home / persoonlijke ontwikkeling / assertiviteit / assertief subassertief agressief / brutaal brutaliteit

Brutaal en brutaliteit: is dat assertief?

Brutale mensen hebben de halve wereld, zo roept de volksmond. Ik zeg: assertieve mensen hebben de hele wereld. Brutaal: wat is dat eigenlijk? Brutaal gedrag is wat mij betreft agressief gedrag en zeker niet hetzelfde als assertief of direct zijn. In dit artikel ga ik in op de vraag wat brutaliteit is, wat de gedragskenmerken zijn en wat het verschil is met directheid of lef. Brutaal gedrag is niet assertief. Wie assertief is, houdt rekening met zichzelf en met de ander. Bij brutaliteit ontbreekt dat evenwicht vaak. De toon, de woorden of het gedrag gaan ten koste van respect, fatsoen of de relatie met de ander.

Wat zegt het woord brutaal over taal?

Het woord brutaal bevat het deel ‘taal’. Dat is niet voor niets. Vaak uit brutaliteit zich juist in woorden: iemand zegt iets zonder na te denken, zonder filter en zonder respect. Brutaal taalgebruik kan scherp, ongepast of kwetsend zijn. Taal wordt daarmee een wapen in plaats van een middel om te verbinden. Dat maakt duidelijk dat de kern van brutaliteit vaak niet in daden ligt, maar in de manier waarop iemand spreekt.

Hoe spelen normen en waarden mee?

Wel of niet brutaal zijn heeft ook met normen en waarden te maken. Vroeger op school moesten wij met twee woorden spreken: ‘Ja, meester’ en ‘Nee, meester’. Deed je dat niet, dan werd dat als brutaal gezien. We zeiden ‘u’ tegen de dokter, de dominee en de schoolmeester. Of tegen iemand die ouder was dan wij. Deed je dat niet, dan werd dat als onfatsoenlijk of brutaal gezien. Wat ik ermee wil duiden, is dat normen en waarden in de loop van de tijd opschuiven. Wat vroeger als brutaal werd gezien, is nu soms normaal. Toch blijft de kern hetzelfde: te weinig rekening houden met de ander. Iets doen zonder te vragen of het goed is. Stel, je stapt zomaar bij iemand over het tuinhek om even door het raam te kijken. Of je pakt zomaar de kruiwagen van de buurman zonder te vragen of je die mag lenen.

Wat is het verschil tussen brutaal, direct en assertief?

Veel mensen verwarren directheid met brutaliteit. Direct zijn betekent dat je duidelijk en eerlijk zegt wat je vindt. Assertief zijn betekent dat je duidelijk bent, terwijl je respect houdt voor jezelf én voor de ander. Brutaal zijn gaat juist ten koste van dat respect. Kort gezegd:

• Direct: duidelijk zeggen wat je vindt.
• Assertief: duidelijk zijn met respect voor jezelf en de ander.
• Brutaal: jezelf uitspreken zonder voldoende rekening te houden met de ander.

Het verschil zit dus niet alleen in het uitspreken van je mening, maar vooral in de toon, de intentie en de mate van respect die je laat zien.

Waarom ben je zo dwars en rebels?

Merk je dat je soms ‘dwars’ of ‘rebels’ bent? Weet je ook hoe dat komt? Ben je boos, verdrietig of voel je pijn? Heb je het idee dat je niet gehoord wordt? Voel je je onbegrepen? Of is het bij jou een houding die je jezelf hebt aangeleerd om je te beschermen tegen pijn van buitenaf? Zit er achter een brutale houding een klein hartje dat verlangt naar aandacht, liefde, geborgenheid en genegenheid? Weet dat dit verlangen helemaal menselijk is. Dwars of rebels gedrag kan een roep zijn om gezien te worden. Het kan jouw manier zijn om te zeggen: hoor mij, zie mij, neem mij serieus. Soms is het makkelijker om stoer of hard over te komen dan om te laten zien dat je eigenlijk gekwetst of onzeker bent.

In die zin is een brutale houding vaak niet meer dan een schild. Achter dat schild zit vaak een zacht en kwetsbaar stuk dat erkenning nodig heeft. Brutaal gedrag kan ook aangeleerd zijn. Misschien heb je ervaren dat een grote mond resultaat oplevert, aandacht trekt of status geeft. Wanneer anderen steeds voor je wijken, kan dat het patroon versterken. Dan leer je dat hard, scherp of respectloos gedrag werkt, ook al beschadigt het op langere termijn jouw relaties.

Heeft brutaliteit te maken met agressie?

Brutaal zijn heeft niets met assertief gedrag te maken. Brutaliteit kan een agressieve uitingsvorm zijn, vooral wanneer iemand intimideert, beledigt, kleineert of bewust grenzen overschrijdt. Niet ieder brutaal moment is echter hetzelfde als zware of openlijke agressie. Iemand kan een ongepaste opmerking maken zonder dat er sprake is van dreiging of intimidatie. Toch ligt de grens bij respect. Wanneer iemand anderen bewust kwetst, onder druk zet of hun grenzen negeert, krijgt brutaliteit een duidelijk agressief karakter. Een autonoom mens heeft deze houding niet nodig, maar gaat zijn eigen weg en volgt zijn eigen hart. Daarbij houdt hij terdege rekening met de ander. Het verschil is dit: hij laat zich er niet door leiden en is er niet afhankelijk van.

Ben je in strijd met de gevestigde orde?

