home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / autonoom / dwarsligger

Dwarsligger: geef je tegenspraak of werk je vooral tegen?

Ben je een dwarsligger? Of zeggen anderen dat je dat bent? In dit artikel ga ik in op dwarsliggen. Ook waar het vandaan komt en hoe het zou kunnen ontstaan. Dwarsliggen kan de doorgeschoten variant zijn van autonoom zijn: je staat ergens voor, durft jouw eigen weg te gaan en laat je niet zomaar meenemen door wat anderen vinden. Maar er is een verschil tussen functioneel dwarsliggen en voortdurend in de weerstand staan.

Wat is het verschil tussen functioneel dwarsliggen en tegenwerken?

Functioneel dwarsliggen heeft een functie. Je zegt niet nee om het nee zeggen. Je hebt een afwijkende mening, ziet zwakke plekken in een voorstel of voorkomt dat een groep gedachteloos achter een idee aanloopt. Dat kan lastig zijn voor de omgeving, maar het kan tegelijkertijd heel waardevol zijn.

Tegenwerken is iets anders. Dan staat niet meer de kwaliteit van het voorstel, de verandering of de beslissing centraal, maar de weerstand zelf. Je wilt niet meewerken, blijft bewust verzet tonen of bent bij voorbaat uit op tegenwerking. De vraag is dus niet alleen óf je dwarsligt, maar vooral waarom en met welk effect.

Wat betekent dwarsligger?

Het woord dwarsligger komt van de spoorwegen. Natuurlijk komt het woord dwarsligger van de spoorwegen. Een dwarsligger is een dwarsliggende balk onder de spoorrails. Daarom wordt ook gezegd: 'Zoek jij maar een baan bij de NS, dan kun je solliciteren als dwarsligger.' Wanneer word je een dwarsligger genoemd? Dat gebeurt wanneer:

• Je tegenwerkt bij bepaalde veranderingen.
• Je niet wilt meewerken aan de totstandkoming van bepaalde ideeën.
• Je bewust verzet toont tegen bepaalde zaken en daar ook niet mee stopt.
• Je een sterke tegenstrever bent en een andere mening toegedaan bent dan de rest van het team of de vergadering.
• Je altijd een afwijkende mening hebt ten opzichte van anderen.
• Je niet constructief meewerkt aan bepaalde veranderingen.
• Je altijd een weerwoord of tegenargument hebt of weerstand toont.
• Je een negatieve houding aanneemt.

Welke oordelen krijgt een dwarsligger van de omgeving?

Dwarsliggers zullen niet ontkomen aan sterke veroordeling van de omgeving. Daarbij kun je voorbeelden bedenken zoals:

• Hij zal het er wel weer niet mee eens zijn.
• Die heeft altijd wat te zeuren.
• Het is ook nooit goed, die blijft ontevreden.
• Je kunt het diegene toch nooit naar de zin maken.
• Die is een rotte appel in het team.
• Die stikt in de negativiteit.
• Die is een betweter of eigenwijs of eigengereid.

Maar zo'n oordeel zegt nog niet automatisch dat iemand werkelijk alleen maar tegenwerkt. Soms heeft iemand gewoon een afwijkende mening. Soms ziet iemand iets wat anderen liever niet willen zien. En soms is het oordeel terecht omdat de persoon inderdaad in een negatieve houding blijft hangen.

Waarom lig je dwars?

Waarom zou je een dwarsligger zijn? Daar kunnen tal van redenen voor zijn. Soms liggen er juist positieve kwaliteiten onder en soms is de weerstand zelf het probleem.

Positieve aspecten van dwarsliggen

Ik begin bij een aantal positieve aspecten:

• Je ziet de zaken nu eenmaal anders dan anderen en je wenst je niet te conformeren aan de omgeving.
• Je hebt een eigen mening en zienswijze en wellicht moet je oppassen om niet betweterig over te komen, maar je hebt tenminste ruggengraat.
• De rest huilt met de wolven mee: je staat tenminste voor jouw mening.

Je ziet dat dit positieve elementen zijn wanneer je niet doorslaat. Ook kan het zo zijn dat je in een cultuur verkeert waar je de aansluiting mist. Voor jezelf en voor anderen kan dat lastig zijn.

Wanneer wordt dwarsliggen negatief?

