home / team organisatie / teamcoaching / lastige collega

Lastige collega’s: hoe ga je ermee om?

Lastige collega’s hebben vaak meer impact op de sfeer in het team dan heel positief ingestelde collega’s. En ze hebben ook impact op het functioneren van de organisatie of van het team. In dit artikel ga ik verder in op het onderwerp lastige collega’s. Ik zal proberen er een typering van te maken en te duiden wat je eraan kunt doen. Wanneer het gedoe tussen collega’s verder gaat dan irritatie en uitmondt in terugkerende spanningen, conflicten of verdeeldheid, lees dan ook meer over teamconflicten en spanningen binnen een team.

Wat voor lastige collega’s zijn er?

Ik typeer een aantal lastige collega’s. Dat zijn natuurlijk typeringen. Niet iedere zwijgzame collega is Willem de Zwijger en niet iedere kritische collega is meteen een betweter. Maar soms helpt een typering wel om gedrag te herkennen waar je in de praktijk steeds tegenaan loopt.

Willem de Zwijger

Ik duid Willem de Zwijger, maar als het een vrouw is, is het Willemien de Zwijger. Willem de Zwijger zal zich niet snel uitlaten over bepaalde kwesties. Hij/zij is redelijk in zichzelf gekeerd, heeft weinig inbreng in een gesprek en laat het achterste van zijn tong niet snel zien. Willem is communicatief nu niet de meest plezierige persoonlijkheid en hij kan ervoor zorgen dat je ook gewoon genegeerd wordt. Door te zwijgen houdt Willem collega’s op afstand, kunnen ze moeilijk hoogte van hem/haar krijgen en zo is de bijdrage aan een positief werkklimaat niet erg hoog.

Brave Hendrik

De tweede is brave Hendrik. Als het een vrouw is, is het Hendrikje denk ik. We zouden Hendrik en Hendrikje ook de dienstklopper van de organisatie kunnen noemen. Brave Hendrik is een harde werker. Hij/zij heeft een hoog verantwoordelijkheidsgevoel, doet precies wat van hem/haar verwacht wordt. Hendrik kleurt graag binnen de lijntjes en instructies zal hij/zij gedwee opvolgen. Maar geloof me: eigen inbreng, meedenken, participeren in verantwoordelijkheidsgevoel is erg beperkt. Bovendien maakt hij/zij zich erg afhankelijk van de leidinggevende.

De betweter of de wijsneus

De betweter meent het vaak beter te weten. Hij/zij heeft altijd kritiek, legt op iedere slak zout, bemoeit zich overal mee, kan belerend overkomen, mag graag redetwisten als hij/zij maar wint, is altijd bezig om anderen te corrigeren of te verbeteren.

De klager en achterklapper

De klager en achterklapper spreekt zich niet heel snel uit. Althans niet rechtstreeks. Hij/zij neemt altijd een omweg om zich ergens over te beklagen. Kenmerk van de achterklapper is dat hij/zij graag communiceert in de wandelgang. Hij/zij is specialist in het roddelcircuit en afgestudeerd op de slachtofferrol.

De ja-knikker

De ja-knikker is het met iedereen wel eens. Of het nu de direct leidinggevende is, een collega, de directeur zelf: hij/zij kan met iedereen goed opschieten en je krijgt er niet snel ruzie mee. Maar daardoor is er ook geen inbreng of meedenken en gaat de ja-knikker geheel voorbij aan eigen normen en waarden.

De aanbidder

De aanbidder dweept met de leidinggevende en hij/zij mag de leidinggevende ook graag op een voetstuk zetten. Ook collega’s worden geadoreerd, maar verder heeft de aanbidder of dweper weinig persoonlijke inbreng en gaat hij/zij voorbij aan eigen normen en waarden.

De profiteur

De profiteur staat meteen bij je aan de deur wanneer er iets te halen valt. Zodra hij/zij er beter van kan worden ben je spekkoper. Is dat niet het geval dan zie je de profiteur nergens. Hij/zij zal doen wat er van hem gevraagd wordt en het stapje harder lopen komt niet voor in zijn/haar woordenboek. Tenzij er een extra geldelijke beloning tegenover staat.

