home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / doelgericht / tunnelvisie

Last van tunnelvisie?

Heb jij last van tunnelvisie? Dan heb ik goed nieuws voor je. Want zodra je dat zelf een beetje doorhebt, maak je al een stap in de juiste richting. Je bent al onderweg om de tunnel te verlaten. Tunnelvisie kan ontstaan wanneer jouw kernkwaliteit doelgericht en gefocust zijn te ver doorschiet. Je richt je zo sterk op een doel, verklaring of denkroute dat andere informatie steeds minder binnenkomt. In dit artikel ga ik in op tunnelvisie. Wat is tunnelvisie? Hoe herken je het? Hoe voorkom je tunnelvisie? En wat zijn de gevaren?

Hoe merk je dat je tunnelvisie hebt?

Het lastige van tunnelvisie is dat je zelf vaak denkt dat je juist heel helder ziet wat er aan de hand is. Je hebt een verklaring, een richting of een oplossing en steeds meer informatie lijkt jouw beeld te bevestigen. Juist daarom kan tunnelvisie moeilijk te herkennen zijn.

Een aantal signalen kan je aan het denken zetten:

• Je hebt jouw conclusie eigenlijk al getrokken voordat je alle informatie hebt onderzocht.
• Je zoekt vooral argumenten die jouw bestaande beeld bevestigen.
• Je raakt geïrriteerd wanneer iemand met een andere verklaring of invalshoek komt.
• Je ziet alternatieven vooral als afleiding van jouw koers.
• Je luistert wel naar anderen, maar gebruikt hun inbreng nauwelijks om jouw eigen beeld opnieuw te onderzoeken.
• Je hebt zo'n sterke focus dat informatie buiten jouw blikveld nauwelijks nog meetelt.

Een goede vraag is daarom: ben ik nog bezig met onderzoeken, of ben ik vooral bezig om te bewijzen dat mijn eerste gedachte klopt?

Tunnelvisie en het functioneren van medewerkers

Tunnelvisie kan ook ontstaan wanneer het over het functioneren van mensen gaat. Dat noemen we dan ook wel het halo- en horenseffect bij beoordelingen. Je kunt iemand vanuit een vooringenomenheid beoordelen als zeer positief, het halo-effect, omdat je een connectie hebt met deze persoon en daardoor tal van negatieve zaken over het hoofd ziet. Je kunt vanuit aannames ook iemand negatief beoordelen, het horenseffect, omdat je weinig gedeelde waarden en normen ervaart en daardoor alleen maar oog hebt voor wat niet goed is.

Vooringenomenheid en aannames zijn de boosdoeners

Bij tunnelvisie zijn er twee boosdoeners: vooringenomenheid en aannames. En of er aan het eind van de tunnel altijd licht is? Dat valt te bezien. Soms leidt tunnelvisie je niet naar een uitgang, maar naar een doodlopende weg. Hoe langer je blijft vasthouden aan je aannames, hoe kleiner de kans dat je het licht ziet.

Waar ontstaat tunnelvisie?

Tunnelvisie kan overal opduiken. Overal waar je voor keuzes staat, waar je mening of oordeel gevormd wordt, ligt het gevaar op de loer. De sleutel is bewustwording: zodra je doorhebt dat je mogelijk vastzit in je eigen denkkader, kun je stappen zetten om je blikveld te verbreden.

Ik noemde al een onderzoek van de recherche en een mogelijke vooringenomenheid van een controller rond een investering. Maar het kan ook de juf of de meester zijn op school. Of de arts bij het stellen van een diagnose. Iedereen kan het overkomen. Jou dus ook!

Wat zijn de gevaren van tunnelvisie?

Het gevaar van tunnelvisie is niet alleen dat je iets over het hoofd ziet. Je kunt ook steeds zekerder worden van een conclusie die gebaseerd is op een te smalle blik. Daardoor kunnen verkeerde beslissingen langer blijven staan omdat nieuwe informatie nauwelijks nog wordt toegelaten.

