home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / onbevooroordeeld

Onbevooroordeeld of oordeelvrij: kernkwaliteit

Onbevooroordeeld of oordeelvrij noem ik een kernkwaliteit. Het is echt een kwaliteit in hoe je met mensen omgaat. Binnen de persoonlijke kernkwaliteiten gaat onbevooroordeeld zijn vooral over niet te snel vastleggen wat je van iemand of een situatie vindt. In dit artikel ga ik verder op deze kwaliteit in, maar benoem ik ook de nodige valkuilen die daarbij horen. Een vraag die iemand pas aan me stelde was: ‘kun je ook oordeelvrij zijn? Kun je ook onbevooroordeeld in het leven staan?’ Ik vind dat best een kernachtige vraag. Maar dan ga ik eerst maar eens in op de vraag wat een oordeel is.

Wat is het verschil tussen een oordeel en een vooroordeel?

Een oordeel op zichzelf is dus niet verkeerd. Je beoordeelt voortdurend wat je ziet, hoort en ervaart en daar ontkom je ook niet aan. Bij een vooroordeel ligt dat anders. Dan staat jouw beoordeling eigenlijk al vast voordat je voldoende hebt gekeken, geluisterd of onderzocht. Je trekt een conclusie op basis van aannames, eerdere ervaringen, een halve boodschap, een beeld dat je al had of misschien alleen maar op basis van wat iemand anders over die persoon of situatie heeft gezegd.

Het probleem is niet dat je ergens iets van vindt. Het probleem ontstaat wanneer jouw mening al zo stevig vaststaat dat nieuwe informatie nauwelijks nog binnenkomt. Dan kijk je niet meer wat er werkelijk gebeurt, maar zoek je vooral bevestiging voor wat je vooraf al dacht.

Wat betekent onbevooroordeeld of oordeelvrij zijn?

Vooropgesteld: ik vind het woord onbevooroordeeld een perfecte uitdrukking van wat ik beoog met de beschrijving van deze kernkwaliteit. Naar mijn mening sluit het beter aan dan oordeelvrij. Want zoals ik al zei: je bent niet oordeelvrij. Wat is dan onbevooroordeeld? Nou, in ieder geval niet dat je geen oordeel hebt, maar dat je vrij probeert te blijven van het vooroordeel. Onbevooroordeeld betekent dat jij:

• Je niet laat leiden door vooringenomenheid.
• Niet voorbarig bent met jouw mening.
• Niet te snel oordeelt.
• Geen vooropgezette mening hebt of een mening geeft op basis van een half verhaal.
• Geen andere mensen labelt of ergens een karikatuur van maakt.
• Je niet op de krantenkop baseert.
• Zo neutraal en feitelijk mogelijk een situatie tegemoet treedt.
• Niet automatisch partij kiest voordat je voldoende weet wat er speelt.
• Open blijft voor informatie die niet past bij jouw eerste indruk.

Objectiviteit is ook subjectief

Laten we eens stoppen met het verkondigen dat we objectief moeten zijn terwijl je dat toch niet volledig lukt. Vaak wordt verkondigd dat medewerkers een objectieve beoordeling krijgen van de leidinggevende, maar hoe serieus neem jij die objectiviteit? Of er wordt gesproken over objectieve berichtgeving via de krant of het journaal, terwijl ik bij het weerbericht al hoor dat gezegd wordt dat we drie dagen mooi weer krijgen omdat de zon schijnt. Wie bepaalt wat ik mooi weer vind? Objectiviteit betekent voor mij dat je de zaak zoveel mogelijk naar de feiten terugbrengt. Dus niet: het wordt drie dagen mooi weer, maar: de komende dagen is het droog en 25 graden.

Wat is het verschil tussen onbevooroordeeld en onbevangen?

Onbevooroordeeld en onbevangen zijn lijken sterk op elkaar, maar het accent verschilt. Onbevangenheid gaat vooral over de manier waarop je een nieuwe ervaring, ontmoeting of situatie tegemoet treedt. Je probeert niet alles vooraf in te vullen vanuit verwachtingen of eerdere ervaringen. Onbevooroordeeld gaat sterker over jouw oordeel: je wilt iemand of een situatie niet vooraf vastzetten in een beeld voordat je voldoende hebt gezien en gehoord.

Je kunt dus heel onbevangen aan iets nieuws beginnen en ondertussen toch snel een oordeel over iemand vormen. Andersom kun je onbevooroordeeld naar mensen kijken terwijl je door eerdere ervaringen behoorlijk voorzichtig bent geworden bij nieuwe situaties. De kwaliteiten raken elkaar, maar zijn niet hetzelfde.

Waar erger je je aan als je onbevooroordeeld bent?

Herken jij je in deze kwaliteit? Dan weet ik ongeveer wat jouw allergie is. Je hebt waarschijnlijk weinig geduld met roeptoeters op social media die als een rund van alles in de ether loeien, mensen die overal wat van vinden, mensen met een zeer uitgesproken mening terwijl ze nauwelijks onderzoek hebben gedaan en mensen wier onderzoek naar jurisprudentie zich beperkt tot de kop van De Telegraaf. Ook mensen die bijzonder overtuigd of fanatiek zijn, terwijl er nauwelijks ruimte is voor een ander gezichtspunt, kunnen je behoorlijk irriteren.