Heethoofd

Een lastige collega is ook diegene die als heethoofd te karakteriseren is. Hij/zij is nogal onstuimig en snel ontvlambaar en kan behoorlijk driftig reageren wanneer je het met hem of haar aan de stok krijgt. En dat maakt dat je snel om de persoon heen loopt of eerst maar eens gaat kijken hoe de stemming vandaag is. Want ja, je wilt je er ook niet aan branden.

Hoe ga je om met een lastige collega?

Een typering kan herkenning geven, maar uiteindelijk is de belangrijkste vraag natuurlijk: wat doe je ermee? Een collega veranderen lukt meestal niet. Wat je wel kunt doen, is duidelijker krijgen welk gedrag jou stoort, wat dat gedrag met jou doet en waar jouw grens ligt. Daarbij helpt het om onderscheid te maken tussen de persoon en het concrete gedrag.

Zeg je: ‘jij bent onmogelijk’, dan heb je grote kans dat het gesprek meteen vastloopt. Zeg je: ‘je hebt deze afspraak drie keer niet nagekomen en daardoor kwam het werk bij mij terecht’, dan benoem je iets concreets. Daar kun je tenminste over praten. Hetzelfde geldt voor een collega die tijdens het overleg zwijgt maar achteraf in de wandelgang zijn beklag doet. Benoem wat er gebeurt in plaats van meteen een oordeel over de hele persoon te geven.

• Maak voor jezelf helder welk gedrag jou precies stoort.
• Benoem concrete voorbeelden en blijf zoveel mogelijk bij de feiten.
• Vertel welk effect het gedrag heeft op jou, het werk of de samenwerking.
• Vraag wat de ander nodig heeft en maak duidelijk wat jij nodig hebt.
• Maak afspraken zo concreet mogelijk.
• Geef je grens aan wanneer gedrag structureel over jouw grens gaat.
• Kies bewust welke strijd je wel en niet aangaat.

Dat laatste vind ik belangrijk. Niet iedere irritatie hoeft een zwaar gesprek te worden. Mensen verschillen nu eenmaal en samenwerken betekent ook dat je iets van elkaar moet kunnen verdragen. Soms is niet reageren op een opmerking verstandiger dan er een halve werkdag discussie van te maken. Maar dat is iets anders dan alles over je heen laten komen.

Wanneer je steeds meer rekening houdt met de stemming van een collega, bepaalde onderwerpen niet meer durft te bespreken of voortdurend bezig bent met de vraag hoe iemand zal reageren, is er meer aan de hand. Dan vraagt de situatie om een andere blik.

Wanneer is een lastige collega meer dan alleen lastig?

Het begrip ‘lastige collega’ kan soms te gemakkelijk worden gebruikt. Iemand kan lastig zijn, maar er kunnen ook patronen ontstaan die verder gaan dan irritant of moeilijk gedrag. Denk aan buitensluiten, intimideren, negatieve beeldvorming, collega’s tegen elkaar uitspelen of iemand steeds opnieuw verantwoordelijk maken voor problemen die niet door hem of haar zijn veroorzaakt.

Dan gaat het niet alleen meer over twee verschillende persoonlijkheden. Er kunnen patronen van macht, sociale onveiligheid of manipulatie ontstaan. Wil je begrijpen hoe dit binnen organisaties kan werken, lees dan verder over macht en manipulatie in organisaties.

Daarbij is enige voorzichtigheid wel nodig. Een vervelend incident is niet meteen manipulatie en iemand die één keer iets verkeerd zegt is niet onmiddellijk een grensoverschrijdende collega. Kijk naar herhaling, het patroon, de context, de machtsverhouding en het effect dat het gedrag uiteindelijk op jou of op anderen heeft.

Effectief volgerschap

Er zijn duizenden trainingen op het gebied van leiderschap. De training effectief volgerschap heb ik nog nooit gezien. Jij wel? Terwijl daar heel veel winst te behalen valt voor de organisatie. Nu haast ik me om erbij te zeggen dat effectief leiderschap effectief volgerschap bevordert. Wat versta ik onder effectief volgerschap?

