home / carriere / loopbaan / boreout

Bore-out: als jouw werk structureel te weinig van je vraagt

Een bore-out ontstaat wanneer jouw werk structureel te weinig van je vraagt. Binnen jouw loopbaan en de vraag of jouw werk nog bij je past gaat het dan over onderbelasting, verveling, te weinig uitdaging en onvoldoende benutting van wat jij in huis hebt. Misschien werk je onder jouw niveau, bestaat jouw functie vooral uit routine of ben jij jezelf sneller blijven ontwikkelen dan jouw werk. Aan de buitenkant kan het lijken alsof je een gemakkelijke baan hebt. Van binnen kun je ondertussen steeds leger, lustelozer en ongemotiveerder raken.

Bore-out wordt nogal eens onderschat. Overbelasting kennen we inmiddels allemaal, maar ook te weinig belasting kan problemen geven. Wie voortdurend op zijn tenen moet lopen, raakt uitgeput. Maar wie jarenlang nauwelijks iets hoeft aan te spreken van zijn kennis, vaardigheden, creativiteit of denkvermogen kan eveneens vastlopen. Dat is de kern van deze pagina.

Hoe herken je een mogelijke bore-out?

Een bore-out kan zich heel anders laten zien dan je misschien verwacht. Je hoeft niet letterlijk acht uur per dag niets te doen. Je kunt zelfs behoorlijk druk lijken terwijl jouw werk inhoudelijk nauwelijks iets meer van je vraagt. Juist daarom wordt de oorzaak niet altijd herkend.

Je kunt bijvoorbeeld merken dat je:

• Te weinig mentale of intellectuele uitdaging ervaart.
• Je regelmatig verveelt tijdens jouw werk.
• Nauwelijks meer hoeft na te denken over jouw werkzaamheden.
• Veel werk op routine uitvoert.
• Te weinig verantwoordelijkheid of beslissingsruimte ervaart.
• Weinig interesse meer hebt in jouw functie.
• Werk steeds vaker uitstelt.
• Lusteloos, futloos of vermoeid raakt.
• Je sneller ergert aan collega's of jouw leidinggevende.
• Steeds kritischer wordt op jouw omgeving.
• Werk langer laat duren dan feitelijk noodzakelijk is.
• Je doet je werk op de automatische piloot.
• Bezigheden zoekt om de tijd door te komen.

Ik zie bijvoorbeeld mensen die 28 vensters op hun laptop open hebben staan terwijl ze feitelijk nauwelijks iets te doen hebben. Of ze lopen druk met papiertjes door het bedrijf terwijl die drukte weinig voorstelt. Niet omdat ze per definitie lui zijn, maar omdat ze proberen te verbloemen dat hun werk hen nauwelijks nog bezighoudt.

Kan routinematig werk bijdragen aan een bore-out?

Ja. Routine is op zichzelf niet verkeerd. Iedere functie bevat werkzaamheden die je vaker uitvoert en die na verloop van tijd gemakkelijker worden. Het probleem ontstaat wanneer vrijwel jouw hele functie uit routinematige werkzaamheden bestaat en er nauwelijks nog iets overblijft waarvoor je moet nadenken, leren, afwegen of jezelf inspannen.

Je kunt jouw werk dan bijna gedachteloos uitvoeren. Wat ooit aandacht en concentratie vroeg, doe je inmiddels zonder erbij na te denken. Wanneer jij juist behoefte hebt aan ontwikkeling of mentale prikkeling, kan zo'n functie steeds leger gaan voelen.

Wat als jouw werk vooral eentonig en saai is?

Gebrek aan uitdaging kan ook ontstaan doordat jouw werkzaamheden te weinig afwisseling bieden. Iedere dag hetzelfde, dezelfde handelingen, dezelfde vragen en hetzelfde patroon. Dan gaat het niet alleen om niveau, maar ook om taakvariatie. Op de pagina over eentonig en saai werk werk ik die vorm van verveling verder uit.

Dat onderscheid is nuttig. Je kunt namelijk werk op jouw niveau hebben en je toch vervelen omdat er nauwelijks afwisseling is. Andersom kun je veel verschillende taken hebben die allemaal te eenvoudig voor je zijn. In beide situaties ontbreekt passende prikkeling, maar om een andere reden.

Kan te weinig uitdaging de oorzaak zijn?

