home / persoonlijke ontwikkeling / persoonlijk ontwikkeltraject / willen kunnen zijn / willen / middelmatigheid

Middelmatigheid is een gevaar

Middelmatigheid vind ik een gevaar. Dan heb ik het over middelmatige leiders of docenten, maar je kunt het net zo goed betrekken op de tekstschrijver, tandarts, coach, predikant of maatschappelijk werker. Middelmatigheid ontstaat voor mij waar het vuur ontbreekt, waar te snel genoegen wordt genomen met gewoon en waar nauwelijks nog de wil bestaat om ergens werkelijk voor te gaan. Daarmee raakt het rechtstreeks aan wat je werkelijk wilt.

Waarom vind ik middelmatigheid gevaarlijk?

Omdat middelmatigheid vaak nauwelijks opvalt. Er gaat niet onmiddellijk iets spectaculair mis. De werkzaamheden worden uitgevoerd, klanten worden geholpen, lessen worden gegeven en vergaderingen vinden gewoon plaats. Op papier lijkt alles redelijk te functioneren. Juist daarin zit het gevaar. Wanneer niemand meer nieuwsgierig is, nauwelijks nog vragen stelt en iedereen genoegen neemt met 'het gaat toch prima?', kan middelmatigheid jarenlang voortbestaan. Ondertussen verdwijnt ontwikkeling, neemt betrokkenheid af en wordt steeds minder zichtbaar wat er eigenlijk mogelijk zou zijn.

Waarom ontbreekt het vuur bij middelmatigheid?

Omdat middelmatigheid gemakkelijk ontstaat wanneer toewijding, bezieling, nieuwsgierigheid en initiatief verdwijnen. Denk aan een docent die keurig zijn lessen afwerkt maar al vijftien jaar hetzelfde verhaal vertelt. Of aan een leidinggevende die vooral probeert de bestaande situatie in stand te houden en nauwelijks meer kijkt naar ontwikkelingen buiten de organisatie. Het werk wordt dan nog wel gedaan, maar het leeft niet meer. Mensen merken dat. Een tekst kan taalkundig correct zijn en toch niets oproepen. Een gesprek kan professioneel verlopen en toch niemand werkelijk raken. Een organisatie kan haar processen uitstekend hebben beschreven en ondertussen langzaam indutten.

Is middelmatigheid hetzelfde als niet de beste zijn?

Nee. Middelmatigheid heeft voor mij niets te maken met altijd de beste, grootste of succesvolste moeten zijn. Niet iedereen hoeft kampioen, marktleider of nummer één te worden. De tegenstelling met middelmatigheid is ook niet perfectie. Het gaat mij om aandacht, eigenheid, vakmanschap en betrokkenheid. Je kunt heel gewoon werk doen en daarin buitengewoon zijn doordat je jouw talent serieus neemt en met aandacht werkt. En je kunt een indrukwekkende functie hebben en toch buitengewoon middelmatig functioneren.

Wanneer wordt middelmatigheid verstarring?

Middelmatigheid wordt ernstiger wanneer gewoonte verandert in vasthouden aan hoe het altijd is gegaan. Nieuwe ideeën worden dan eerder als lastig dan als interessant ervaren. Verandering wordt vermeden, bestaande werkwijzen worden nauwelijks meer onderzocht en zekerheid krijgt steeds meer waarde. Dan kom je dicht bij verstarring en vast blijven houden. Bij middelmatigheid ontbreekt vooral het vuur om verder te kijken. Bij verstarring wordt beweging steeds moeilijker omdat mensen, patronen of organisaties zich juist vastzetten in het bestaande.

Dat is voor mij de gevaarlijke ontwikkeling: eerst wordt iets gewoon, daarna vanzelfsprekend en uiteindelijk bijna onaantastbaar.

Ontstaat middelmatigheid door te veel zekerheid?