• Leiding accepteren zonder jezelf te verloochenen.
• Eigen waarden inbrengen maar ook de waarden van de organisatie en van de leidinggevende begrijpen en respecteren.
• Balans zoeken en vinden tussen eigenbelang en organisatiebelang.
• Eigen grenzen en behoeften kennen en de grenzen en behoeften van de organisatie kennen en begrijpen.
• Open communicatie gericht op groei, bijdragen en verbetering.

Effectief volgerschap betekent dus niet dat je overal braaf ja op zegt. Een effectieve volger denkt mee, neemt verantwoordelijkheid en durft ook een andere mening te hebben. Tegelijkertijd hoeft niet ieder verschil met een leidinggevende of collega meteen een strijd te worden.

Ineffectief volgerschap: wat is dat?

Ik omschrijf ook maar wat ineffectief volgerschap is. Daarbij kun je twee kanten op doorschieten: jezelf helemaal wegcijferen of juist voortdurend tegenover de organisatie of leidinggevende gaan staan.

• Voorbijgaan aan eigen waarden en klakkeloos opvolgen van instructies.
• Overmatig kritisch zijn of meningloos.
• Geen open communicatie, d.w.z. niet helder en open zijn in de communicatie, op de verkeerde plekken communiceren, met de verkeerde personen communiceren, niet openstaan, afwerend zijn, gereserveerd zijn of gewoon niets zeggen.
• Eigenbelang altijd voorop laten gaan of juist geheel voorbijgaan aan eigen belangen.
• Voortdurend over eigen grenzen gaan of voortdurend de grenzen van de organisatie opzoeken.
• Voorbijgaan aan eigen behoeften of alleen maar oog hebben voor eigen behoeften.
• Niet kunnen omgaan met het spanningsveld tussen eigenbelang en organisatiebelang.

Juist wanneer je te maken hebt met een collega die jij lastig vindt, komt dat spanningsveld naar voren. Hoe blijf je bij jezelf zonder van ieder verschil een conflict te maken? Hoe bewaak je jouw grens zonder de ander meteen als vijand te zien? En wanneer moet je juist wel duidelijk zeggen dat bepaald gedrag voor jou niet acceptabel is?

Veelgestelde vragen over lastige collega’s

Lastige collega’s roepen vaak dezelfde vragen op. Moet je iemand aanspreken? Moet je gedrag juist negeren? Wanneer is het nog een verschil tussen twee mensen en wanneer ontstaat er een serieus probleem voor het team? Hieronder beantwoord ik vijf vragen die in de praktijk vaak spelen.

Wat maakt iemand een lastige collega?

Dat is voor een deel persoonlijk. De ene collega ergert zich aan iemand die weinig zegt en de andere juist aan iemand die overal een mening over heeft. Het wordt vooral lastig wanneer bepaald gedrag zich blijft herhalen en invloed krijgt op de samenwerking, de sfeer of het functioneren van het team.

Hoe spreek je een lastige collega aan?

Begin bij concreet gedrag en niet bij het karakter van de ander. Benoem wat je hebt gezien of gehoord, vertel welk effect dat heeft en geef aan wat je nodig hebt. Daarmee voorkom je dat het gesprek meteen verandert in een discussie over de vraag of iemand wel of niet een lastig mens is.

Moet je iedere lastige collega aanspreken?

Nee. Niet iedere irritatie hoeft besproken te worden. Soms hoort het bij samenwerken dat je verschillen van elkaar verdraagt. Wanneer gedrag structureel terugkomt, jouw grenzen overschrijdt of de samenwerking belemmert, ligt aanspreken meer voor de hand.

Wanneer wordt een lastige collega een teamprobleem?

Wanneer meerdere mensen last krijgen van het gedrag, collega’s elkaar gaan vermijden, kampen ontstaan of de sfeer en prestaties van het team eronder lijden, is het probleem breder dan de relatie tussen twee mensen. Dan kan er sprake zijn van teamconflicten en spanningen.

Wat als een gesprek met een lastige collega niets oplevert?

Kijk dan niet alleen naar het gesprek maar naar het patroon. Wat gebeurt er steeds opnieuw? Welke afspraken worden wel of niet nagekomen? Wie zijn erbij betrokken? En wat doet het met jou en met het team? Soms is een volgende stap nodig, bijvoorbeeld een gesprek met de leidinggevende of begeleiding van het team.