtingen, vraag dan wat de ander verwacht. Gaat het om een cadeau, een gunst, een lening of een afspraak? Is er iets wat jij later moet terugdoen? Duidelijkheid maakt ontvangen veiliger. Je weet waar je ja tegen zegt en je kunt nee zeggen tegen voorwaarden die niet bij je passen.

Laat je iemand iets voor je betekenen?

Laat iemand eens iets voor jou doen zonder het direct over te nemen of terug te betalen. Neem steun aan wanneer het even niet goed gaat. Vraag om begrip wanneer je je niet gehoord voelt. Zoek iemand op om mee te sparren wanneer je in jezelf blijft puzzelen. Wanneer jij ontvangt, geef je de ander de mogelijkheid om betrokken, behulpzaam of liefdevol te zijn. Waarom zou je jezelf dat niet gunnen?

Wat hebben ontvangen en autonomie met elkaar te maken?

Autonomie betekent niet dat je alles alleen moet kunnen. Het betekent dat je verantwoordelijkheid neemt voor jouw behoeften en bewust kiest welke hulp, steun, waardering of liefde je aanneemt.

Je kunt hulp ontvangen zonder jezelf minderwaardig te voelen. Je kunt steun aannemen zonder verantwoordelijkheid af te schuiven. Je kunt nee zeggen tegen hulp die niet past en ja zeggen tegen wat jou werkelijk helpt. Geven en ontvangen horen beide bij wederkerig contact. Wanneer je alleen geeft, bepaal jij steeds welke kant de beweging opgaat. Ontvangen betekent dat je de ander ook ruimte geeft om van betekenis te zijn.

Wie nooit ontvangt, houdt niet alleen zichzelf iets voor. Hij ontneemt de ander ook de mogelijkheid om te geven.

Veelgestelde vragen over ontvangen

Hieronder vind je antwoorden op vijf veelgestelde vragen over hulp, waardering, steun en ontvangen zonder afhankelijk te worden.

Waarom vind ik ontvangen moeilijk?

Ontvangen kan moeilijk zijn omdat je alles zelf wilt doen, niemand tot last wilt zijn, bang bent voor afwijzing of niet bij iemand in het krijt wilt staan. Ook controle, wantrouwen en moeite met kwetsbaarheid kunnen een rol spelen.

Is hulp ontvangen hetzelfde als afhankelijk zijn?

Nee. Je kunt hulp ontvangen en zelf verantwoordelijk blijven voor jouw keuzes en leven. Afhankelijkheid ontstaat wanneer jouw welzijn of functioneren te veel bij de ander komt te liggen.

Waarom voel ik mij schuldig wanneer iemand iets voor mij doet?

Misschien ervaar je een gunst direct als een schuld en denk je dat je iets moet terugdoen. Het helpt om te bespreken of de ander werkelijk iets terug verwacht en onderscheid te maken tussen een cadeau, gunst, lening en afspraak.

Hoe leer ik complimenten en waardering ontvangen?

Luister naar wat de ander zegt, maak het compliment niet direct kleiner en oefen met dank je wel zeggen. Je hoeft het compliment niet meteen terug te geven of uit te leggen waarom het volgens jou niet klopt.

Hoe leer ik hulp vragen en steun aannemen?

Begin met een kleine hulpvraag, laat de ander zelf ja of nee zeggen en benoem het wanneer ontvangen ongemakkelijk voelt. Oefen met hulp aannemen zonder direct een tegenprestatie te beloven.