home / persoonlijke ontwikkeling / hsp / hsp identiteit

Hoe kun je als hoogsensitief persoon jezelf kwijtraken?

Als hoogsensitief persoon kun je jezelf behoorlijk kwijtraken. Niet omdat je niet weet wie je bent, maar omdat je jarenlang hebt geleerd om je aan te passen aan jouw omgeving. Je voelt goed aan wat anderen van je verwachten, houdt rekening met hun behoeften en probeert te voorkomen dat je fouten maakt. Langzaam maar zeker ontwikkel je gedrag dat je helpt om te functioneren, maar dat misschien helemaal niet bij jouw natuurlijke aard past.

In mijn coachingspraktijk ontmoet ik regelmatig hoogsensitieve mensen die worstelen met hun identiteit en zelfbeeld. Ze hebben zichzelf leren kennen als gestructureerd, rationeel, beheerst en verantwoordelijk. En vaak zijn ze daar ook heel goed in geworden. Maar wanneer we verder kijken, ontdekken ze soms dat die eigenschappen vooral voortkomen uit een controlestructuur die ze ooit hebben ontwikkeld om zich veilig te voelen. Ze zijn heel goed geworden in gedrag dat hun tegelijkertijd enorm veel energie kost.

Waarom hebben veel HSP-ers verwarring over hun identiteit?

Wanneer ik HSP-ers onze test laat doen om de eigenschappen in kaart te brengen (eigenschappenanalyse), dan komt er vaak uit dat men over een grote hoeveelheid aarde beschikt. In andere testen wordt dit wel aangeduid als blauw. Waarom blauw of waarom een aarde-type? Omdat men zichzelf ziet als een zeer gestructureerd, ordelijk en accuraat mens. En deels klopt dit, want perfectionisme is een HSP-er doorgaans niet vreemd. Toch meen ik dat deze analyse niet juist is.

Waarom ontwikkelen veel HSP-ers een controlestructuur?

Blauw is voor veel HSP-ers een overlevingsmechanisme. Want ja, waar moest je naartoe met jouw gevoelsleven toen je kind was en de juffrouw en de meester niet zo goed begrepen wat voor kind jij was? En omdat jij het zelf ook niet begreep, ging je een controlestructuur ontwikkelen. Dat was het enige overlevingsmechanisme wat voor jou werkte: controle houden op elke situatie.

Waarom klopt het zelfbeeld van HSP-ers soms niet?

De gevolgen kunnen nogal vervelend zijn. De HSP-er denkt na jaren zelf soms dat hij erg blauw is (gestructureerd, ordelijk etc.) en de omgeving neemt dit beeld over. Maar ik denk dat een HSP-er intuïtief is ingesteld en vanuit zijn gevoel handelt. Dat is zijn/haar karakter. En een gevoelsleven is nu eenmaal minder ordelijk en gestroomlijnd dan de ratio. HSP-ers kunnen hierdoor jarenlang gedrag vertonen wat feitelijk niet bij ze past en dat kost veel energie. Tegelijkertijd: het gedrag wat wel past, dat houden ze een beetje bij zich. Ook dat kost energie.

Waarom voelen veel HSP-ers opluchting bij zelfinzicht?

Iemand schreef me: 'Ik voelde me heel opgelucht toen ik ontdekte dat het belangrijkste bij mij niet uit blauw/aarde (orde en structuur) bestaat. Ik kan het aardig goed (plannen, organiseren), maar alleen als het moet. Het is soms prettig, omdat het noodzakelijk is en het geeft mij ook vaak rust. Maar ben ik geordend en gestructureerd in hart en nieren? Nee.'

Hoe kun je als HSP-er jezelf en je identiteit terugvinden?

Jezelf terugvinden begint met ontdekken wie je werkelijk bent en welk gedrag je in de loop van je leven hebt aangeleerd. Dat onderscheid is niet altijd eenvoudig. Want wanneer je jarenlang hebt geleefd vanuit aanpassing en controle, kan dat gedrag zo vertrouwd zijn geworden dat je denkt dat het bij jouw karakter hoort. In mijn coachingspraktijk onderzoek ik daarom regelmatig met HSP-ers welke eigenschappen werkelijk bij hun aard passen en welke eigenschappen ze vooral hebben ontwikkeld om zich staande te houden. Daarbij gebruiken we onder andere onze eigenschappenanalyse.

Veel HSP-ers die ik begeleid, herken ik juist aan de Water/Vuur-kant of de Vuur/Water-kant. Gevoeligheid, intuïtie, betrokkenheid en gedrevenheid kunnen eigenschappen zijn die jarenlang achter een aangeleerde controlestructuur verborgen zijn gebleven. Jezelf opnieuw leren kennen betekent dan ook dat je een aantal vragen onder ogen durft te zien. Wat doe ik omdat het werkelijk bij mij past? Wat doe ik omdat anderen het van mij verwachten? Welke kwaliteiten geven mij energie en welke vaardigheden kosten mij juist energie, ook al ben ik er goed in geworden?

