home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / sociaal

Sociaal zijn: oog hebben voor de ander

Ben je sociaal ingesteld? Dan heb je oog voor jouw medemens, houd je rekening met anderen en ben je begaan met wat er bij mensen speelt. Sociaal zijn is een kernkwaliteit. Het is echt een kwaliteit in hoe je met mensen omgaat. Binnen de persoonlijke kernkwaliteiten gaat sociaal zijn over medemenselijkheid, betrokkenheid, respect en de manier waarop jij ruimte maakt voor de ander.

Wie daarin doorslaat, kan te sociaal worden. Dat klinkt misschien vreemd, maar dan gaat jouw gerichtheid op de ander ten koste van jezelf of neem je zelfs verantwoordelijkheid over die niet van jou is. Daarnaast is sociaal zijn iets anders dan sociale vaardigheden. Een kwaliteit past bij je; vaardigheden kun je voor een belangrijk deel leren en oefenen.

Dat betekent overigens niet dat ieder sociaal mens hetzelfde is. De een zoekt veel gezelschap, terwijl de ander rustig en terughoudend is maar wel veel oog heeft voor andere mensen. Sociaal zijn gaat vooral over de kwaliteit van jouw omgang met anderen.

Wat is de kracht van sociaal zijn?

De kracht zit in het feit dat de ander voor jou meetelt. Je kunt jouw eigen wensen hebben en toch oog houden voor wat iemand anders nodig heeft. Je begrijpt dat samenleven en samenwerken vragen om geven én ontvangen, ruimte innemen én ruimte geven, spreken én luisteren.

Daardoor ben je vaak prettig in de omgang. Je ziet mensen staan, merkt sneller wanneer iemand ondersteuning nodig heeft en kunt bijdragen aan een omgeving waarin mensen zich welkom en gerespecteerd voelen. Sociaal zijn betekent niet dat je iedereen aardig hoeft te vinden. Het betekent wel dat je de ander als mens serieus neemt.

Wat is het verschil tussen sociaal zijn en sociale vaardigheden?

Sociaal noem ik dus een kernkwaliteit, karaktertrek of persoonskenmerk. Sociale vaardigheden zijn iets anders. Dat zijn relationele of communicatieve vaardigheden: vaardigheden die je gebruikt om op een goede manier met andere mensen om te gaan. Voor een deel kun je die leren en oefenen.

Daar ontstaat nogal eens verwarring. Persoonlijke eigenschappen en vaardigheden worden op één bult gegooid. Maar oprechte interesse hebben in de medemens is een eigenschap. Goede vragen stellen en doorvragen kun je leren. Empathie kan sterk bij je passen als eigenschap; luistervaardigheden kun je ontwikkelen. Je kunt dus allerlei sociale technieken beheersen, maar de vraag blijft wat er werkelijk achter jouw gedrag zit.

Wat is het verschil tussen sociaal en gezellig zijn?

Sociaal zijn is niet hetzelfde als gezellig zijn. Je kunt dol zijn op feestjes, gemakkelijk praten en graag mensen om je heen hebben zonder automatisch veel rekening te houden met anderen. Andersom kun je weinig behoefte hebben aan druk gezelschap en toch bijzonder sociaal zijn.

Bij sociaal zijn ligt het accent op medemenselijkheid: aandacht, respect, betrokkenheid en rekening houden met de ander. Gezelligheid gaat meer over sfeer, samenzijn en plezier in contact. Ze kunnen samengaan, maar het ene bewijst het andere niet.

Kun je sociaal zijn zonder extravert te zijn?

Jazeker. Ook iemand die introvert of rustig is, kan zeer sociaal zijn. Misschien zoek je niet voortdurend nieuwe contacten en heb je na veel mensen om je heen behoefte aan rust. Dat zegt nog niets over jouw belangstelling voor andere mensen of over de manier waarop jij met hen omgaat.

Sociaal zijn gaat dus niet over hoeveel je praat of hoeveel mensen je kent. Een stille collega die goed luistert, rekening houdt met anderen en werkelijk belangstelling toont, kan veel socialer zijn dan iemand die op iedere bijeenkomst het hoogste woord voert.

Wanneer ben je te sociaal?

Bij iedere kernkwaliteit hoort een valkuil. Dus ook bij de kwaliteit sociaal. Deze valkuil noem ik: te sociaal. Te sociaal is de doorgeslagen variant van sociaal. Waar ligt de grens? Heel eenvoudig: te sociaal zijn gaat ten koste van jezelf.

• Je offert jezelf te veel op.
• Je bent te dienstbaar.
• Je bent te lief en te aardig.
• Je bent te meegaand.
• Je bewaakt jouw eigen grenzen onvoldoende.
• Je bent te meelevend.
• Je gaat zo sterk in de ander op dat jouw eigen behoeften verdwijnen.