Dat kan. Ik zeg vaak: zekerheden heb je niet, die verwerf je. Dat geldt voor jouw werk, vakkennis, positie en loopbaan. Wat gisteren voldoende was, hoeft morgen niet meer voldoende te zijn. Wanneer je gaat denken dat klanten vanzelf blijven komen, jouw functie vanzelf blijft bestaan of jouw opleiding van twintig jaar geleden nog steeds voldoende basis biedt, ontstaat gemakkelijk gemakzucht. Niet omdat je bewust besluit om middelmatig te worden, maar omdat de noodzaak om te blijven leren steeds minder wordt gevoeld.

Hoe ziet middelmatigheid eruit in jouw werk?

Middelmatigheid herken je vaak aan het ontbreken van aandacht en ontwikkeling. Het werk wordt uitgevoerd, maar steeds meer op automatische piloot. Je doet wat verwacht wordt, maar nauwelijks iets meer dan dat.

• Je werkt vooral vanuit routine.
• Je leert nauwelijks nog iets nieuws.
• Je bent weinig nieuwsgierig naar ontwikkelingen in jouw vak.
• Je gebruikt jouw kwaliteiten maar gedeeltelijk.
• Je neemt snel genoegen met goed genoeg.
• Je voelt weinig aandrang om iets te vernieuwen of verbeteren.
• Je merkt dat jouw betrokkenheid langzaam afneemt.

Een enkel kenmerk maakt je natuurlijk niet onmiddellijk middelmatig. Iedereen kent perioden waarin werk meer routine wordt. Interessant wordt het wanneer deze situatie langdurig normaal begint te voelen.

Moet het dan altijd perfect zijn?

Nee. Perfectie is helemaal niet het antwoord op middelmatigheid. Sterker nog: de voortdurende eis dat alles perfect moet zijn kan net zo goed verstikkend werken. Het gaat mij om echtheid en betrokkenheid. Om werk waarin iets van jou zichtbaar is. Je hoeft niet iedere dag een meesterwerk af te leveren, maar je mag jezelf wel afvragen of je nog aandacht hebt voor wat je doet en of jouw kwaliteiten voldoende worden aangesproken. Buitengewoon zijn betekent voor mij daarom niet spectaculair zijn. Het betekent dat iets niet kleurloos of gedachteloos wordt uitgevoerd.

Wat is het verschil tussen middelmatigheid en tevreden zijn?

Tevreden zijn is iets anders dan middelmatig worden. Je hoeft jezelf niet voortdurend op te jagen en ieder jaar opnieuw een hoger doel te bedenken. Tevredenheid kan juist rust geven. Het verschil zit in beweging en betrokkenheid. Je kunt tevreden zijn met jouw leven en tegelijkertijd nieuwsgierig blijven. Je kunt tevreden zijn met jouw werk en toch jouw vak blijven onderhouden. Middelmatigheid begint wanneer tevredenheid verandert in vanzelfsprekendheid en je nauwelijks meer onderzoekt of wat je doet nog klopt.

Kun je middelmatig worden zonder dat je het merkt?

Ja, juist dat maakt middelmatigheid verraderlijk. Het gebeurt meestal niet van de ene op de andere dag. Je wordt niet op maandagochtend wakker met het besluit om vanaf nu kleurloos en gezapig te functioneren. Het sluipt erin. Je neemt een keer genoegen met minder aandacht, leert een tijdje niets nieuws, vermijdt een verandering en ontdekt vervolgens dat het oude eigenlijk best gemakkelijk is. Na verloop van tijd is gemak gewoonte geworden en wordt gewoonte vanzelfsprekendheid.

Hoe voorkom je middelmatigheid?

Door regelmatig te blijven onderzoeken of je nog werkelijk betrokken bent bij wat je doet. Waar ben je nieuwsgierig naar? Wat wil je nog leren? Welke kwaliteiten gebruik je nauwelijks? Waar ben je vooral op routine gaan draaien? Dat hoeft niet onmiddellijk tot een grote verandering te leiden. Soms is een nieuwe opdracht voldoende. Soms heb je een opleiding nodig, een ander gesprek, meer verantwoordelijkheid of gewoon opnieuw aandacht voor jouw vak.

