home / persoonlijke ontwikkeling / communicatie / luistervaardigheid / spreken luisteren

Waarom spreekvaardigheid met luisteren begint

We volgen duizenden trainingen gericht op communicatie, beïnvloeding en spreekvaardigheid. Maar ik zeg: spreekvaardigheid begint met luisteren. Daarom hebben we twee oren en één mond. Hoe kom ik daarbij? Ik heb me allereerst laten onderwijzen in de taal van het hart: muziek. Sietze de Vries, een bekend orgelimprovisator, zegt over improviseren: ‘Essentieel is daarbij dat het inwendige gehoor intensief gebruikt en ontwikkeld wordt. Pas als de inwendige klankvoorstelling geheel aanwezig is, kan er een eigen muzikale taal gesproken worden.’ In een ander artikel noemt hij het notenschrift en de muziektheorie ‘extrinsieke elementen’.

Waarom begint spreken met luisteren?

Voordat je zelf woorden leert gebruiken, hoor je hoe anderen spreken. Je neemt klanken, zinsbouw, ritme, intonatie en woordkeuze in je op. Pas daarna ga je zelf taal vormen. Dat proces stopt niet wanneer je volwassen bent. Ook later ontwikkel je jouw spreekvaardigheid door goed te luisteren naar hoe anderen formuleren, reageren, nuanceren en betekenis geven aan woorden. Wie alleen bezig is met zelf spreken, mist een belangrijk deel van communicatie. Goed spreken ontstaat niet alleen uit techniek, maar ook uit afstemming op degene die tegenover je zit.

Wat is de kracht van luisteren?

We praten over overtuigingskracht. Maar wanneer gaat het over de kracht van luisteren? Wat is dat?

• Door goed te luisteren, vergroot je jouw woordenschat en leer je nieuwe uitdrukkingen.
• Luisteren helpt je om het natuurlijke ritme en de cadans van de taal aan te voelen.
• Goed luisteren toont respect en creëert een betere verbinding met jouw gesprekspartner.
• Net als bij muziek ontwikkelt intensief luisteren jouw vermogen om de juiste klanken en zinsstructuren intern te vormen.
• Luisteren in verschillende situaties helpt je om contexten beter te begrijpen en hierop te anticiperen in gesprekken.
• Begrijpen wat anderen zeggen, helpt je beter te reageren en jouw eigen ideeën te verwoorden.
• Luisteren naar moedertaalsprekers helpt bij het ontwikkelen van de juiste accenten en intonaties.

Luisteren maakt jouw reactie passender. Je hoort niet alleen welke woorden worden gebruikt, maar ook wanneer iemand aarzelt, versnelt, vertraagt of ergens nadruk op legt.

Hoe beïnvloeden identiteit en accent jouw spreken?

De moedertaal legt ook een relatie naar de manier waarop taal wordt uitgesproken. Het omvat de specifieke klanken, intonaties en ritmes die kenmerkend zijn voor de moedertaal. Regionale variaties spelen daarbij een rol. Als kind neem je vaak het accent over van ouders, verzorgers en leeftijdgenoten. Accent kan een belangrijk onderdeel zijn van jouw identiteit en kan sociale informatie overbrengen, zoals de regio van herkomst.

Overigens zijn er ook veel vooroordelen en oordelen over spreken met een accent. Het kan daardoor ook in jouw nadeel werken. Helaas is dat zo. Het kan zelfs leiden tot uitsluiting of discriminatie. Juist daarom vraagt luisteren dat je niet alleen aandacht hebt voor hoe iemand spreekt, maar vooral voor wat iemand bedoelt.

Begint luistervaardigheid bij een techniek?

Luistervaardigheid is niet alleen een vaardigheid. Het begint veel dieper. Luistervaardigheid begint met de ander oordeelloos te ontmoeten in wie hij of zij is. Hoe kan dat bestaan? Luisteren zonder oordelen en luisteren zonder vooroordelen. Ja, maar ieder mens oordeelt toch? Ik zeg het anders. Ieder mens redeneert vanuit zijn eigen perceptie. Wat is dan luisteren zonder oordeel? Dat is dat je de ander probeert te verstaan vanuit zijn of haar perceptie. Dat betekent niet dat jij het automatisch met de ander eens bent. Het betekent dat je eerst probeert te begrijpen vanuit welke ervaring, gedachte of gevoelswereld de ander spreekt.

