home / team organisatie / gezonde organisatie team / werken gezondheid

Werk: is dat eigenlijk wel goed voor je gezondheid?

Is werken gezond? En aan welke voorwaarden moet werk voldoen als je er gezond bij wilt blijven of er misschien zelfs beter van wilt worden? Bij vitaliteit, gezondheid en gezond werken in organisaties gaat het niet alleen over ziekte voorkomen. Werk kan energie kosten, maar ook energie opleveren. In dit artikel kijk ik vooral naar drie factoren die daarin een belangrijke rol spelen: zinvolheid, autonomie en feedback.

Gezondheid is meer dan niet ziek zijn

De manier waarop we naar gezondheid kijken is veranderd. Gezondheid wordt niet alleen meer opgevat als de afwezigheid van ziekte, maar ook als het vermogen om met lichamelijke, mentale en sociale uitdagingen om te gaan en zo goed mogelijk te blijven functioneren. Dat past bij positieve gezondheid en werk. Gezondheid wordt daarmee minder een eindpunt en meer een hulpbron die mensen helpt om zich aan veranderende omstandigheden aan te passen.

Werk is voor veel mensen meer dan inkomen

Ook de betekenis van werk is veranderd. Voor veel mensen is werk niet alleen een middel om in het levensonderhoud te voorzien. Werk moet ook bijdragen aan ontwikkeling, sociale contacten, waardering, creativiteit, zingeving of persoonlijke ambities. De waarde van werk zit daarmee niet alleen in het resultaat dat wordt geproduceerd, maar ook in de ervaring van het werken zelf. Dat maakt de aansluiting tussen mens en werk belangrijker. Wanneer iemand jarenlang werk doet dat nauwelijks aansluit bij zijn kwaliteiten, waarden of behoeften, kan dat gevolgen hebben voor motivatie en gezondheid.

Waarom maken veranderingen in het werk gezond werken lastiger?

Werk en organisaties veranderen voortdurend. Functies worden anders, technologie ontwikkelt zich en teams en organisaties moeten sneller reageren op nieuwe omstandigheden. Vaste structuren en dichtgetimmerde functiebeschrijvingen geven dan niet altijd meer voldoende houvast. Krampachtig vasthouden aan oude vormen kan juist extra spanning opleveren wanneer de werkelijkheid ondertussen allang veranderd is.

Dat vraagt aanpassingsvermogen van organisaties en medewerkers. Medewerkers zijn geen hulpbron die je naar believen ergens neerzet. Zij hebben kwaliteiten, verwachtingen en behoeften. Wanneer die aansluiten bij wat de organisatie nodig heeft, ontstaat een goede match. Om die aansluiting te vinden en te behouden moet je met elkaar in gesprek blijven. Daarbij komen drie onderwerpen steeds terug: zinvolheid, autonomie en feedback.

Waarom moet werk zinvol zijn?

Werk wordt gemakkelijker vol te houden wanneer iemand begrijpt waarom het ertoe doet. Zinvol werk betekent niet dat iedere taak fantastisch leuk moet zijn. Het betekent wel dat iemand voldoende verbinding ervaart tussen zijn werkzaamheden, persoonlijke waarden en het resultaat dat de organisatie wil bereiken. Werk kan heel zinvol zijn voor de organisatie en tegelijkertijd nauwelijks betekenis hebben voor de medewerker. Juist daar kan spanning ontstaan. Daarom moet je niet alleen duidelijk maken wat de organisatie nodig heeft, maar ook onderzoeken welke kwaliteiten en waarden iemand in zijn werk wil inzetten.

Stressvrij werken begint daarmee bij wederzijdse afstemming. Wat wil de organisatie bereiken? Welke bijdrage wordt van de medewerker verwacht? Wat vindt die medewerker belangrijk? Welke talenten kan hij inzetten? En welke kaders gelden? Meer over die persoonlijke kant lees je bij zinvol werk en persoonlijke drijfveren.

Waarom is autonomie belangrijk voor gezond werk?

Autonomie betekent dat je binnen duidelijke kaders voldoende ruimte krijgt om zelf keuzes te maken over de uitvoering van je werk. Het betekent niet dat je het allemaal zelf maar moet uitzoeken. Goede autonomie combineert zelfstandigheid met duidelijkheid en ondersteuning. Je moet weten wat het doel is, waar de grenzen liggen en waar je hulp kunt krijgen wanneer je vastloopt.

Wanneer nieuwe werkzaamheden andere kennis of vaardigheden vragen, moet ontwikkeling mogelijk zijn. Wanneer deadlines niet haalbaar zijn, moet dat bespreekbaar zijn. En wanneer de organisatie verantwoordelijkheid van medewerkers verwacht, moet daar voldoende beslisruimte tegenover staan. Anders heet het formeel autonomie, maar voelt het in de praktijk vooral als: zoek het verder zelf maar uit.

Waarom is feedback een voorwaarde voor gezond functioneren?

Feedback wordt weleens het ontbijt van de kampioenen genoemd. Wil je kampioenen in je organisatie, dan moet je het ontbijt dus niet overslaan. Daarmee bedoel ik niet dat iedere medewerker voortdurend beoordeeld moet worden. Het gaat om regelmatige afstemming: wat gaat goed, waar is hulp nodig, klopt de richting nog en wat kan beter? Een jaarlijks functionerings- of beoordelingsgesprek is daarvoor simpelweg te weinig.

