home / persoonlijke ontwikkeling / communicatie / tactvol / indekken

Jezelf indekken door omzichtige communicatie

Ken je die persoon die zich graag indekt? Die zich verschuilt achter een vriendelijke lach en vervolgens enorme kritiek uitdeelt? Het is een vorm van verhulde communicatie die niet direct wordt uitgesproken. Het taalgebruik is versluierd en omzichtig. De verborgen boodschap is veel erger dan het aanvankelijk lijkt. Het zou ook een gecamoufleerde mening genoemd kunnen worden. Ik noem het ook wel: je brengt een krachtige boodschap over en voegt er een disclaimer aan toe om de boodschap te verzachten. Je zaait als het ware gif op een schijnbaar vriendelijke manier. Dat is iets anders dan tactvol communiceren, waarbij je duidelijk en zorgvuldig zegt wat je bedoelt.

Ik mag niet oordelen

Een andere vorm is niet oordelen. Ik ken iemand die tien keer per dag zegt: ‘Ik mag misschien niet oordelen, maar...’ En dan komt er toch een oordeel waar je soms koud van wordt. Of: ‘Het is niet aan mij om te oordelen, maar deze man is een echte racist.’

Begrijp me niet verkeerd, maar...

‘Begrijp me niet verkeerd: het is echt niet mijn bedoeling om negatief te zijn, maar ik weet dat jij het als ondernemer niet gaat redden.’

Sorry dat ik het zeg, maar...

Je eerst verontschuldigen en dan de klap uitdelen is ook een vorm. ‘Sorry dat ik het zeg, maar dat kapsel staat je voor geen meter.’ Of: ‘Het spijt me dat ik het zeg, maar sinds je naar die nieuwe kapper gaat, lijk je wel tien jaar ouder.’ Of: ‘Vergeef me als ik te veel zeg, maar ik denk dat die nieuwe vriend van jou echt niet bij je past.’

Wat is het verschil met tactvol communiceren?

Tactvol communiceren maakt de boodschap zorgvuldig maar helder. Jezelf indekken maskeert de werkelijke boodschap. De vriendelijke verpakking en de harde inhoud spreken elkaar tegen. Daardoor weet de ander soms niet waarop hij moet reageren: op de verzachtende woorden of op het oordeel dat daarna komt.

Waarom voelt jezelf indekken onveilig?

Zie je hoe onveilig indirecte communicatie kan zijn? Ik bedoel het goed, maar ik zet je aan de schandpaal. Ik mag het misschien niet zeggen, maar ik doe het toch. Ik mag niet oordelen, maar je hangt aan de galg, vriend! De uitgesproken woorden lijken vriendelijk, terwijl de onderliggende boodschap aanvallend, kleinerend of afwijzend is. De ander voelt vaak wel dat er iets niet klopt, maar krijgt weinig ruimte om daarop te reageren. De disclaimer lijkt een verdediging vooraf: jij mag mij niet verwijten dat ik hard ben, want ik heb toch gezegd dat ik het goed bedoel?

Waarom werkt een disclaimer niet?

Een disclaimer neemt jouw verantwoordelijkheid niet weg. De zin ‘ik wil je niet kwetsen’ maakt een kwetsende uitspraak niet minder kwetsend. ‘Ik mag niet oordelen’ verandert een oordeel niet in een neutrale waarneming. En ‘begrijp me niet verkeerd’ voorkomt niet dat de ander jouw boodschap wel degelijk als afwijzend ervaart. De vraag is daarom niet alleen wat jij vooraf zegt, maar vooral wat je daarna werkelijk overbrengt.

Waarom gebruiken mensen deze vorm van communicatie?

Dit soort omzichtige communicatie wordt vooral gebruikt als mensen zich willen indekken tegen de reactie die ze verwachten. De ander mag vooral niet stekelig reageren. De verdediging van de ander wordt als het ware van tevoren al uitgeschakeld.

• Angst voor een directe reactie.
• Een conflict willen vermijden.
• Geen verantwoordelijkheid willen nemen voor het oordeel.
• Kritiek willen geven zonder als kritisch gezien te worden.
• De verdediging van de ander vooraf proberen uit te schakelen.

Wat is het effect op de ander?

De ander kan zich gekleineerd, overvallen, verward of gemanipuleerd voelen. De vriendelijke inleiding wekt eerst veiligheid, maar de harde boodschap die volgt haalt die veiligheid direct onderuit. Daardoor neemt het vertrouwen af en wordt het lastiger om open met elkaar te spreken.

• De ander voelt zich niet serieus genomen.
• De boodschap komt dubbel en onduidelijk over.
• De relatie wordt minder veilig.
• De ander gaat zich verdedigen of trekt zich terug.
• Het vertrouwen in jouw bedoeling neemt af.

Hoe zeg je het wel rechtstreeks en tactvol?

Laat de disclaimer weg en neem verantwoordelijkheid voor jouw boodschap. Benoem concreet wat je waarneemt, spreek vanuit jouw eigen ervaring en vermijd een oordeel over de persoon. Maak duidelijk wat je wilt bespreken en geef ruimte voor een reactie.

• Laat de disclaimer weg.
• Benoem concreet wat je waarneemt.
• Spreek vanuit jouw eigen ervaring.
• Vermijd een oordeel over de persoon.
• Zeg wat je nodig hebt of wilt bespreken.
• Geef ruimte voor een reactie.

Zeg niet: ‘Ik bedoel het goed, maar jouw presentatie sloeg nergens op.’ Zeg bijvoorbeeld: ‘Ik kon de opbouw van jouw presentatie moeilijk volgen. Zullen we samen kijken waar meer structuur nodig is?’ Dan blijft jouw boodschap duidelijk, maar maak je de ander niet kleiner.

Veelgestelde vragen over jezelf indekken

Hieronder beantwoord ik vijf veelgestelde vragen over disclaimers, omzichtige formuleringen en indirecte communicatie.

Wat betekent jezelf indekken in communicatie?

Dat betekent dat je een verzachtende of verontschuldigende zin gebruikt voordat je een hard oordeel, verwijt of afwijzing uitspreekt.

Waarom zeggen mensen: ik bedoel het goed, maar?

Vaak willen zij kritiek geven en zich tegelijk beschermen tegen een negatieve reactie. De disclaimer moet voorkomen dat zij als hard of aanvallend worden gezien.

Maakt een disclaimer kritiek minder kwetsend?

Nee. Een vriendelijke inleiding verandert de inhoud van een kwetsende of kleinerende boodschap niet.

Is jezelf indekken hetzelfde als indirect communiceren?

Jezelf indekken is een vorm van indirecte communicatie. De werkelijke boodschap wordt verpakt in verzachtende woorden, waardoor de bedoeling minder open wordt uitgesproken.

Hoe kun je kritiek wel tactvol geven?

Benoem concreet gedrag of een waarneembaar effect, spreek vanuit jouw eigen ervaring, vermijd een oordeel over de persoon en geef ruimte voor een reactie.