Jouw irritatie zit dan niet per se in het feit dat iemand een sterke mening heeft. Het gaat er vooral om hoe die mening tot stand is gekomen en of er nog ruimte bestaat voor informatie die niet in het bestaande verhaal past.

Wanneer wordt onbevooroordeeld zijn meningloos?

De valkuil van onbevooroordeeld zijn is dat je meningloos wordt. Dat gebeurt wanneer jouw wens om niet te snel te oordelen doorschiet naar nergens meer iets van durven vinden. Je blijft dan zo lang openstaan voor iedere mogelijke kant van het verhaal dat jouw eigen standpunt verdwijnt.

Onbevooroordeeld zijn betekent niet dat je geen mening mag vormen. Het betekent dat je jouw oordeel niet te vroeg vastzet. Je kijkt, luistert, onderzoekt en weegt af. Daarna mag je best tot een conclusie komen. Sterker nog: soms moet dat ook. De kunst is dus niet om oordeelvrij door het leven te gaan, maar om jouw oordeel pas steviger te maken wanneer je voldoende informatie hebt en bereid blijft om het bij te stellen als nieuwe feiten daar aanleiding toe geven.

Is onbevooroordeeld zijn voor jou een uitdaging?

Misschien herken je jezelf juist aan de andere kant. Je hebt snel een oordeel klaar, weet na een paar zinnen al hoe iemand in elkaar zit of merkt dat eerdere ervaringen sterk bepalen hoe je naar nieuwe mensen kijkt. Misschien baseer je jouw mening ook gemakkelijk op wat anderen zeggen, een eerste indruk, een krantenkop of een verhaal waarvan je nog maar één kant hebt gehoord. Dan kan onbevooroordeeld zijn voor jou een uitdaging zijn.

Dat betekent niet dat je voortaan nergens meer iets van mag vinden. Het betekent vooral dat je iets langer kunt wachten voordat jouw conclusie vaststaat. Stel een extra vraag. Luister naar de andere kant. Onderzoek waar jouw eerste reactie vandaan komt en vraag jezelf af: weet ik dit werkelijk of denk ik dat ik het weet? Soms is dat kleine verschil al genoeg om te voorkomen dat een oordeel een vooroordeel wordt.

Welke ontwikkeldoelen passen bij onbevooroordeeld zijn?

Wanneer onbevooroordeeld zijn sterk bij jou past, hoef je jouw open houding niet kwijt te raken. De ontwikkeling zit vooral in open blijven luisteren en tegelijkertijd jouw eigen oordeel en standpunt durven vormen.

• Jouw oordeel uitstellen totdat je voldoende hebt gekeken, geluisterd en onderzocht.
• Openstaan voor andere gezichtspunten zonder jouw eigen mening volledig kwijt te raken.
• Bewust onderscheid maken tussen feiten, interpretaties, aannames en vooroordelen.

Veelgestelde vragen over onbevooroordeeld zijn

Onbevooroordeeld zijn betekent niet dat je zonder mening door het leven moet gaan. Juist de manier waarop je tot een oordeel komt, maakt hier het verschil. Daarom nog vijf vragen die bij deze kwaliteit passen.

Kun je werkelijk helemaal zonder vooroordelen zijn?

Ik denk dat dit erg moeilijk is. Iedereen neemt ervaringen, overtuigingen en beelden mee. Het belangrijkste is daarom niet dat je jezelf wijsmaakt dat je volledig zonder vooroordelen bent, maar dat je ze leert herkennen. Zodra je merkt dat jouw conclusie eigenlijk al klaarstaat, kun je jezelf afvragen waarop die conclusie gebaseerd is en of je nog bereid bent om iets anders te zien.

Is een eerste indruk automatisch een vooroordeel?

Nee. Een eerste indruk ontstaat vaak vanzelf en kan zelfs waardevolle informatie bevatten. Het wordt problematischer wanneer je die eerste indruk onmiddellijk als definitieve waarheid behandelt. Je kunt iets opmerken en tegelijkertijd openhouden dat je nog lang niet het hele verhaal kent.

Moet je altijd alle kanten van een verhaal horen?

Niet in iedere alledaagse situatie, maar hoe belangrijker jouw oordeel en hoe groter de gevolgen ervan, hoe belangrijker het wordt om zorgvuldig te kijken wat je werkelijk weet. Zeker wanneer jouw conclusie gevolgen heeft voor een ander, is een half verhaal een zwakke basis.

Kun je onbevooroordeeld zijn en toch een stevige mening hebben?

Jazeker. Een stevige mening is niet hetzelfde als een vooroordeel. Je kunt na goed luisteren, onderzoeken en afwegen tot een duidelijke conclusie komen. De vraag is vooral of je bereid bent jouw mening opnieuw te bekijken wanneer nieuwe feiten of goede argumenten daar aanleiding toe geven.

Waarom bevestigen vooroordelen zichzelf zo gemakkelijk?

Omdat je eenmaal met een bepaald beeld gemakkelijker let op informatie die dat beeld bevestigt. Dingen die niet passen, vallen minder op of worden anders uitgelegd. Daardoor kan het lijken alsof jouw eerste oordeel voortdurend wordt bewezen, terwijl je misschien vooral kijkt door de bril die je vooraf al had opgezet.