Sociaal zijn betekent dat de ander meetelt. Te sociaal zijn betekent dat jijzelf nauwelijks meer meetelt. Je zegt ja terwijl je nee voelt, helpt terwijl je eigenlijk geen energie meer hebt of past je voortdurend aan om het een ander gemakkelijk te maken.

Hoe blijf je sociaal zonder jezelf weg te cijferen?

Het leerdoel dat hierbij hoort is: eigen grenzen bewaken en zelf ook ruimte pakken. Er zijn voor de ander, maar niet ten koste van jezelf. Je kunt uiteindelijk pas goed iets voor een ander betekenen wanneer je ook verantwoordelijkheid neemt voor jouw eigen behoeften, grenzen en energieniveau.

Dat vraagt soms dat je nee zegt, ook wanneer iemand teleurgesteld is. Of dat je niet onmiddellijk een probleem van een ander oplost. Sociaal zijn betekent niet dat jij verantwoordelijk bent voor het welzijn van iedereen om je heen.

Waar erger je je aan als je sociaal bent?

De allergie is het gedrag dat je bij anderen moeilijk kunt verdragen. Wanneer sociaal zijn sterk bij jou past, erger je je waarschijnlijk aan hardvochtigheid, onfatsoenlijkheid, onbeschaafd gedrag of mensen die geen enkele rekening houden met hun omgeving. Egocentrisch gedrag of profiteren van anderen kan je eveneens tegenstaan.

Er zit nog iets bijzonders in. Wanneer je zelf veel te lang over jouw eigen grenzen bent gegaan, kun je juist in allergiegedrag terechtkomen. Je gaat in de zelfbeschermingsmodus en doet je harder en killer voor dan je werkelijk bent. Dat gedrag past eigenlijk niet bij je, maar het kan ontstaan omdat je te lang geen grens hebt gesteld.

Waarom kan te sociaal ook asociaal worden?

Een mooi punt is deze: wie te sociaal is, is uiteindelijk ook asociaal. Dat klinkt tegenstrijdig. Bij asociaal denken we meestal aan bruut, onfatsoenlijk, hard of meedogenloos gedrag waarbij iemand weinig rekening houdt met zijn medemens. Maar er zijn meer vormen.

De grove vorm van asociaal gedrag

Dit is de meest herkenbare vorm. Iemand is hardvochtig, veroordelend, onbeschaafd, onfatsoenlijk, lomp, bruut of grof en houdt nauwelijks rekening met andere mensen.

De mildere vorm van asociaal gedrag

Een mildere vorm hoeft niet direct grof of onfatsoenlijk te zijn. Iemand kan vooral sterk op zichzelf gericht zijn, een groot ego hebben, gemakkelijk profiteren van anderen en vooral iets voor een ander willen doen wanneer er zelf voordeel uit te halen valt.

De lieve vorm: te sociaal

Tot slot is er wat ik de lieve vorm noem. Wie te sociaal is, kan juist door alle goede bedoelingen iets doen wat uiteindelijk niet helpt. Denk aan deze paradoxen:

• Wie te lief is, is niet lief.
• Wie te aardig is, is onaardig.
• Wie te loyaal is, is niet loyaal.
• Wie te zorgzaam is, is niet zorgzaam.
• Wie te betrokken is, is niet betrokken.

Te lief of te aardig zijn gaat namelijk niet alleen ten koste van jezelf. Het kan ook ten koste gaan van de ander. Je pampert iemand, legt hem in de watten of neemt steeds problemen uit handen. Hoe aardig dat ook lijkt: je kunt de ander daardoor de mogelijkheid ontnemen om zelf in behoeften te voorzien, eigen keuzes te maken en verantwoordelijkheid te dragen voor het eigen leven. Daar is uiteindelijk niemand mee geholpen.

Welke sociale vaardigheden kun je ontwikkelen?

Sociale vaardigheden zijn belangrijk in het leven, op ieder niveau en overal waar mensen met elkaar omgaan. Maar vaardigheden alleen zijn niet genoeg. Een belangrijke basis is bewustwording en inzicht: begrijpen wat er bij jouzelf gebeurt én oog hebben voor wat er bij de ander speelt.

Zelfinzicht als basis

Sociale vaardigheid begint met zelfinzicht. Kun je jouw eigen gevoelens en behoeften herkennen? Weet je welke invloed jouw gedrag op anderen heeft? Ken je jouw waarden, sterke punten en zwakke punten? Kun je verantwoordelijkheid nemen voor jouw eigen handelen en reflecteren op de manier waarop je communiceert? Zonder dat inzicht kun je allerlei technieken leren, maar blijft het gemakkelijk een trucje.

