home / persoonlijke ontwikkeling / autonomie / behoeften / behoefte waardering / bewondering

Iemand overmatig bewonderen of vereren

Iemand overmatig bewonderen of vereren wordt ook wel aangeduid als iemand aanbidden of verafgoden. In feite is het iemand op een voetstuk zetten, ophemelen, verheerlijken of adoreren. Dit artikel schreef ik in de serie over behoefte aan waardering. Bewondering is ten diepste geen behoefte, maar mensen proberen soms wel hun behoefte aan waardering via bewondering binnen te halen. Specifiek behandel ik wat gezonde bewondering betekent, wanneer bewondering overgaat in verering, waarom je jezelf kleiner maakt als je de ander op een voetstuk zet en wat er gebeurt wanneer iemand voortdurend bewonderd wil worden.

Is bewondering een behoefte?

Ik denk dat bewondering ten diepste geen behoefte is. Je kunt leven zonder bewonderd te worden en je kunt leven zonder iemand te vereren. Maar mensen proberen soms wel hun behoefte aan waardering via bewondering binnen te halen. Ze willen niet alleen gewaardeerd worden om wie ze zijn of om wat ze doen. Ze willen dat anderen tegen hen opkijken, hen bijzonder vinden of hen op een voetstuk plaatsen. Bewondering wordt dan een manier om waardering, erkenning, aandacht of bevestiging te krijgen. De bewondering is niet de werkelijke behoefte. Daaronder ligt de wens om gezien te worden, ertoe te doen en van betekenis te zijn.

Dat geldt ook voor degene die een ander overmatig bewondert. Misschien zie je in de ander kwaliteiten, kracht, vrijheid of succes waar je zelf naar verlangt. Je maakt de ander groot en haalt jezelf naar beneden. Ook dan zegt de bewondering niet alleen iets over de ander, maar ook over wat jij in jezelf nog onvoldoende ziet of waardeert.

De vraag is daarom niet alleen: wie bewonder je of wie wil jou bewonderen? De diepere vraag is: welke behoefte aan waardering probeer je via bewondering te vervullen?

Wanneer wordt bewondering verering?

Bewondering blijft gezond zolang je de ander ziet zoals die werkelijk is. Verering begint wanneer je de ander groter maakt dan hij of zij is en jezelf kleiner maakt dan nodig is. Je ziet de fouten en tekortkomingen van de ander niet meer of je praat ze goed. Kritiek op de ander verdraag je nauwelijks. Je zet jouw eigen oordeel opzij en volgt de ander misschien blindelings. De ander wordt dan niet meer gewoon gewaardeerd om bepaalde kwaliteiten. De ander wordt verheerlijkt, aanbeden of verafgood. De gelijkwaardigheid verdwijnt.

Waarom is overmatige bewondering geen echte waardering?

In feite is overmatige bewondering een miskenning van de persoon in kwestie. Het is geen oprechte waardering. Sterker nog: overmatige waardering is geen waardering! Het is een uit proportie geraakte vorm van overwaardering van de persoon in kwestie of van onderwaardering van jezelf. Je ziet de ander niet meer zoals die werkelijk is, of je ziet vele bewonderenswaardige kwaliteiten van jezelf niet meer.

Waarom maak je jezelf kleiner als je iemand op een voetstuk zet?

Wanneer je iemand op een voetstuk zet, maak je de ander groter dan nodig is. Tegelijkertijd maak je jezelf kleiner. De kwaliteiten van de ander krijgen alle aandacht, terwijl jouw eigen kwaliteiten steeds verder uit beeld verdwijnen. Je kunt gaan twijfelen aan jouw eigen oordeel. Je zoekt richting bij de ander, durft minder snel tegen te spreken en maakt jezelf afhankelijker van diens mening, advies of goedkeuring. De relatie wordt daardoor ongelijkwaardig. De ander staat boven en jij staat eronder.

Wanneer ga je iemand overmatig bewonderen?

Overdreven bewondering gebeurt heel vaak:

• Wanneer iemand iets voor jou heeft gedaan waarvoor je hem of haar heel dankbaar bent.
• Wanneer iemand boven jou staat of een hoge positie bekleedt.
• Wanneer iemand een bepaalde opleiding of titel heeft behaald.
• Wanneer iemand iets kan wat je bijzonder vindt of wat je zelf misschien graag had gewild.
• Wanneer je in een afhankelijkheidssituatie terecht bent gekomen.

Dankbaarheid, status, verschil in kennis of afhankelijkheid kunnen de gelijkwaardigheid vertekenen. Je gaat dan niet alleen waarderen wat iemand doet of kan, maar je maakt de persoon als geheel groter dan hij of zij werkelijk is.

Wat is er op tegen?

Wat is er op tegen om iemand overdadig te bewonderen of te verheerlijken? Heel eenvoudig! Het klopt niet! Ook de ander heeft fouten, tekortkomingen en verkeerde inzichten. Bij overdreven bewondering worden alleen de positieve kanten belicht en zelfs enorm vergroot. Verder is het zo dat:

• Overdreven bewondering in relaties de relatie niet ten goede zal komen. Liefhebben is wat anders dan verafgoden.
• Overdreven bewondering van jouw kinderen kan leiden tot zelfzuchtigheid en eerzucht die ongezond wordt, of tot situaties waarbij kinderen later niet meer met kritiek kunnen omgaan.