Het wordt negatief wanneer je dwarsligt doordat:

• Je bij voorbaat uit bent op tegenwerking omdat je gewoon de ander een hak wilt zetten of omdat je de ander te wijs af wilt zijn.
• Je dwarsligt uit haatgevoelens of gevoelens van rancune.
• Je behagen schept in strijd en woordenwisselingen.
• Je jouw positie inzet als vorm van machtsstrijd tegenover anderen.

Wanneer de weerstand bijna een automatische reactie wordt, kan het ook richting recalcitrant gedrag gaan. Dan lijkt het steeds minder te gaan om wat er inhoudelijk wordt voorgesteld en steeds meer om het verzet tegen wat een ander van jou vraagt.

Wat is het verschil tussen dwarsliggen en rebels gedrag?

Dwarsliggen en rebels gedrag liggen dicht bij elkaar, maar ik houd ze niet helemaal op één hoop. Op deze pagina staat het dwarsliggen centraal: tegenspraak geven, weerstand tonen, een afwijkende mening hebben, niet meewerken of een verandering tegenhouden.

Rebels gedrag heeft daarom een eigen uitwerking. Hier gaat het vooral om de vraag wanneer jouw tegenspraak functioneel blijft en wanneer jouw houding verandert in structureel tegenwerken.

Welke kwaliteit ligt onder dwarsliggen?

Weet je dat dwarsliggen de doorgeslagen variant van een kwaliteit is? De kwaliteit die erbij hoort, noem ik autonoom. Dat wil zeggen dat je ergens voor staat, je eigen weg durft te gaan en je niet laat meenemen door sociaal wenselijk gedrag.

Dat is een belangrijke nuance. De bedoeling is niet dat je jouw ruggengraat kwijtraakt. Wanneer iedereen rechtsaf gaat terwijl jij goede redenen hebt om linksaf te gaan, mag je dat zeggen. De valkuil ontstaat wanneer jouw zelfstandigheid verandert in een patroon waarin je bijna vanzelf tegenover de ander komt te staan.

Wat is het leerdoel als je te veel dwarsligt?

Het leerdoel of de uitdaging is: meegaand zijn. Het is de kunst om onafhankelijk en kritisch te blijven maar ook flexibel te zijn als de situatie daarom vraagt, en om respectvol tegenover andere meningen te staan. Dus niet koste wat kost in de weerstand blijven hangen maar ook zorgen voor verbinding.

Meegaand betekent hier niet dat je ineens met alle winden moet meewaaien. Het betekent dat je ook kunt aansluiten wanneer een voorstel goed genoeg is, wanneer jouw bezwaar gehoord is of wanneer het belang van de groep vraagt dat je een keer meegaat zonder jouw hele autonomie kwijt te raken.

Hoe blijf je autonoom zonder in verzet te blijven hangen?

Door te blijven onderzoeken waarvoor je eigenlijk strijdt. Gaat het nog om de inhoud? Heb je een werkelijk bezwaar? Zie je een risico dat anderen missen? Of is jouw eerste reactie inmiddels bijna standaard: nee, waarom moet dat, wie bepaalt dat eigenlijk?

Autonomie betekent dat je jouw eigen afweging maakt. Daar hoort ook bij dat je soms zelf besluit om mee te gaan. Niet omdat een ander jou daartoe heeft gedwongen, maar omdat jij na jouw eigen afweging tot de conclusie komt dat dit een verstandige route is.

Je hoeft dus niet minder zelfstandig te worden. Je hoeft alleen niet iedere keer jouw zelfstandigheid te bewijzen door tegenover iemand te gaan staan. Soms laat ruggengraat zich juist zien doordat je jouw mening duidelijk uitspreekt en daarna ook kunt accepteren dat een groep een andere keuze maakt.

Hoe ga je als leidinggevende met dwarsliggers om binnen het team?

Is er binnen jouw team een dwarsligger? Of ervaar je het zo dat iemand altijd dwarsligt? De vraag is: hoe ga je ermee om? Ik ga in een paar stappen in op deze vraag.

Wat is er aan de hand?

Het eerste punt is dat je moet vaststellen wat er werkelijk gebeurt. Is iemand een dwarsligger of heeft de persoon in kwestie gewoon een afwijkende mening? Te gemakkelijk wordt naar mijn mening soms gezegd dat iemand dwarsligt of negatief is.