Inzicht in de ander

Daarnaast gaat sociale vaardigheid over de ander. Kun je werkelijk luisteren, interesse tonen, non-verbale signalen oppikken en proberen te begrijpen wat iemand nodig heeft? Kun je respectvol feedback geven, samenwerken en informatie delen? Het gaat niet alleen om praten, maar ook om ontvangen wat de ander zegt en laat zien.

Geven en ontvangen in relaties

In relaties gaat het voortdurend om geven en ontvangen. Liefde geven en ontvangen, aandacht geven en krijgen, ruimte geven en ontvangen, waardering en respect uitwisselen, begrijpen en begrepen worden. Ik spreek liever over ontvangen dan over nemen, want nemen kan ook klinken als graaien of jezelf iets toe-eigenen. Ontvangen betekent dat je kunt aannemen wat de ander vrijwillig geeft.

Vaardigheid of aangeleerd trucje?

Vaardigheden zijn te trainen. Je kunt bijvoorbeeld leren hoe je vragen stelt, een gesprek gaande houdt, goed luistert of op nieuwe contacten afstapt. Maar al zou je alle sociale vaardigheden beheersen terwijl je werkelijk geen belangstelling hebt voor andere mensen, ben je dan sociaal vaardig of heb je vooral een goed trucje geleerd?

Daarom zie ik sociaal zijn en sociale vaardigheden als twee verschillende dingen die elkaar kunnen versterken. De kwaliteit geeft een natuurlijke gerichtheid op de ander. De vaardigheden helpen je om daar in gesprekken, samenwerking en relaties goed vorm aan te geven.

Is sociaal zijn voor jou een uitdaging?

Misschien ben je juist sterk op jezelf gericht. Je denkt snel vanuit jouw eigen behoefte, vergeet soms wat een beslissing voor een ander betekent of merkt pas laat dat iemand zich niet gezien voelt. Dan kan sociaal zijn voor jou een uitdaging zijn.

Dat betekent niet dat je iedereen tevreden moet houden of jezelf moet wegcijferen. Begin eenvoudiger: luister werkelijk wanneer iemand iets vertelt, vraag hoe een besluit voor de ander uitpakt en onderzoek eens of jij voldoende ruimte geeft aan belangen die niet de jouwe zijn. Sociaal zijn begint vaak met de eenvoudige erkenning dat jij niet de enige bent die meetelt.

Welke ontwikkeldoelen passen bij sociaal zijn?

Wanneer sociaal zijn sterk bij jou past, hoef je jouw betrokkenheid bij mensen niet kleiner te maken. De ontwikkeling zit vooral in zorgen dat de ander én jijzelf blijven meetellen.

• Er zijn voor anderen zonder jouw eigen behoeften en grenzen weg te cijferen.
• Helpen zonder verantwoordelijkheid over te nemen die bij de ander hoort.
• Betrokken blijven zonder vanuit overbelasting hard of afstandelijk te worden.

Veelgestelde vragen over sociaal zijn

Sociaal zijn gaat niet over zoveel mogelijk mensen kennen of voortdurend aardig doen. Het gaat vooral over hoe je met andere mensen omgaat. Daarom nog vijf aanvullende vragen.

Is sociaal zijn hetzelfde als veel vrienden hebben?

Nee. Het aantal vrienden of contacten zegt weinig over hoe sociaal je bent. Je kunt een kleine kring hebben en toch veel aandacht, respect en betrokkenheid tonen in jouw omgang met anderen.

Moet een sociaal mens altijd behulpzaam zijn?

Nee. Sociaal zijn betekent niet dat je iedere vraag moet beantwoorden met ja. Soms is juist een duidelijke grens sociaal, omdat je eerlijk bent over wat je wel en niet kunt geven.

Kun je sociale vaardigheden leren?

Ja. Luisteren, vragen stellen, feedback geven, een gesprek voeren en contact maken zijn vaardigheden die je kunt ontwikkelen. Dat is iets anders dan de onderliggende kwaliteit sociaal, al kunnen beide elkaar versterken.

Wanneer wordt aardig zijn te sociaal?

Wanneer aardig zijn structureel ten koste gaat van jouw eigen grenzen of wanneer je door jouw hulp de verantwoordelijkheid van de ander gaat overnemen. Dan helpt jouw vriendelijkheid uiteindelijk niet meer.

Is iemand die weinig praat minder sociaal?

Nee. Stil of introvert gedrag zegt niet dat iemand weinig oog heeft voor andere mensen. Een rustig persoon kan zeer betrokken, invoelend en respectvol zijn en daarmee juist sterk sociaal ingesteld zijn.