En daar hebben leidinggevenden natuurlijk helemaal geen tijd voor. Klopt. Feedback kun je echter niet alleen geven, je kunt het ook vragen. Bij De Steven draaien we dingen graag om. Autonomie betekent ook dat medewerkers zelf verantwoordelijkheid nemen voor hun werk, weten wanneer zij informatie nodig hebben en tijdig feedback vragen als zij willen weten of hun aanpak nog past bij het gewenste resultaat.

Wat is de relatie tussen werkdruk en hulpbronnen?

Werkdruk is niet automatisch ongezond. Het wordt problematisch wanneer hoge eisen langdurig samengaan met te weinig mogelijkheden om ermee om te gaan. Sociale steun, autonomie, duidelijke prioriteiten, voldoende vakbekwaamheid, herstel en feedback kunnen dan belangrijke hulpbronnen zijn. Gezond werk vraagt daarom niet alleen om minder belasting, maar ook om voldoende ondersteuning tegenover die belasting.

Dat is ook het verschil tussen uitsluitend risico's beperken en werkelijk gezond werk en gezondheid bevorderen. Je wilt natuurlijk voorkomen dat mensen ziek worden van hun werk, maar je kunt daarnaast ook bewust omstandigheden creëren waarin mensen hun kwaliteiten gebruiken, energie ervaren en zich kunnen ontwikkelen.

Kan werk je gezondheid bevorderen?

Dat kan. Werk kan structuur geven, sociale contacten bieden, kwaliteiten aanspreken en bijdragen aan persoonlijke ontwikkeling en zingeving. Het kan mensen het gevoel geven dat zij ergens aan bijdragen en ergens bij horen. Daarvoor moet de verhouding tussen belasting en hulpbronnen wel voldoende kloppen. Werk waarin iemand permanent overvraagd wordt, geen invloed heeft en nauwelijks steun ervaart, wordt niet gezond doordat er toevallig ook leuke collega's rondlopen.

Wanneer wordt werk juist ongezond?

Werk wordt ongezond wanneer risico's en belasting structureel groter worden dan wat iemand kan dragen en wanneer er onvoldoende mogelijkheden zijn om bij te sturen. Dat kan lichamelijk zijn, maar net zo goed mentaal of sociaal. Hoge eisen, onduidelijke rollen, een gebrek aan autonomie, slechte samenwerking of aanhoudende onzekerheid kunnen elkaar versterken. In zulke situaties helpt het niet om uitsluitend tegen de medewerker te zeggen dat hij beter met stress moet leren omgaan. Je moet ook kijken naar de manier waarop het werk georganiseerd is.

Is werken uiteindelijk gezond?

Het antwoord is dus: het kan gezond zijn. Werkdruk en werkstress zullen blijven bestaan en enige druk kan juist bijdragen aan prestaties en ontwikkeling. Maar daar moeten voldoende hulpbronnen tegenover staan. Zinvolheid, autonomie en feedback geven medewerkers meer grip op het werk en helpen om de verbinding te behouden tussen wat iemand zelf belangrijk vindt en wat de organisatie nodig heeft.

Loslaten, verbinden en vertrouwen

Het loslaten van oude structuren kan onzekerheid geven. Meer autonomie betekent dat leidinggevenden niet alles meer vooraf bepalen en dat medewerkers meer verantwoordelijkheid krijgen. Dat vraagt verbinding en vertrouwen van beide kanten. De leidinggevende moet ruimte durven geven en de medewerker moet die ruimte ook werkelijk gebruiken. Pas dan kan werk niet alleen productief zijn voor de organisatie, maar ook bijdragen aan ontwikkeling en gezondheid van de medewerker.

Veelgestelde vragen over werk en gezondheid

Werk kan gezondheid belasten, maar onder goede omstandigheden ook ondersteunen. De verhouding tussen taakeisen, persoonlijke mogelijkheden en hulpbronnen in het werk bepaalt voor een belangrijk deel hoe iemand dat ervaart.

Is werken gezond?

Werken kan gezond zijn wanneer de belasting voldoende past bij wat iemand aankan en er genoeg hulpbronnen aanwezig zijn. Werk kan structuur, sociale contacten, ontwikkeling, betekenis en waardering bieden.

Welke factoren maken werk gezonder?

Onder andere voldoende autonomie, zinvolheid, duidelijke verwachtingen, sociale steun, feedback, ontwikkelmogelijkheden en voldoende herstel helpen medewerkers om gezond te blijven functioneren.

Is werkdruk altijd ongezond?

Nee. Een bepaalde mate van druk en uitdaging kan juist stimulerend werken. Werkdruk wordt vooral een probleem wanneer hoge eisen langdurig aanhouden en er te weinig mogelijkheden, ondersteuning of herstel tegenover staan.

Waarom is autonomie belangrijk voor gezondheid?

Autonomie geeft medewerkers invloed op de manier waarop zij hun werk uitvoeren. Die regelruimte kan helpen om beter met belasting en veranderingen om te gaan, zolang de doelen en kaders voldoende duidelijk zijn.

Kan feedback werkstress verminderen?

Feedback kan onzekerheid en onduidelijkheid verminderen doordat medewerkers weten waar zij staan, wat goed gaat en waar bijstelling nodig is. Goede feedback is daarom niet alleen een beoordelingsinstrument, maar ook een belangrijke hulpbron in het dagelijkse werk.