Ben je de strijd aangegaan tegen de gevestigde orde? Doe je niet wat van jou gevraagd wordt? Maak je graag ruzie met anderen en wil je voortdurend de woordenstrijd winnen? Geef je een ander snel de schuld van fouten? Weet dat er vaak meer achter zit dan koppigheid of dwarsheid. Soms komt dit voort uit een diepe behoefte om serieus genomen te worden of om je eigen stem te laten horen. Het kan een manier zijn om jezelf te onderscheiden en niet klakkeloos mee te lopen met wat anderen bepalen. Zelfstandig denken of kritisch zijn is niet automatisch brutaal. Je mag regels ter discussie stellen en je eigen standpunt innemen. Het wordt brutaal wanneer je daarbij anderen respectloos benadert, voortdurend de strijd zoekt of geen ruimte laat voor een andere mening.

Op een liefdevolle manier naar jezelf kijken helpt om te ontdekken: waar wil ik écht voor staan en waar vecht ik misschien vooral tegen uit gewoonte of pijn? Wanneer je dat onderscheid leert maken, wordt het makkelijker om je energie te gebruiken voor zaken die jou en de ander verder brengen, in plaats van verstrikt te raken in een eindeloze strijd.

Waarom wordt brutaliteit soms verward met lef?

Lef tonen kan juist bewonderd worden: je durft risico’s te nemen, zegt wat een ander niet durft en staat ergens voor. Brutaliteit lijkt daar soms op, maar heeft een andere lading. Waar lef voortkomt uit moed en overtuiging, komt brutaliteit vaak voort uit frustratie, aangeleerd gedrag of gebrek aan respect. Het is dus belangrijk om het onderscheid te zien: lef kan inspireren, brutaliteit stoot vaak af.

Hoe ga je om met iemand die brutaal tegen je doet?

Wanneer iemand brutaal tegen je doet, is het verleidelijk om net zo scherp terug te reageren. Toch levert terugschelden of een woordenstrijd meestal weinig op. Het helpt meer om rustig en duidelijk te benoemen waar jouw grens ligt. Je kunt:

• Concreet benoemen wat de ander zegt of doet.
• Niet terugschelden of jezelf eindeloos verdedigen.
• Aangeven welk gedrag je niet accepteert.
• De ander vragen om normaal en rechtstreeks te communiceren.
• Het gesprek beëindigen wanneer jouw grens opnieuw wordt overschreden.

Wat kun je zeggen tegen iemand die brutaal doet?

Je kunt bijvoorbeeld zeggen:

• ‘Je mag het oneens met mij zijn, maar niet op deze toon.’
• ‘Zeg gerust wat je vindt, maar doe dat zonder mij te beledigen.’
• ‘Ik wil hierover praten, maar niet wanneer je mij op deze manier benadert.’

Daarmee laat je zien dat verschil van mening mogelijk is, maar dat respectloos gedrag voor jou niet acceptabel is.

Wat is er aan brutaal gedrag te doen?

Hoe reageer je op gedrag wat brutaal is? 

Wanneer je zelf brutaal reageert

Wil je er wat aan doen? Ben je bereid om de gemetselde zelfbescherming op te heffen? Wil je met jouw pijn en verdriet voor de dag komen? Dan is er wat aan te doen! Anders ben je onbereikbaar voor anderen en word je voortdurend afgewezen. De eerste stap is erkennen dat jouw gedrag vaak een beschermingsmechanisme is. Je hoeft jezelf daar niet om te veroordelen. Het was ooit jouw manier om overeind te blijven. Maar nu mag je jezelf afvragen: helpt dit mij nog verder? Praten met iemand die je vertrouwt, kan helpen om die muren stukje bij beetje af te breken. Het kan bevrijdend zijn om te merken dat je ook zonder die harde buitenkant nog steeds gezien en gewaardeerd wordt. Daarnaast helpt het om te oefenen met kleine momenten van openheid. Zeg eens eerlijk dat je iets spannend vindt of dat je geraakt bent. Dat maakt je niet zwak, maar juist krachtig en echt. Vergeet ook niet: assertiviteit is niet hetzelfde als brutaliteit. Het gaat erom dat je jezelf durft te laten zien en te laten horen, met respect voor de ander. Dat vraagt moed, maar brengt veel meer verbinding.

Wanneer een ander brutaal tegen je doet

Wanneer een ander brutaal tegen je doet, hoef je dat gedrag niet te accepteren. Je kunt duidelijk aangeven wat het gedrag met jou doet en waar jouw grens ligt. Blijf bij het concrete gedrag en voorkom dat je de ander als persoon veroordeelt. Zeg niet: ‘Jij bent altijd brutaal’, maar benoem wat er gebeurt: ‘Ik vind deze toon respectloos en ik wil dat je anders tegen mij praat.’

Veelgestelde vragen - FAQ

Hier tref je vijf veelgestelde vragen.

Is brutaal zijn hetzelfde als assertief zijn?

Nee. Assertief zijn is jezelf uitspreken met respect voor de ander. Brutaal zijn gaat vaak ten koste van de relatie en mist dat respect.

Hoe kan ik onderscheid maken tussen directheid en brutaliteit?

Kijk naar de intentie, de toon en het effect op de ander. Directheid is duidelijk en respectvol. Brutaliteit is scherp, vrijpostig of respectloos.

Is brutaal gedrag een vorm van agressie?

Brutaal gedrag kan een agressieve uitingsvorm zijn, vooral wanneer iemand beledigt, intimideert of bewust grenzen overschrijdt. 

Hoe reageer ik op iemand die brutaal tegen mij doet?

Benoem concreet wat je niet accepteert, blijf rustig en stel een duidelijke grens. Geef aan dat verschil van mening mogelijk is, maar respectloos gedrag niet.

Hoe kan ik brutale trekjes bij mezelf veranderen?

Sta stil bij wat erachter zit. Soms gaat het om pijn, onzekerheid of aangeleerd gedrag. Oefen in eerlijk maar respectvol spreken en zoek steun bij mensen die je vertrouwen geven.