• Blijf nieuwsgierig naar jouw vak en omgeving.
• Onderzoek regelmatig wat je nog wilt leren.
• Gebruik jouw kwaliteiten bewust.
• Neem vanzelfsprekendheden niet automatisch voor waar aan.
• Blijf openstaan voor andere inzichten en werkwijzen.
• Vraag jezelf af waar routine in gemakzucht dreigt te veranderen.

Wat heeft middelmatigheid met willen te maken?

Voor mij heel veel. Wanneer je nauwelijks meer iets wilt, wordt het moeilijk om werkelijk ergens voor in beweging te komen. Dan kan werk steeds meer bestaan uit uitvoeren wat moet gebeuren en steeds minder uit iets waarvoor jij zelf kiest of staat.

Daarom is middelmatigheid niet alleen een kwestie van kunnen. Iemand kan buitengewoon veel kennis en talent hebben en daar vrijwel niets mee doen. De vraag is ook wat iemand ermee wil. Waar zit het verlangen om iets goed te doen, iets te betekenen, te leren of een bijdrage te leveren?

Wat betekent middelmatigheid voor jouw loopbaan?

In jouw loopbaan kan middelmatigheid ontstaan wanneer je jarenlang blijft doen wat vertrouwd is terwijl jouw ontwikkeling langzaam stilstaat. Misschien functioneer je nog prima, maar leer je nauwelijks iets nieuws en voel je steeds minder betrokkenheid.

Dat hoeft niet onmiddellijk te betekenen dat je ander werk moet zoeken. Wel is het verstandig om te onderzoeken of jouw werk nog voldoende aansluit bij wie je bent, wat je kunt en wat je wilt. Soms is een nieuwe richting nodig en soms kun je binnen jouw bestaande werk opnieuw beweging creëren.

Veelgestelde vragen over middelmatigheid

De volgende vragen helpen om middelmatigheid te onderscheiden van tevredenheid, gemiddeld presteren en de ongezonde gedachte dat alles voortdurend beter moet.

Is middelmatigheid hetzelfde als gemiddeld zijn?

Nee. Gemiddeld zegt iets over een vergelijking met anderen. Middelmatigheid gaat voor mij vooral over de manier waarop je iets doet. Je kunt gemiddeld presteren en toch met veel aandacht, vakmanschap en betrokkenheid werken.

Is middelmatigheid altijd slecht?

Nee, niet alles in het leven hoeft bijzonder of buitengewoon te zijn. Het wordt vooral een probleem wanneer middelmatigheid een vaste houding wordt waarin nieuwsgierigheid, ontwikkeling en betrokkenheid steeds verder verdwijnen.

Moet je altijd streven naar verbetering?

Nee. Je hoeft niet voortdurend beter te worden om goed genoeg te zijn. Ontwikkeling betekent ook onderhouden wat je kunt, bewust kiezen en soms tevreden zijn met waar je staat. Het probleem ontstaat wanneer je nergens meer naar kijkt en alles vanzelfsprekend begint te vinden.

Kan een organisatie middelmatig worden?

Ja. Dat gebeurt wanneer routine, behoudzucht en vanzelfsprekendheid belangrijker worden dan nieuwsgierigheid, ontwikkeling en vernieuwing. De organisatie functioneert dan misschien nog wel, maar reageert steeds trager op veranderingen.

Hoe weet je of je zelf middelmatig bent geworden?

Vraag jezelf af of je nog nieuwsgierig bent, nog iets wilt leren en of jouw werk je ergens raakt. Wanneer je vooral op routine draait, weinig initiatief voelt en al lange tijd hetzelfde doet omdat het nu eenmaal gemakkelijk is, kan dat een aanwijzing zijn.

Wat is het verschil tussen middelmatigheid en verstarring?

Bij middelmatigheid ontbreekt vaak de energie of betrokkenheid om verder te kijken. Bij verstarring wordt het bestaande steeds nadrukkelijker vastgehouden en ontstaat weerstand tegen verandering. Middelmatigheid kan daardoor uiteindelijk een voedingsbodem voor verstarring worden.