home / persoonlijke ontwikkeling / communicatie / weerstand / ja knikken nee bedoelen

Ja knikken en nee bedoelen: indirecte weerstand

Ja zeggen en nee bedoelen is een vorm van indirecte weerstand in de communicatie. Het kenmerk van indirecte weerstand is dat iemand niet zegt wat hij werkelijk bedoelt. De ander zegt ‘ja’, maar bedoelt ‘nee’. Ogenschijnlijk is hij of zij volgzaam, maar inwendig denkt hij: ‘barst maar’. Dit artikel is geschreven in de serie weerstanden leren herkennen bij jezelf en bij anderen. Het is een leerdoel voor de training communicatie en adviesvaardigheden.

Hoe ziet ja knikken en nee bedoelen eruit?

De verschijningsvorm van ja knikken en nee bedoelen lijkt alleraardigst. Mensen stellen zich onderdanig of ondergeschikt op. Ze zijn meegaand en volgzaam. Ze komen zo voor het oog niet in verzet.

Wat zit er werkelijk achter dit gedrag?

Echter: hoe ondergeschikt het ook lijkt. Wat erachter zit, is dominantie of passieve agressie. Men knikt instemmend ja en men voelt: bekijk het maar. We zeggen niks, maar we doen het toch op onze eigen manier. Ondergeschiktheid is een vermetele vorm van weerstand. Het lijkt nederig, maar in wezen stelt men zich op boven de ander. De verschijningsvorm lijkt bescheiden, maar dat is het niet. Onderdanigheid kan bij de ander boosheid oproepen.

Hoe herken je ja knikken en nee bedoelen?

Ik noem wat kenmerken van deze weerstand:

• De aandacht van het onderwerp afleiden.
• Over onbelangrijke zaken gaan praten en het werkelijke onderwerp vermijden.
• Om de hete brij heen draaien.
• Ontwijkende antwoorden geven.

Waarom zeggen mensen ja terwijl ze nee bedoelen?

Laat een ding duidelijk zijn. Mensen spreken zich niet uit. Ze vertellen niet wat ze er echt van vinden en ze tonen hun werkelijke gevoelens niet. Zijn het dan mensen die niet te vertrouwen zijn? Dat is een grote misvatting.

Blijkbaar voelt men zich niet veilig. De communicatie is niet open, er is onvoldoende vertrouwen of men is bang voor represailles. Ook kan iemand het gevoel hebben dat kritiek of een afwijkende mening later tegen hem of haar wordt gebruikt.

Een machtsverschil kan daarbij een belangrijke rol spelen. Wanneer iemand afhankelijk is van een leidinggevende of bang is voor conflict, kan ja zeggen veiliger voelen dan een eerlijk nee. De instemming is dan geen werkelijk commitment, maar een manier om de spanning op dat moment te vermijden.

Wat zijn de gevolgen voor een team of samenwerking?

Ja knikken en nee bedoelen zorgt voor schijninstemming. In het overleg lijkt iedereen akkoord, maar afspraken worden daarna niet uitgevoerd of mensen blijven op hun eigen manier doorgaan. De werkelijke bezwaren verdwijnen niet. Ze komen later terug in gemopper, vertraging, ontwijkend gedrag of onderlinge gesprekken buiten het overleg.

Dat kan het vertrouwen binnen een team beschadigen. De leidinggevende denkt dat er overeenstemming is, terwijl teamleden ervaren dat zij hun mening niet veilig kunnen uitspreken. Irritatie ontstaat aan beide kanten. De leidinggevende ergert zich aan afspraken die niet worden nagekomen en medewerkers raken verder overtuigd dat openlijk bezwaar maken geen zin heeft.

Hoe ga je om met ja knikken en nee bedoelen?

Ik beantwoord deze vraag door eerst eens in te gaan op: hoe ga je er niet mee om? Wat in ieder geval niet moet:

• Je wilt het de kop indrukken en zegt: nu is het afgelopen.
• Je reageert te direct of te stellig.
• Je beschuldigt hen van oneerlijkheid of gebrek aan openheid.
• Je neemt een soort van strafmaatregelen.
• Je gaat jouw zin doordrijven of je gaat een aantal zaken opleggen.

Hoe begrijpelijk jouw tegenreactie ook is. Daarmee bevorder je de indirecte weerstand van ja knikken en nee bedoelen. Te directe communicatie kan deze indirecte weerstand juist versterken. Wat nodig is:

• Openheid.
• Vertrouwen en veiligheid.
• Commitment.

Hoe nodig je iemand uit om eerlijk nee te zeggen?

De kunst is om vanuit een volwassen rol te blijven reageren. Dat betekent dat je de irritatie serieus neemt, maar niet meteen beschuldigt, straft of jouw gelijk doordrijft. Stel open vragen en geef mensen daadwerkelijk ruimte om bezwaar te maken.

Vraag niet alleen: ‘zijn we het ermee eens?’ Vraag ook wat mensen lastig vinden, welke bezwaren zij zien en wat zij nodig hebben om een afspraak te kunnen dragen. Reageer niet direct verdedigend wanneer iemand kritiek geeft. Wanneer mensen merken dat er werkelijk iets met hun inbreng wordt gedaan, wordt het veiliger om een eerlijk nee uit te spreken.

Maak ook onderscheid tussen instemmen en commitment. Iemand kan tijdens een vergadering ja zeggen om van de discussie af te zijn. Controleer daarom of afspraken duidelijk zijn, of bezwaren besproken zijn en of iedereen begrijpt wat er van hem of haar wordt verwacht.

Veelgestelde vragen over ja knikken en nee bedoelen

Hieronder beantwoord ik enkele veelgestelde vragen over ja zeggen, nee bedoelen en indirecte weerstand.

Waarom zegt iemand ja terwijl diegene nee bedoelt?

Iemand kan bang zijn voor een conflict, kritiek of negatieve gevolgen. Ook een machtsverschil, onzekerheid of gebrek aan vertrouwen kan ervoor zorgen dat iemand zich niet eerlijk uitspreekt.

Is ja knikken en nee bedoelen passief-agressief gedrag?

Dat kan het zijn. Iemand stemt ogenschijnlijk in, maar verzet zich daarna indirect door afspraken niet uit te voeren, te vertragen of op de eigen manier verder te gaan.

Hoe herken je schijninstemming?

Schijninstemming herken je bijvoorbeeld aan ontwijkende antwoorden, weinig echte inbreng, afspraken die niet worden nagekomen en bezwaren die pas buiten het overleg worden uitgesproken.

Waarom roept ja knikken en nee bedoelen irritatie op?

De woorden en het gedrag komen niet met elkaar overeen. Daardoor weet de ander niet waar hij of zij aan toe is. Dat kan boosheid, wantrouwen en frustratie oproepen.

Hoe stimuleer je mensen om eerlijk nee te zeggen?

Stel open vragen, reageer niet direct verdedigend en laat zien dat kritiek serieus wordt genomen. Zorg dat mensen bezwaren kunnen uitspreken zonder dat dit onmiddellijk negatieve gevolgen heeft.