home / persoonlijke ontwikkeling / communicatie / verwachtingen uitspreken / verwachting verplichting

Maak van jouw verwachting, niet mijn verplichting

Dit artikel maakt deel uit van de serie over verwachtingen bespreekbaar maken. Verwachtingen van de één leiden vaak tot druk die aan de ander wordt opgelegd. Dan wordt een persoonlijke verwachting bijna een plicht. Ik dacht hieraan toen ik met Annelies sprak over de kerstdagen. Ze zei: ‘Met kerst ben ik het liefst samen met mijn partner, maar mijn schoonmoeder staat erop dat we als familie bij elkaar zijn’. Ze vertelde dat dit vaak tot spanningen heeft geleid.

Verwachtingen zitten tussen de oren

Verwachtingen zitten tussen de oren bij jou en bij mij. Zoals er zoveel tussen de oren zit. Verwachtingen hebben alles te maken met de waarden die je hebt. Alleen met de waarden? Nee, ook met de normen. Daarom zeggen we: ‘Dat is toch niet normaal’. Dat betekent: dat voldoet niet aan mijn norm. Of: ‘Doe toch eens gewoon!’. Dan zeg je eigenlijk: doe wat ik gewoon vind en wat binnen mijn normen en waarden past.

Ik ga even terug naar Annelies. Of eigenlijk naar de schoonmoeder van Annelies. Die vindt het waardevol om met kerst als familie bij elkaar te zijn. Eigenlijk vindt ze dat dit gewoon zo hoort. Het is een gewoonte geworden en wie daaraan komt, schopt tegen een heilig huisje. Zelf heb ik totaal geen last van deze waarde. Mijn kinderen zijn 365 dagen per jaar welkom. Dat hoeft niet per se op eerste of tweede kerstdag. Maar voor de schoonmoeder van Annelies moet dat wel. Niks mis mee trouwens! Samen zijn met kerst kan ook heel gezellig zijn.

Annelies hecht er nu helemaal niet aan om met kerst samen te zijn bij de schoonfamilie. Ze is liever samen met haar partner op die dagen. Ze zitten graag elk met een boekie in een hoekie, muziekje aan. Of ze schrijft wat in haar dagboek. Ze geniet van de stilte en de vrijheid.

Wat gebeurt er wanneer persoonlijke waarden botsen?

In feite botsen persoonlijke waarden hier. Dat leidt soms tot spanningen. En dus zei Annelies tegen haar schoonmoeder: ‘Maak van jouw verwachting, niet mijn verplichting’. De uitspraak komt uit de oudejaarsconference van Guido Weijers. Eigenlijk zei ze: ‘Ik heb respect voor jouw persoonlijke waarden, maar gun mij die persoonlijke vrijheid ook’.

Een botsing van waarden hoeft niet te betekenen dat de één gelijk heeft en de ander ongelijk. De schoonmoeder vindt het samenzijn belangrijk. Annelies vindt vrijheid en rust belangrijk. Het probleem ontstaat wanneer de waarde van de één als norm en verplichting aan de ander wordt opgelegd.

Leg een ander niet jouw verwachtingen op

Leg een ander niet jouw verwachtingen op. Dat is de uiteindelijke boodschap. Wanneer je dat wel doet, ben je normatief in jouw communicatie. Eigenlijk overrule je de ander daardoor. Je ontneemt de ander de ruimte en je knaagt aan de persoonlijke vrijheid van de ander. Weet je dat dit soms ook moeilijk is? Daarom noem ik respecteren een werkwoord. Het gaat niet altijd vanzelf.

Je mag best vertellen wat jij belangrijk vindt en waar jij op hoopt. Het verschil zit in de manier waarop je dat doet. Zeg je: ‘Ik zou het fijn vinden wanneer je erbij bent’, dan spreek je een wens of verwachting uit. Zeg je: ‘Je hoort er gewoon bij te zijn’, dan maak je van jouw norm al snel een verplichting voor de ander.

Hoe reageer je wanneer iemand zijn verwachting aan jou oplegt?

Begin met het erkennen van wat de ander belangrijk vindt. Je hoeft de verwachting niet over te nemen om haar wel te begrijpen. Je kunt bijvoorbeeld zeggen: ‘Ik begrijp dat het voor jou belangrijk is dat we met kerst bij elkaar zijn’. Spreek daarna uit wat jij zelf wilt en waarom. Daarmee wijs je de ander niet af, maar maak je duidelijk waar jij staat.

Geef vervolgens jouw grens aan zonder verwijten. Zeg niet alleen wat je niet wilt, maar vertel ook wat je wel wilt. Misschien is er een andere dag waarop je elkaar kunt zien of een andere manier om samen invulling te geven aan de relatie. Een oplossing is alleen een oplossing wanneer die niet betekent dat jij jouw vrijheid moet inleveren om de teleurstelling van de ander te voorkomen.

Wanneer wordt een verwachting een verplichting?

Een verwachting wordt een verplichting wanneer de ander nauwelijks ruimte ervaart om nee te zeggen, een andere keuze te maken of een eigen behoefte uit te spreken. Dat merk je bijvoorbeeld aan druk, schuldgevoel, verwijten of uitspraken als: ‘Dat hoort toch zo’, ‘Dat kun je niet maken’ of ‘Na alles wat ik voor jou heb gedaan’.

Dan gaat het niet meer alleen over wat iemand graag wil. De verwachting wordt gebruikt om jouw gedrag te sturen. Juist op dat moment is het belangrijk om rustig te blijven, jouw grens te benoemen en de verantwoordelijkheid voor de teleurstelling niet automatisch over te nemen.

Veelgestelde vragen over verwachtingen en verplichtingen

Hieronder lees je aanvullende antwoorden over schuldgevoel, grenzen en het omgaan met verwachtingen van anderen.

Is het verkeerd om iets van een ander te verwachten?

Nee. Verwachtingen horen bij relaties. Het wordt pas problematisch wanneer je ervan uitgaat dat de ander eraan moet voldoen zonder dat jullie dit hebben besproken.

Ben je egoïstisch wanneer je niet aan een verwachting voldoet?

Nee. Een eigen keuze maken is niet automatisch egoïstisch. Het gaat erom dat je duidelijk communiceert, rekening houdt met de ander en tegelijk jouw eigen grenzen respecteert.

Hoe voorkom je schuldgevoel wanneer je nee zegt?

Herinner jezelf eraan dat teleurstelling bij de ander niet automatisch betekent dat jij iets verkeerd doet. Je mag begrip tonen zonder jouw besluit terug te draaien.

Wat doe je wanneer de ander jouw grens niet accepteert?

Herhaal rustig jouw standpunt en ga niet eindeloos verdedigen waarom je die keuze maakt. Een grens verliest haar betekenis wanneer je haar steeds opnieuw ter discussie laat stellen.

Kan een verwachting ook een afspraak worden?

Ja. Wanneer je verwachtingen uitspreekt, bespreekt en er samen mee instemt, kan daar een duidelijke afspraak uit ontstaan. Zonder afstemming blijft het jouw persoonlijke verwachting.