Voor sommige mensen is uitdaging een belangrijke voorwaarde om gemotiveerd te blijven. Zij willen moeilijke vraagstukken oplossen, nieuwe kennis opdoen, verantwoordelijkheid dragen, iets opzetten of zichzelf verder ontwikkelen. Wanneer die uitdaging verdwijnt, kan ook de motivatie langzaam verdwijnen.

Op de pagina over voldoende uitdaging in jouw functie gaat het vooral over uitdaging als persoonlijke drijfveer. Hier kijken we naar de andere kant: wat kan er gebeuren wanneer jouw werk gedurende langere tijd te weinig passende uitdaging biedt?

Kun je overgekwalificeerd zijn voor jouw functie?

Dat kan. Misschien heb je een opleiding, kennisniveau, ervaring of denkvermogen waarvoor jouw functie nauwelijks een beroep doet. Je kunt de werkzaamheden prima uitvoeren, maar er wordt maar een klein deel gebruikt van wat je feitelijk in huis hebt. In die zin is overkwalificatie een belangrijke mogelijke oorzaak van bore-out.

Overkwalificatie betekent overigens niet dat je jezelf beter hoeft te vinden dan jouw werk of collega's. Het gaat om functiematch. Past wat de functie vraagt nog bij jouw mogelijkheden? Wanneer het antwoord structureel nee is, moet je dat serieus nemen.

Wat als jij sneller groeit dan jouw functie?

Je hoeft ook niet overgekwalificeerd aan een baan te beginnen. Het kan zijn dat de functie aanvankelijk uitstekend bij je paste. Ondertussen heb jij ervaring opgedaan, opleidingen gevolgd, fouten gemaakt, geleerd en jezelf verder ontwikkeld. De functie bleef ongeveer hetzelfde.

Dan ontstaat geleidelijk een andere verhouding. Wat vijf jaar geleden uitdagend was, kost je nu nauwelijks moeite. Je bent als het ware uit jouw functie gegroeid. Dat is op zichzelf geen probleem en zelfs een mooi teken van ontwikkeling. Het wordt wel een probleem wanneer jij vervolgens niets met die ontwikkeling doet en jarenlang blijft werken in een rol die je nauwelijks nog aanspreekt.

Ben je misschien gewoon uitgekeken op jouw werk?

Soms is het woord bore-out nog helemaal niet nodig. Je merkt simpelweg dat je uitgekeken bent op jouw werk. Je kent het vak, kent de organisatie, kent de problemen en weet bij wijze van spreken op maandag al hoe vrijdag eruitziet. De nieuwsgierigheid is verdwenen.

Dat kan een voorstadium zijn van verdergaande onderprikkeling, maar het kan ook gewoon een signaal zijn dat je toe bent aan een volgende stap. Niet ieder verlies aan motivatie is een probleem dat behandeld moet worden. Soms moet er vooral iets veranderen in jouw werk of loopbaan.

Is te weinig werkdruk ook een probleem?

Te veel druk is ongezond, maar helemaal geen druk kan eveneens verkeerd uitpakken. Een bepaalde mate van spanning helpt je om scherp te blijven, prioriteiten te stellen en jouw aandacht te richten. Wanneer er werkelijk niets van je wordt gevraagd, kan ook jouw concentratie afnemen.

Dat klinkt tegenstrijdig. Je zou denken dat weinig werk heerlijk is. Dat kan een tijdje zo voelen, maar wanneer jij iedere werkdag uren moet vullen zonder dat er werkelijk iets van je wordt gevraagd, kan dat behoorlijk uitputtend worden. Je bent aanwezig, maar je komt nauwelijks in beweging.

Waarom wordt bore-out zo vaak verkeerd beoordeeld?

Regelmatig maak ik mee dat een medewerker wordt gezien als ongemotiveerd, lastig, kritisch of onvoldoende betrokken. Soms wordt zelfs gedacht dat iemand zijn functie niet aankan. Er wordt dan gekeken naar gedrag: iemand stelt uit, toont weinig initiatief, ergert zich snel of lijkt ongeïnteresseerd.

Maar stel dat het werkelijke probleem precies andersom ligt. De medewerker kan de functie niet te weinig, maar juist veel te gemakkelijk aan. Hij beschikt niet over te weinig kwaliteiten, maar krijgt onvoldoende gelegenheid om zijn kwaliteiten te gebruiken. Wanneer HR of de leidinggevende dat niet herkent, kan de reactie het probleem zelfs groter maken.

