home / persoonlijke ontwikkeling / life coaching / trauma

De kracht van trauma: overlevingsstrategie en talent

Bij het thema levensvragen en herstel kijken we naar wat ingrijpende gebeurtenissen met je doen en hoe je daarna verdergaat. Trauma betekent oorspronkelijk wond of verwonding. Een traumatische ervaring kan een diepe emotionele schok veroorzaken en intense pijn achterlaten. Je herinnert je gebeurtenissen die je liever niet had meegemaakt. Maar trauma gaat voor mij niet alleen over de wond. Het gaat ook over wat jij hebt ontwikkeld om met die wond te kunnen leven. Daarom leg ik in dit artikel de verbinding met jouw overlevingsstrategieën en talent.

Trauma zorgt ervoor dat je gaat overleven

Een trauma breekt in eerste instantie iets af. Je kunt de wereld anders gaan bekijken, mensen minder vertrouwen of voortdurend alert zijn op gevaar. Wanneer je als kind omstandigheden meemaakt die te groot, te moeilijk of te overweldigend zijn, ontwikkel je een overlevingsmechanisme. Gelukkig maar. Op dat moment is dat jouw redding. Het helpt je navigeren door een wereld die onveilig, verwarrend of onvoorspelbaar voelt.

De bodyguard blijft soms te lang op zijn post

Wat vroeger nodig was, kan later in de weg gaan zitten. Misschien ben je inmiddels volwassen, maar jouw innerlijke beschermers reageren nog steeds alsof het gevaar van vroeger ieder moment terug kan komen. De pleaser blijft anderen tevreden houden. De controleur probeert ieder risico uit te sluiten. De perfectionist zorgt dat je geen fout maakt. De rationele denker houdt emoties op afstand. En de innerlijke criticus controleert voortdurend of jij wel goed genoeg bent.

Dat betekent niet dat deze kanten van jou verkeerd zijn. Integendeel. Ze zijn ooit ontstaan om jou te beschermen. Alleen is de vraag of ze vandaag nog steeds de baas moeten zijn. Persoonlijke ontwikkeling begint wanneer je gaat herkennen wanneer jouw oude overlevingsstrategie in actie komt en ontdekt dat je inmiddels meer mogelijkheden hebt dan vroeger.

De keerzijde van trauma

Er is ook een andere kant. Wanneer je door het dal van het leven bent gekropen, heb je vaak dingen geleerd die je niet uit een boek haalt. Je hebt misschien dieper leren kijken. Je kent kwetsbaarheid, verdriet, verwarring en gebrokenheid. Ik zeg vaak: empathie leer je niet alleen op school, maar ook in de diepte van het leven. Daar ontwikkel je soms iets waar woorden tekortschieten. Je leert beter luisteren, minder snel oordelen of aanwezig blijven wanneer een ander pijn heeft.

Daarmee zeg ik niet dat de pijn ineens verdwijnt. Het gaat erom dat je kunt ontdekken wat jij onderweg hebt ontwikkeld. Misschien groeide je tegen de verdrukking in. Misschien heb je kwaliteiten aangesproken die jou hielpen om overeind te blijven en die vandaag nog steeds onderdeel van jou zijn.

Van overlevingsmechanisme naar kracht

Wanneer je jouw overlevingsstrategieën leert herkennen, kun je onderzoeken wat eronder zit. Hoe reageer jij wanneer spanning oploopt? Ga je pleasen? Trek je je terug? Word je controlerend? Ga je harder werken? Of schiet je juist in de aanval? Een belangrijke stap is dat je jouw reactie niet alleen veroordeelt, maar probeert te begrijpen waarom die ooit nodig was.

Daarna kun je kijken naar de kwaliteit die erin verborgen zit. Want vaak is een overlevingsstrategie niet alleen een probleem. Er zit ook een talent in dat je ooit hebt ingezet om jezelf te beschermen. Het gaat er dan niet om dat je het talent kwijt moet, maar dat je het opnieuw leert gebruiken zonder dat angst of oude pijn voortdurend aan het stuur zit.

Jouw talent zat er al

Toen jij als kind moest overleven, gebruikte je wat je tot jouw beschikking had. Jouw talenten waren onderdeel van jouw gereedschapskist. Misschien leerde je scherp observeren omdat je de sfeer voortdurend moest inschatten. Misschien ontwikkelde je enorm doorzettingsvermogen omdat opgeven geen optie was. Misschien werd je heel gevoelig voor anderen omdat je wilde voorkomen dat iemand boos werd.

Dat talent is niet hetzelfde als het overlevingsmechanisme. Het overlevingsmechanisme kan doorschieten en je beperken. Het talent kun je leren terugwinnen en bewuster inzetten.

De innerlijke criticus: van afwijzen naar zelfreflectie

De innerlijke criticus kan je voortdurend wijzen op wat niet goed genoeg is. Dat put uit. Maar achter die criticus kan ook het vermogen zitten om naar jezelf te kijken, jezelf te onderzoeken en bereid te zijn om van fouten te leren. Zelfreflectie is een kwaliteit. De ontwikkeling zit erin dat je jezelf kritisch kunt bekijken zonder jezelf voortdurend af te breken.