Het doel is niet om alles wat je hebt aangeleerd overboord te zetten. Structuur, nauwkeurigheid en verantwoordelijkheidsgevoel kunnen waardevolle vaardigheden zijn. Maar het maakt een groot verschil of je ze bewust inzet omdat ze op dat moment nuttig zijn, of dat je voortdurend vanuit die vaardigheden moet leven. Daar begint voor mij het hervinden van je identiteit: dat je weer leert vertrouwen op je eigen gevoel en intuïtie, ontdekt wat werkelijk bij je past en jezelf toestemming geeft om niet langer voortdurend iemand te hoeven zijn die je eigenlijk niet bent.

Waarom houden veel HSP-ers zichzelf in?

Wat ik veel tegenkom is ingehouden of gedoofd vuur. Terughoudend in reacties, de omgeving of situatie eerst eens goed invoelen of het voldoende veilig is, een bepaalde mate van ingetogenheid of soms zelfs verlegenheid terwijl als je de HSP-er leert kennen dit een geheel onterecht beeld is. Lees ook: observeren HSP-ers?

Waaraan merk je dat je jezelf bent kwijtgeraakt als HSP-er?

Jezelf kwijtraken gebeurt meestal niet van de ene op de andere dag. Het is vaak een geleidelijk proces. Je bent zo gewend geraakt aan het rekening houden met anderen, het aanpassen aan verwachtingen en het onder controle houden van jezelf, dat je nauwelijks meer merkt hoeveel afstand er is ontstaan tussen wie je bent en hoe je leeft.

Dat kun je op verschillende manieren merken:

• Je weet goed wat anderen van je verwachten, maar vindt het moeilijk om te bepalen wat je zelf wilt.
• Je neemt gemakkelijk verantwoordelijkheden op je, ook wanneer ze eigenlijk niet bij jou horen.
• Je bent voortdurend bezig met hoe je overkomt en wat anderen van je vinden.
• Je hebt moeite om keuzes te maken vanuit je eigen behoeften en gevoel.
• Je bent goed geworden in bepaalde vaardigheden, maar merkt dat ze je veel energie kosten.
• Je voelt je soms onzeker over wie je werkelijk bent, ondanks alles wat je hebt bereikt.

Het ingewikkelde is dat jouw omgeving vaak helemaal niet ziet dat je jezelf bent kwijtgeraakt. Misschien vinden anderen je juist een stabiel, verantwoordelijk en evenwichtig mens. Ze waarderen je om eigenschappen die je zelf met veel inspanning in stand houdt.

En daar ontstaat de verwarring. Want wanneer iedereen jou kent als iemand die altijd overzicht houdt, verantwoordelijkheden draagt en zich beheerst opstelt, hoe ontdek je dan nog wie je bent wanneer je dat allemaal even loslaat?

Hoe kun je jarenlang iemand zijn die je eigenlijk niet bent?

Soms ontmoet ik tijdens een coachingstraject iemand die zichzelf beschrijft als een gestructureerd, rationeel en beheerst persoon. Iemand die alles graag onder controle houdt, verantwoordelijkheden op zich neemt en weinig aan het toeval overlaat. Wanneer we verder praten, blijkt dat die persoon vroeger helemaal niet zo was. Als kind was hij gevoelig, spontaan, intuïtief en misschien ook wel emotioneel. Maar gaandeweg heeft hij geleerd om zichzelf in te houden. Om eerst na te denken voordat hij iets zei. Om zich aan te passen aan wat anderen van hem verwachtten. Om vooral geen fouten te maken.

Dat gedrag heeft hem veel gebracht. Misschien heeft hij er zelfs carrière mee gemaakt. Anderen kennen hem als betrouwbaar, zorgvuldig en georganiseerd. Maar zelf ervaart hij steeds vaker dat het allemaal moeite kost. En dan stel ik weleens de vraag: ben jij werkelijk zo gestructureerd, of ben je heel goed geworden in structureren? Dat lijkt misschien een klein verschil, maar het kan een wereld van verschil zijn. Want iets goed kunnen betekent nog niet dat het bij jouw natuurlijke aard past. Je kunt jarenlang succesvol zijn in gedrag dat je enorm veel energie kost. Het ingewikkelde is dat je omgeving inmiddels ook aan dat gedrag gewend is geraakt. Mensen verwachten dat jij de verantwoordelijkheid neemt, overzicht houdt en alles regelt. En misschien ben je dat zelf ook gaan geloven.