De medewerker wordt bijvoorbeeld ontzien, krijgt minder verantwoordelijkheid of nog eenvoudigere taken omdat hij zo ongemotiveerd lijkt. Daarmee krijgt iemand die al onderbelast is nóg minder uitdaging. Dan ben je met de beste bedoelingen precies de verkeerde kant op aan het bewegen.

Waarom gaat iemand zelf niet gewoon iets anders doen?

Dat lijkt van buitenaf een logische vraag. Toch blijven mensen soms jarenlang zitten. Misschien beseffen ze niet goed wat er aan de hand is. Misschien denken ze dat ze ondankbaar zijn omdat ze een prima salaris en goede arbeidsvoorwaarden hebben. Misschien zijn ze onzeker geworden of is de energie om stappen te zetten inmiddels verdwenen.

Ook zekerheid speelt mee. De schoorsteen moet roken. Een vaste baan opgeven omdat je je verveelt, klinkt voor de omgeving niet altijd verstandig. Juist daarom is een goede analyse belangrijk voordat je drastische conclusies trekt.

Welke gevolgen kan langdurige onderbelasting hebben?

Wanneer iemand langere tijd verkeerd zit, kan dat gevolgen krijgen voor motivatie en functioneren. Je kunt steeds minder betrokken raken, werk gaan uitstellen, fouten maken of in conflict komen met jouw omgeving. Niet omdat je het werk niet begrijpt, maar omdat je jezelf er steeds moeilijker toe kunt zetten.

Ook kunnen er klachten ontstaan zoals vermoeidheid, lusteloosheid, concentratieproblemen, slecht slapen of een negatiever beeld van jezelf. Wanneer lichamelijke of psychische klachten op de voorgrond komen te staan, hoort de verdere verdieping niet meer uitsluitend bij de loopbaanvraag. Dan kom je bij het Stress-domein terecht, waar we uitgebreider ingaan op ziek worden van langdurige verveling.

Wat is het verschil tussen bore-out en vastlopen in jouw werk?

Je kunt vastlopen in jouw werk zonder dat er sprake is van onderprikkeling. Misschien botst de organisatiecultuur met jou, is er een conflict, past de functie niet meer of ervaar je voortdurend frustratie. Op de pagina over vastlopen in jouw werk staat die bredere mismatch centraal.

Bij bore-out is de kern specifieker: jouw werk vraagt structureel te weinig passende inspanning, uitdaging, afwisseling of prikkeling. Dat onderscheid helpt om niet ieder loopbaanprobleem onder hetzelfde etiket te schuiven.

Welke rol kan hoogbegaafdheid spelen bij onderprikkeling?

Bij hoogbegaafdheid kan onderprikkeling een specifieke vorm aannemen. Iemand kan behoefte hebben aan meer cognitieve complexiteit, snelheid, autonomie, diepgang of betekenis dan de werkomgeving biedt. Dan kan een functie aan de buitenkant prima lijken terwijl er van binnen steeds minder aansluiting wordt ervaren.

Dat onderwerp blijft inhoudelijk eigendom van het hoogbegaafdheidscluster. Wanneer hoogbegaafdheid bij jou een rol speelt, lees dan verder over onderprikkeling bij hoogbegaafdheid. De specifieke verbinding tussen hoogbegaafdheid en bore-out werk ik verder uit bij hoogbegaafdheid als mogelijke oorzaak van bore-out.

Kan onderprikkeling ook bij HSP voorkomen?

Ja, maar ook daar moeten we het onderwerp niet op één hoop gooien. Bij HSP kan onderprikkeling bijvoorbeeld samenhangen met een gebrek aan passende betekenis, verbinding of uitdaging. Dat is een andere ingang dan uitsluitend intellectueel te weinig worden aangesproken.

Wanneer hoogsensitiviteit bij jou een belangrijke rol speelt, hoort die verdieping daarom thuis bij onderprikkeling bij HSP. Bore-out blijft hier de loopbaan- en werkfitvraag; HSP blijft eigenaar van de specifieke prikkelverwerking bij hoogsensitiviteit.

Wat kun je doen als je een bore-out vermoedt?

Begin niet meteen met de conclusie dat je morgen ontslag moet nemen. Maak eerst een goede analyse. Wat ontbreekt er precies? Heb je te weinig werk, te weinig complexiteit, te weinig verantwoordelijkheid of te weinig afwisseling? Werk je onder jouw niveau? Is jouw functie stil blijven staan terwijl jij jezelf hebt ontwikkeld? Of ligt het probleem ergens anders?