De gevolgen kunnen bijvoorbeeld zijn:

• Je mist informatie die niet past bij het beeld dat je al hebt gevormd.
• Je onderzoekt alternatieve verklaringen of oplossingen onvoldoende.
• Je neemt beslissingen terwijl je niet alle relevante invalshoeken hebt bekeken.
• Je kunt kritiek of tegenspraak te gemakkelijk terzijde schuiven.
• Je blijft investeren in een richting terwijl er signalen zijn dat een andere aanpak nodig is.
• Anderen kunnen het gevoel krijgen dat hun kennis, waarneming of mening nauwelijks meetelt.

Daar zit het echte risico. Niet dat je een sterke overtuiging hebt, maar dat jouw overtuiging voorkomt dat je nog werkelijk kijkt naar informatie die ermee in strijd is.

Wat is eraan te doen?

Ik noemde al dat er aan het eind van de tunnel niet altijd licht is. Soms is daar een doodlopende weg. Wanneer je onderzoek doet of bepaalde beslissingen moet nemen, is het wenselijk dat je voldoende distantie tot het vraagstuk of de persoon hebt. Neem een time-out, maak een wandeling of fietstocht. Zet de mooiste muziek op die je kent.

Als tweede noem ik: verzamel 'luizen in de pels'. Ze zijn niet altijd leuk. Ze zijn kritisch en vervelend, maar omring je niet met ja-knikkers die jou bewieroken. Zoek mensen die jou bevragen en die een tegenpool zijn.

Zoek andere denkrichtingen en vraag ook eens een adviseur die jou nog niet kent om met jou te sparren.

Tunnelvisie ontwikkelt zich vaak sneller dan je doorhebt. Werk je aan een langdurig project? Zorg dan dat je kritisch blijft en omring jezelf met verschillende perspectieven. Twijfel je of je al te veel in een tunnel zit? Neem dan afstand en spiegel je aan je omgeving. Zo voorkom je dat je vastloopt en houd je je blik open voor nieuwe inzichten.

Wanneer is sterke focus nog geen tunnelvisie?

Sterke focus is niet hetzelfde als tunnelvisie. Focus helpt je juist om aandacht te geven aan wat belangrijk is, afleiding buiten te sluiten en gericht naar een doel toe te werken. Zonder focus kun je alle kanten opgaan en weinig bereiken.

Het verschil ontstaat wanneer je niet alleen afleiding buiten de deur houdt, maar ook relevante informatie. Kun je nog luisteren naar kritiek? Kun je jouw koers aanpassen wanneer nieuwe feiten daar aanleiding toe geven? Ben je bereid om een andere verklaring serieus te onderzoeken? Dan kun je sterk gefocust zijn zonder in een tunnel terecht te komen.

Bij tunnelvisie wordt jouw focus zo smal dat de werkelijkheid zich als het ware aan jouw denkbeeld moet aanpassen. Gezonde focus werkt andersom: je houdt koers, maar blijft bereid jouw beeld aan te passen wanneer de werkelijkheid daar aanleiding toe geeft.

Is tunnelvisie een valkuil?

Tunnelvisie is een valkuil. Je bent zo gefocust op het doel dat je nieuwe inzichten negeert. Je hebt alleen nog oog voor jouw denkpatroon. Het ligt dicht bij kortzichtig en kortzichtigheid. Bij kortzichtigheid is jouw blik breder beperkt, terwijl bij tunnelvisie vooral de sterke vernauwing rond een bepaalde richting, conclusie of doelstelling centraal staat.

Welke kernkwaliteit hoort erbij?

Ik denk dat meerdere kernkwaliteiten bij de valkuil tunnelvisie kunnen horen. Bijvoorbeeld: je bent doelgericht. Je hebt een sterke focus en links- of rechtsom zal je je doel halen. En wanneer je daarin doorslaat, kan er tunnelvisie ontstaan.