Zo kun je langzaam vervreemd raken van wie je werkelijk bent. Je weet uitstekend wat anderen van je verwachten, maar steeds minder wat je zelf wilt. Je weet hoe je moet functioneren, maar bent het contact kwijtgeraakt met wat je voelt en nodig hebt. En dat is voor mij de kern van identiteitsverlies: niet dat je geen identiteit hebt, maar dat je zo vertrouwd bent geraakt met jouw aangepaste gedrag dat je nauwelijks meer onderscheid kunt maken tussen wie je bent en wie je hebt geleerd te zijn.

Waarom leven veel HSP-ers vanuit controle in plaats van gevoel?

Vaak ontwikkel je controle als een vorm van veiligheid. Zeker wanneer je als kind onvoldoende begrepen werd in jouw gevoeligheid, emoties of intuïtieve waarneming, kan structuur een manier worden om grip te houden op jezelf en jouw omgeving. Langzaam ga je dan steeds meer leven vanuit jouw hoofd in plaats van vanuit jouw gevoel. Je gaat analyseren, plannen, organiseren, controleren en rationaliseren omdat dat overzicht en houvast geeft. Het hoofd wordt de plek waar je grip probeert te houden op alles wat je van binnen voelt.

Maar ergens wringt dat ook. Want diep van binnen ben je juist helemaal niet zo rationeel of gecontroleerd als je bent gaan denken. Onder die controlestructuur zit meestal juist een sterk gevoelsleven wat jarenlang naar de achtergrond is verdwenen. Veel HSP-ers ontdekken daarom later pas dat die controle eigenlijk vooral coping was. Een manier om veiligheid, overzicht en bescherming te creëren in een wereld die vaak te intens, te hard of te overweldigend voelde.

Vaak hebben HSP-ers hun intuïtie in de koelkast gezet en het gevoel in de vriezer. Weet je waarom? Omdat het simpelweg te intens, te overweldigend of te pijnlijk werd. Juist daardoor ontstaat er vaak een innerlijke verwijdering van jezelf. Je leeft vooral vanuit controle, ratio en beschouwing terwijl jouw ware aard eigenlijk veel meer verbonden is met gevoel, intuïtie en diepgang. En ergens is dat verschrikkelijk. Want zelfs de pijnbestrijding doet uiteindelijk pijn.

Welke leerdoelen passen bij HSP en identiteit?

Leerdoelen voor de HSP-er kunnen zijn:

• Leren vertrouwen op eigen gevoel en intuïtie.
• Je minder laten leiden door jouw omgeving en medemens en niet verdrinken in andermans emoties, maar meer uitgaan van eigen kracht.

Meer lezen over hoogsensitiviteit en gedrag

Onderstaande artikelen vormen samen de verdieping op het thema gedragskenmerken van hoogsensitiviteit:

• Hoogsensitief en pleasen
• Denken HSP-ers zwart-wit
• Verplichtingen en HSP
• Dominantie en hooggevoeligheid
• Verslavingsgevoeligheid bij HSP
• Het gevoelsleven van HSP
• Hoogsensitiviteit en kritiek ontvangen
• Observeren hoogsensitieve personen?

Veelgestelde vragen - FAQ

Veel hoogsensitieve personen lopen rond met vragen over identiteit, zelfbeeld en zichzelf kwijt zijn geraakt. Hieronder geef ik antwoord op een aantal veelgestelde vragen.

Waarom raken HSP-ers zichzelf soms kwijt?

Veel HSP-ers passen zich sterk aan hun omgeving aan. Daardoor kun je langzaam steeds verder verwijderd raken van jouw eigen gevoel, behoeften en identiteit.

Waarom leven veel HSP-ers vanuit hun hoofd?

Controle, analyseren en rationaliseren kunnen manieren worden om grip te houden op gevoelens, spanningen en prikkels.

Waarom ontwikkelen HSP-ers een controlestructuur?

Controle ontstaat vaak als bescherming. Zeker wanneer je als kind onvoldoende begrepen werd in jouw gevoeligheid of emoties.

Wat is een identiteitsworsteling bij HSP?

Dat is het gevoel dat je niet goed meer weet wie je werkelijk bent omdat je je jarenlang hebt aangepast aan jouw omgeving.

Waarom voelen HSP-ers opluchting bij zelfinzicht?

Omdat veel HSP-ers ontdekken dat zij jarenlang gedrag hebben laten zien wat niet werkelijk bij hun aard paste.

Kun je als HSP-er opnieuw leren leven vanuit gevoel?

Ja. Veel hoogsensitieve personen leren tijdens persoonlijke ontwikkeling opnieuw contact maken met hun intuïtie, gevoel en eigen identiteit.