Onderzoek vervolgens of er intern iets kan veranderen. Misschien kun je complexere taken oppakken, meer verantwoordelijkheid krijgen, jouw werk verbreden of verdiepen of naar een andere functie groeien. Wanneer daar geen ruimte voor is, kun je onderzoeken welke externe stap beter aansluit bij wat jij nu in huis hebt.

Welke vragen helpen bij die analyse?

Probeer niet alleen vast te stellen dat je je verveelt. Maak concreet waar de mismatch zit. Deze vragen kunnen daarbij helpen:

• Hoeveel van mijn kennis en ervaring gebruik ik werkelijk in mijn huidige functie?
• Welke werkzaamheden vragen nog echte concentratie of inspanning van mij?
• Welke taken doe ik volledig op routine?
• Heb ik voldoende afwisseling in mijn werk?
• Krijg ik voldoende verantwoordelijkheid en zelfstandigheid?
• Leer ik nog iets nieuws?
• Word ik voldoende intellectueel of inhoudelijk uitgedaagd?
• Is mijn functie met mij meegegroeid?
• Ben ik tijdelijk verveeld of speelt dit al langere tijd?
• Welke vorm van werk zou meer beroep doen op wat ik in huis heb?

Wanneer je die vragen serieus beantwoordt, ontstaat vaak al meer duidelijkheid. Misschien blijkt dat een relatief kleine aanpassing voldoende is. Misschien wordt juist duidelijk dat je functie structureel niet meer aansluit en dat het tijd is om jouw loopbaan opnieuw te bekijken.

Wanneer is loopbaancoaching passend en wanneer bore-outcoaching?

Wanneer de hoofdvraag is: welk werk past beter bij mijn mogelijkheden, kwaliteiten en drijfveren?, dan zit je vooral bij loopbaanontwikkeling. Je onderzoekt wat je kunt, wat je wilt, wat je nodig hebt en welke werkomgeving daarbij aansluit. Van daaruit kun je een intern of extern loopbaanplan maken.

Wanneer langdurige verveling en onderbelasting inmiddels hebben geleid tot duidelijke klachten en je ondersteuning nodig hebt bij herstel en begeleiding, verschuift de vraag richting Stress. Daar vind je onze informatie over bore-outcoaching. Zo houden we de loopbaanvraag en de begeleidingsvraag uit elkaar zonder te doen alsof ze niets met elkaar te maken hebben.

Veelgestelde vragen over bore-out

Bore-out gaat niet simpelweg over je een beetje vervelen op het werk. De kern ligt bij langdurige onderbelasting en een mismatch tussen wat jij in huis hebt en wat jouw functie van je vraagt. Hieronder beantwoord ik vijf veelgestelde vragen over herkenning, oorzaken en mogelijke vervolgstappen.

Wat is het belangrijkste kenmerk van een bore-out?

Het belangrijkste kenmerk is dat jouw werk structureel te weinig passende inspanning van je vraagt. Dat kan komen doordat je onder jouw niveau werkt, te weinig uitdaging krijgt, weinig afwisseling hebt of jouw kwaliteiten en kennis nauwelijks hoeft te gebruiken.

Kun je druk zijn en toch een bore-out hebben?

Ja. Veel taken hebben is niet hetzelfde als voldoende uitdaging hebben. Je kunt de hele dag bezig zijn met eenvoudige, repetitieve werkzaamheden en toch inhoudelijk onderbelast raken. De vraag is dus niet alleen hoeveel werk je hebt, maar vooral wat dat werk van jou vraagt.

Is overkwalificatie altijd de oorzaak van bore-out?

Nee. Overkwalificatie is een mogelijke oorzaak, maar ook een functie die niet met je is meegegroeid, te weinig taakvariatie, onvoldoende verantwoordelijkheid of gebrek aan passende uitdaging kunnen een rol spelen.

Wat is het verschil tussen verveling en bore-out?

Iedereen verveelt zich weleens. Bij bore-out gaat het om een langduriger patroon van onderbelasting waarbij jouw motivatie, betrokkenheid en mogelijk ook jouw functioneren steeds verder onder druk komen te staan.

Moet je van baan veranderen als je onderprikkeld bent?

Niet automatisch. Onderzoek eerst waar de mismatch zit en of jouw huidige functie aangepast kan worden. Soms bieden andere taken, meer verantwoordelijkheid of een interne stap voldoende perspectief. Wanneer de functie structureel te weinig mogelijkheden biedt, kan een andere baan wel een logische volgende stap zijn.