Maar je kunt ook denken aan kwaliteiten als principieel, en soms te principieel, of vasthoudend, en soms te vasthoudend. Het gaat dus niet om de vraag of focus, principes of vasthoudendheid verkeerd zijn. De valkuil ontstaat wanneer jouw kwaliteit verhindert dat je nog openstaat voor informatie die niet in jouw bestaande richting past.

Waarom kun je allergisch zijn voor het tegenovergestelde van tunnelvisie?

Vind je het frustrerend als mensen geen duidelijke richting hebben en steeds van mening veranderen? Dan kan het zijn dat je moeite hebt met mensen die alle kanten op schieten zonder vast plan. Dat kan voor jou chaotisch en inefficiënt overkomen.

Juist daar zit een interessant spanningsveld. Waar jij misschien behoefte hebt aan koers, focus en duidelijkheid, kan de uitdaging zijn om voldoende ruimte te houden voor nieuwe informatie en andere denkrichtingen. Een andere invalshoek hoeft immers niet meteen te betekenen dat iemand doelloos is.

Ontwikkeldoelen bij tunnelvisie

Wanneer je merkt dat jouw focus soms te smal wordt, kunnen deze ontwikkeldoelen helpen om jouw blikveld open te houden:

• Bewust meerdere verklaringen of oplossingen onderzoeken voordat je een conclusie trekt.
• Tegenspraak actief uitnodigen en serieus onderzoeken wat je mogelijk over het hoofd ziet.
• Regelmatig afstand nemen van jouw vraagstuk om opnieuw met een frisse blik te kijken.

Veelgestelde vragen over tunnelvisie

Tunnelvisie gaat niet alleen over sterk gefocust zijn. Het gaat vooral over wat er buiten jouw blikveld verdwijnt wanneer je eenmaal een richting, conclusie of overtuiging hebt. Hieronder beantwoord ik vijf vragen die daarbij kunnen spelen.

Kun je tunnelvisie hebben zonder dat je het zelf merkt?

Ja. Dat is juist een van de lastige kanten ervan. Voor jezelf kan jouw gedachtegang heel logisch voelen omdat je vooral informatie ziet die daarbij aansluit. Soms merkt iemand uit jouw omgeving eerder dat je andere mogelijkheden nauwelijks nog onderzoekt.

Is tunnelvisie hetzelfde als vooringenomenheid?

Nee. Vooringenomenheid kan een belangrijke oorzaak zijn van tunnelvisie. Je hebt dan al een bepaald beeld voordat je alles hebt onderzocht. Tunnelvisie beschrijft vooral wat daarna kan gebeuren: jouw blik vernauwt en informatie buiten dat bestaande beeld krijgt steeds minder ruimte.

Kan tunnelvisie ook binnen een team ontstaan?

Ja. Ook een groep kan sterk overtuigd raken van een bepaalde aanpak. Zeker wanneer mensen elkaar voortdurend bevestigen en kritische geluiden weinig ruimte krijgen, kan het steeds moeilijker worden om alternatieven serieus te onderzoeken.

Waarom helpt tegenspraak tegen tunnelvisie?

Omdat iemand die anders kijkt informatie kan aandragen die jij zelf niet meer ziet. Dat betekent niet dat die ander automatisch gelijk heeft. Het dwingt je wel om opnieuw te onderzoeken waarom jij iets denkt en of jouw conclusie alle relevante informatie meeneemt.

Moet je bij iedere beslissing alle mogelijkheden blijven onderzoeken?

Nee. Uiteindelijk moet je natuurlijk een keuze maken. Het gaat erom dat je voordat je besluit voldoende hebt onderzocht en daarna open blijft staan voor relevante nieuwe informatie. Focus en besluitvaardigheid zijn iets anders dan jezelf afsluiten voor wat niet in jouw oorspronkelijke beeld past.