Erboven en eronder

Bewondering in overmatige zin gaat altijd over: boven of onder. De bewonderde staat boven jou en dat betekent dat je onder de bewonderde staat. Wanneer iemand op een voetstuk wordt geplaatst, dan staat er ook iemand onderaan bij het voetstuk. Gevolg:

• Jezelf wegcijferen of jezelf kleiner maken dan nodig is.
• Te meegaand worden en blindelings volgen of afgaan op adviezen van de ander.
• Naïviteit en kwetsbaarheid.
• Misbruik doordat je blindelings vertrouwt.

Wat is het verschil tussen waardering en verering?

Iemand waarderen is wat anders dan iemand verheerlijken. Waardering is een cadeau, een erkenning en een bewijs van respect voor de ander. Overmatige bewondering is jezelf tekortdoen! Ook de ander doe je tekort door hem of haar niet meer te zien zoals hij of zij is. Waardering blijft gelijkwaardig. Je ziet wat de ander kan, doet of betekent, maar je blijft ook de mens zien met fouten, beperkingen en tekortkomingen. Bewondering kan intens zijn zonder ongezond te worden. Verering maakt de ander groter dan de werkelijkheid. Overmatige bewondering miskent daarom zowel de ander als jezelf.

Waarom wil iemand voortdurend bewonderd worden?

Ook degene die voortdurend bewonderd wil worden, probeert vaak een behoefte aan waardering binnen te halen. Gewone waardering voelt dan niet als genoeg. De ander moet opkijken, bevestigen en bewonderen. Iemand kan zijn eigenwaarde gaan halen uit applaus, aanzien en het gevoel boven anderen te staan. Wanneer die bewondering uitblijft, kan hij of zij zich snel gekrenkt, gepasseerd of miskend voelen. De ander heeft mensen nodig om zichzelf groter te voelen. Dat gaat ten koste van gelijkwaardigheid, want bewondering wordt dan niet ontvangen als een cadeau maar verwacht, gezocht of zelfs opgeëist.

Wat als de ander voortdurend bewonderd wil worden?

Er zijn mensen die overmatig bewonderd willen worden. Op de werkvloer zijn ze te vinden, helaas ook nog vaak in leidinggevende functies. Maar ook in relaties kan dit een rol spelen. Kenmerken:

• De ander is bijzonder eerzuchtig of eergevoelig en daardoor snel op zijn tenen getrapt.
• De ander is zelfzuchtig en sterk gericht op eigen eer, eigen roem, eigen naam en eigen belangen. Soms speelt daarbij ook het verlangen om beroemd te worden.
• De ander geniet buitenproportioneel van iedere vorm van aandacht en kan verslaafd aan aandacht raken.
• De ander staat graag in het middelpunt en voelt zich bijzonder snel gepasseerd als dat niet het geval is.
• De ander heeft altijd het hoogste of laatste woord. Je mag een andere mening hebben, als je het maar met hem of haar eens bent.

Hoe moet je daarmee omgaan? De vraag is: wil je daarmee omgaan? Wanneer je dit gedrag ziet, ben je altijd de verliezer!

Veelgestelde vragen over bewondering en verering

Hieronder beantwoord ik vijf aanvullende vragen over bewonderen, bewonderd willen worden en iemand op een voetstuk zetten.

Kun je iemand bewonderen zonder jezelf kleiner te maken?

Ja. Gezonde bewondering betekent dat je kwaliteiten van de ander ziet en waardeert, terwijl je ook jouw eigen waarde en oordeel blijft behouden. De relatie blijft dan gelijkwaardig.

Waarom voelt bewondering soms als liefde?

Omdat bewondering gepaard kan gaan met warmte, ontzag, aantrekking en waardering. Toch is liefde breder. Liefde laat ook ruimte voor fouten, verschillen en gelijkwaardigheid, terwijl verering de ander juist idealiseert.

Waarom vinden sommige mensen kritiek op hun idool moeilijk?

Omdat kritiek het ideale beeld van de bewonderde persoon aantast. Wanneer iemand zijn eigen verlangens, hoop of identiteit sterk aan die persoon heeft gekoppeld, kan kritiek bijna als een persoonlijke aanval voelen.

Kun je afhankelijk worden van iemands goedkeuring?

Ja. Wanneer je jouw eigen oordeel steeds minder vertrouwt en voortdurend bevestiging zoekt bij de ander, kan afhankelijkheid ontstaan. Je durft dan minder snel zelf te kiezen of tegen te spreken.

Waarom is gewone waardering voor sommige mensen niet genoeg?

Omdat zij waardering niet alleen willen ontvangen, maar via bewondering willen voelen dat zij bijzonder, uitzonderlijk of belangrijker dan anderen zijn. De bewondering moet dan een onzeker gevoel van eigenwaarde blijven voeden.