De controleur: van alles beheersen naar organiseren

Misschien probeerde jij vroeger veiligheid te creëren door alles te controleren. Je wilde weten wat er ging gebeuren, anticipeerde op risico's en zorgde dat niets aan het toeval werd overgelaten. De keerzijde is een sterke controlebehoefte. Maar daaronder kan ook organisatievermogen zitten. Je kunt vooruitdenken, plannen, structureren en verantwoordelijkheid nemen. De kunst is dat je dit talent gebruikt waar het helpt, zonder dat alles altijd onder jouw controle moet staan.

De perfectionist: van nooit goed genoeg naar kwaliteit

De perfectionist wil fouten voorkomen. Misschien heb je geleerd dat fouten gevaarlijk waren, kritiek opleverden of ervoor zorgden dat je minder gewaardeerd werd. Dan kun je later eindeloos blijven schaven. Maar achter perfectionisme kan ook kwaliteitsgerichtheid, nauwkeurigheid en vakmanschap zitten. Je hoeft die kwaliteit niet kwijt. Je mag wel leren dat goed ook werkelijk goed genoeg kan zijn.

De pusher: van altijd doorgaan naar doorzettingsvermogen

De pusher in jou zegt: kom op, doorgaan, niet opgeven. Misschien heeft die houding je door moeilijke jaren heen geholpen. De valkuil ontstaat wanneer stoppen, rusten of hulp vragen bijna onmogelijk wordt. Tegelijkertijd bezit je waarschijnlijk veel doorzettingsvermogen en resultaatgerichtheid. Dat zijn waardevolle kwaliteiten wanneer jij bepaalt wanneer je ze inzet en wanneer je ook mag herstellen.

De pleaser: van jezelf verliezen naar verbinding

De pleaser heeft geleerd om goed te kijken naar wat anderen nodig hebben. Misschien voorkwam je conflicten door lief te zijn, behulpzaam te blijven en jezelf aan te passen. Dat kan later betekenen dat jouw eigen behoeften nauwelijks ruimte krijgen. Maar jouw gevoeligheid voor anderen kan ook een sterk verbindend vermogen zijn. Je kunt mensen aanvoelen, luisteren en zorgen dat iemand zich gezien voelt. De ontwikkeling zit in verbinding mét de ander zonder jezelf kwijt te raken.

De rationele denker: van gevoel vermijden naar helder analyseren

De rationele denker kan emoties op afstand houden door alles te analyseren. Denken voelt veiliger dan voelen. Maar ook hierin zit een kwaliteit. Je kunt scherp analyseren, verbanden leggen en problemen oplossen. De kunst is niet dat je minder goed leert denken, maar dat jouw hoofd niet langer de enige ingang wordt waarmee je het leven benadert.

De fawn: van aanpassen naar verbinden

Ook achter de fawn-reactie kan een sterke relationele kwaliteit zitten. Je hebt geleerd om spanning te verminderen door vriendelijk, toegankelijk en behulpzaam te zijn. Daaruit kan een bijzonder vermogen tot verbinden of bemiddelen ontstaan. Maar ook hier geldt: verbinding is pas gezond wanneer jij jouw eigen grens blijft voelen.

Niet langer alleen overleven

Dat is voor mij uiteindelijk de beweging. Wat jou ooit geholpen heeft om te overleven, hoeft niet jouw hele volwassen leven te blijven bepalen. Je hoeft jouw beschermers niet met geweld buiten de deur te zetten. Je mag begrijpen waarvoor ze ooit nodig waren en vervolgens ontdekken dat jij vandaag meer mogelijkheden hebt.

Misschien kun je kritisch zijn zonder jezelf af te wijzen. Zorgzaam zonder jezelf op te offeren. Georganiseerd zonder alles te controleren. Gedreven zonder jezelf uit te putten. Gevoelig zonder voortdurend bang te zijn voor de reactie van anderen. Dan blijft het talent bestaan, terwijl de oude overlevingsstand steeds minder nodig wordt.

Van overleven naar leven

Trauma hoeft niet het einde van jouw verhaal te zijn. Je kunt de pijn niet ongedaan maken en hoeft ook niet te doen alsof die ergens goed voor was. Maar je kunt wel onderzoeken wat jij hebt ontwikkeld om door moeilijke omstandigheden heen te komen en hoe je diezelfde kwaliteiten vandaag anders wilt gebruiken.

Daar zit voor mij de kracht. Niet in wat jou is aangedaan of overkomen, maar in wat jij hebt ontwikkeld en wat je daar vandaag mee kunt doen. De zielssoldaat mag soms zijn wapen neerleggen. De bodyguard hoeft niet iedere seconde paraat te staan. En het talent dat daaronder zat, mag steeds vrijer naar voren komen.