Wat is het verschil tussen luisteren en aanhoren?

Je kunt iemand laten praten zonder werkelijk aanwezig te zijn. Dan hoor je woorden, maar laat je ze niet tot je doordringen. Dat is aanhoren. Luisteren vraagt meer. Je richt jouw aandacht op de ander, probeert betekenis te begrijpen en merkt op wat woorden, toon en lichaamstaal samen vertellen. Je hoeft daarbij niet steeds te reageren. Stilte kan juist helpend zijn, zolang jouw aandacht niet verdwijnt.

Wat wordt niet rechtstreeks gezegd?

Het kenmerk van communicatie is dat het meeste niet gezegd wordt. Taal kent woorden enerzijds. Maar er is ook een gevoelswaarde bij taal die je meegeeft aan alles wat je zegt. Ik duid het met een voorbeeld. Als ik een Drent vraag: ‘Hoe vond je de training?’, dan krijg ik als antwoord: ‘Het viel me niks tegen.’ In de Randstad zal men dan zeggen: ‘Die is niet zo tevreden.’ Maar wat bedoeld wordt, is: ‘Het was perfect.’ Vraag ik in de Randstad: ‘Hoe vond je de training?’, dan krijg ik als antwoord: ‘Het was echt supergaaf.’ In Drenthe zal men dan zeggen: ‘Wat doen die mensen overdreven.’ Maar wat ze bedoelen, is hetzelfde als: ‘Het viel mij niks tegen.’ Wie alleen naar de letterlijke woorden luistert, kan de bedoeling missen. Regionale taal, intonatie en context bepalen mede hoe een boodschap wordt verstaan.

Wat betekent verstaan?

Luisteren begint met horen wat de ander zegt en begrijpen wat de ander bedoelt. Luisteren gaat verder: het is ook begrijpen wat de ander niet zegt en toch bedoelt. Maar hoe versta je de ander dan? Het is de ander ontvangen in zijn of haar eigenheid. Het is horen wat de ander zegt, maar het is ook aanvoelen en empathie. Je ontvangt de gevoelens van de ander en je observeert non-verbale signalen.

Verstaan vraagt dus dat je woorden, gevoelens, toon en lichaamstaal bij elkaar brengt. Je controleert jouw eerste interpretatie en blijft openstaan voor correctie.

Hoe helpen samenvatten en doorvragen?

Wanneer je niet zeker weet of je de ander goed hebt begrepen, kun je jouw interpretatie controleren. Dat doe je door kort samen te vatten en gericht door te vragen. De methode luisteren, samenvatten en doorvragen helpt je om minder snel aannames te doen. Je geeft terug wat je hebt gehoord en vraagt verder wanneer iets nog onduidelijk is. Dat maakt jouw reactie nauwkeuriger. Je spreekt dan niet alleen vanuit jouw eigen gedachtegang, maar sluit beter aan bij wat de ander werkelijk probeert te vertellen.

Hoe beïnvloeden spreken en luisteren elkaar?

Spreken en luisteren zijn geen losse activiteiten. Tijdens een gesprek beïnvloeden ze elkaar voortdurend. Je zegt iets, merkt hoe de ander reageert en past jouw woorden daarop aan. Je hoort een vraag, probeert de bedoeling te begrijpen en kiest vervolgens een antwoord dat daarbij past. Een goede spreker blijft dus ook tijdens het spreken luisteren. Je let op:

• De reactie van jouw gesprekspartner.
• De vragen die worden gesteld.
• De stiltes die ontstaan.
• De woorden waarop iemand nadruk legt.
• De non-verbale signalen van de ander.
• De vraag of jouw boodschap werkelijk wordt begrepen.