• Is er voldoende veiligheid binnen het team om een afwijkende mening te hebben?
• Duldt de leiding voldoende tegenspraak of kan men daarmee moeilijk omgaan?
• Heeft iemand terechte punten die de kop in gedrukt worden?
• Past het betreffende teamlid binnen jouw organisatie of is er onvoldoende match tussen de bedrijfscultuur en de persoonlijke waarden en normen van de persoon in kwestie?
• Heb je inderdaad een rotte appel in jouw team die voortdurend anderen negatief beïnvloedt en zorgt voor stemmingmakerij binnen jouw team of organisatie?
• Is er geen constructieve communicatie mogelijk?

En dan?

Kortom: eerst vaststellen wat er aan de hand is. Niet meteen oordelen, niet de psycholoog gaan uithangen en proberen te achterhalen hoe dat gedrag bij je zo overkomt.

• Is er onvrede bij de betreffende persoon?
• Is er sprake van zelfbescherming en allergiegedrag?
• Voelt diegene zich gekwetst of gepasseerd?
• Is er sprake van oud zeer binnen de organisatie?
• Is er in het verleden op zijn of haar ziel getrapt?
• Is er sprake van bepaalde problemen, bijvoorbeeld in de privésituatie?
• Zit de medewerker op de juiste plek?
• Is er sprake van disfunctioneren? Dat kan ook omdat de medewerker een negatieve attitude heeft!

Enkele tips voor de leidinggevende

Ik ken jou niet en ik ken ook het teamlid niet dat als dwarsligger wordt ervaren. Daarom kan ik je geen tips op maat geven. Maar om er een paar te noemen:

• Wanneer de persoon in kwestie een afwijkende mening heeft maar toch een positieve bijdrage levert, dan is het zaak de persoon te waarderen en met diegene in gesprek te gaan om het constructief te houden.
• Wanneer de persoon de zaak stagneert en fungeert als een luis in de pels, dan is allereerst duidelijkheid geboden en dien je te communiceren dat een negatieve attitude niet op zijn plek is.

Voor je het weet krijgt iemand binnen het team het etiket lastige collega. Daarom is het belangrijk eerst te onderzoeken of iemand werkelijk structureel tegenwerkt of dat jij vooral moeite hebt met de afwijkende mening die wordt ingebracht.

Ontwikkeldoelen als je te veel dwarsligt

• Onafhankelijk en kritisch blijven zonder automatisch in weerstand of tegenwerking terecht te komen.
• Leren onderscheiden wanneer tegenspraak functioneel is en wanneer jouw verzet de samenwerking of verandering vooral belemmert.
• Meer meegaandheid en flexibiliteit ontwikkelen zonder jouw eigen mening, ruggengraat en zelfstandigheid kwijt te raken.

Veelgestelde vragen over dwarsliggen

Niet iedere afwijkende mening maakt iemand tot een dwarsligger. Tegenspraak kan zelfs noodzakelijk zijn. Het gaat vooral om de manier waarop je jouw zelfstandigheid en weerstand inzet en of jouw gedrag nog bijdraagt aan de situatie.

Is dwarsliggen altijd negatief?

Nee. Functioneel dwarsliggen kan juist van grote waarde zijn. Je kunt zwakke plekken zien, een afwijkende mening inbrengen of een organisatie behoeden voor een impulsieve beslissing.

Waarom wordt iemand snel een dwarsligger genoemd?

Omdat een afwijkende mening lastig kan zijn voor de omgeving. Zeker wanneer een groep graag snel verder wil, kan degene die vragen stelt of bezwaar maakt gemakkelijk het etiket negatief of lastig krijgen.

Kan een dwarsligger juist belangrijk zijn voor een team?

Ja. Een team waarin niemand tegenspraak durft te geven kan belangrijke signalen missen. De waarde zit er wel in dat de tegenspraak inhoudelijk en constructief blijft.

Wat moet een leidinggevende eerst onderzoeken bij een dwarsligger?

Of iemand werkelijk tegenwerkt of gewoon een terechte afwijkende mening heeft. Kijk ook naar de veiligheid in het team, mogelijke onvrede, oud zeer, de aansluiting met de organisatie en de vraag of constructieve communicatie nog mogelijk is.

Welke kwaliteit kan achter dwarsliggen zitten?

Autonomie. Je hebt een eigen mening, staat ergens voor en durft jouw eigen weg te gaan. De valkuil ontstaat wanneer die zelfstandigheid verandert in voortdurend verzet en tegenwerking.