Daardoor kun je jouw tempo, uitleg en woordkeuze aanpassen zonder jouw kern kwijt te raken.

Waarom praten we te veel?

Ik zeg dat we te veel praten. Dat geldt in algemene zin, maar ook voor leiders, bestuurders, verkopers en vertegenwoordigers. De afgelopen 35 jaar heb ik veel inschrijvingen gezien voor de training spreekvaardigheid, maar ik heb nog nooit een inschrijving gezien voor de training luistervaardigheid. Veel mensen willen leren overtuigen, presenteren en beïnvloeden. Minder mensen vragen zich af of ze de ander werkelijk verstaan voordat ze reageren. Toch kan juist luisteren de kwaliteit van jouw spreken verbeteren. Je gebruikt woorden die beter aansluiten, voorkomt onnodige uitleg en reageert op de werkelijke vraag in plaats van op jouw eigen aanname.

Hoe kun je luisterend leren spreken?

Je kunt spreekvaardigheid ontwikkelen door niet alleen jouw eigen boodschap voor te bereiden, maar ook ruimte te maken voor de ander.

• Luister eerst naar de volledige vraag voordat je antwoord geeft.
• Controleer of je de bedoeling van de ander goed begrijpt.
• Let op woordkeuze, toon en lichaamstaal.
• Vat kort samen wanneer iets niet duidelijk is.
• Stel één gerichte vervolgvraag.
• Pas jouw uitleg aan op de reactie van de ander.
• Laat stiltes bestaan voordat je verder spreekt.

Zo wordt spreken geen eenrichtingsverkeer. Jouw woorden ontstaan in contact met de ander.

Wat is jouw leerdoel?

Wanneer je spreekvaardigheid vooral vanuit zenden benadert, ligt jouw leerdoel bij luisteren, afstemmen en verstaan. Je kunt werken aan:

• De ander laten uitspreken.
• Jouw oordeel tijdelijk uitstellen.
• Luisteren naar woorden, toon en lichaamstaal.
• De perceptie van de ander proberen te begrijpen.
• Controleren of jouw interpretatie klopt.
• Jouw reactie afstemmen op wat de ander nodig heeft.
• Stiltes niet onmiddellijk opvullen.
• Jouw eigen spreektijd bewuster doseren.
• Verstaan wat niet rechtstreeks wordt gezegd.
• Luisteren gebruiken om beter en duidelijker te spreken.

Spreekvaardigheid begint dus niet alleen met woorden vinden. Ze begint met ontvangen wat de ander zegt, bedoelt en laat zien.

Veelgestelde vragen over spreken en luisteren

Hieronder beantwoord ik vijf veelgestelde vragen over spreekvaardigheid, luistervaardigheid en verstaan.

Waarom begint spreekvaardigheid met luisteren?

Door te luisteren neem je woordenschat, uitspraak, ritme, intonatie en zinsbouw op. Daarnaast helpt luisteren je om jouw woorden af te stemmen op de vraag en reactie van de ander.

Wat is het verschil tussen luisteren en aanhoren?

Bij aanhoren geef je de ander ruimte om te spreken, maar ben je niet altijd werkelijk betrokken. Bij luisteren richt je jouw aandacht bewust op de woorden, bedoeling en signalen van de ander.

Hoe helpt luisteren bij overtuigend spreken?

Door goed te luisteren begrijp je beter wat jouw gesprekspartner belangrijk vindt, waar vragen of twijfels zitten en welke uitleg nodig is. Daardoor sluit jouw boodschap beter aan.

Wat betekent de ander verstaan?

Verstaan betekent dat je niet alleen de woorden hoort, maar ook probeert te begrijpen wat de ander bedoelt en mogelijk niet rechtstreeks uitspreekt.

Kan ik spreekvaardigheid oefenen door meer te luisteren?

Ja. Luister bewust naar woordkeuze, intonatie, ritme en opbouw. Let ook op hoe mensen reageren en hoe goede sprekers hun boodschap aanpassen aan hun gesprekspartner.