home / carriere / loopbaan / piloot

Draai jij op de automatische piloot in je werk?

Draai jij op de automatische piloot? Doe je jouw werk vooral op routine, zonder veel na te denken en zonder nog ergens echt warm voor te lopen? Dan kan dat een signaal zijn dat je werk je te weinig prikkelt. Binnen het thema bore-out kom ik dit regelmatig tegen. Je functioneert nog prima en misschien ziet niemand iets aan je, maar van binnen is de bezieling verdwenen. Alles is bekend, voorspelbaar en gemakkelijk geworden. De liefde is eruit.

Dat hoeft overigens niet te betekenen dat er onmiddellijk iets ernstig mis is. De automatische piloot heeft ook een positieve kant. Je kunt jouw werk blijkbaar zo goed dat je er nauwelijks nog over hoeft na te denken. Alleen ontstaat er een probleem wanneer routine het grootste deel van jouw werk overneemt en er te weinig uitdaging, nieuwsgierigheid en betrokkenheid overblijven.

Is werken op routine eigenlijk verkeerd?

Nee. Ik kijk liever eerst naar de positieve kant. Wanneer jij jouw werk op de automatische piloot kunt doen, heb je kennelijk veel geleerd. Je bent vaardig, kundig en ervaren genoeg om jouw taken zonder al te veel moeite uit te voeren. De competenties die jij inmiddels hebt ontwikkeld, zijn misschien zelfs groter dan wat jouw functie dagelijks van je vraagt. Je hebt de functie als het ware voor een deel overstegen.

Daar mag je best tevreden over zijn. Je hebt jezelf ontwikkeld en staat stevig in jouw vak. Het probleem is dus niet dat je routine hebt opgebouwd. Het probleem ontstaat wanneer er naast die routine nauwelijks iets nieuws meer overblijft. Geen moeilijk vraagstuk, geen onbekende situatie, geen ontwikkeling en nauwelijks iets waarvoor je nog werkelijk jouw tanden ergens in moet zetten.

Wanneer wordt de automatische piloot een signaal van bore-out?

De automatische piloot wordt een risico wanneer structurele onderprikkeling ontstaat. Je hoeft te weinig van jouw capaciteiten te gebruiken, werkzaamheden worden voorspelbaar en jouw aandacht verslapt. Je kunt het werk nog wel, maar het vraagt nauwelijks meer iets van je. Dan kan verveling ontstaan en kan de afstand tot jouw werk steeds groter worden.

Dat is precies waar de verbinding met bore-out ligt. Bij een bore-out gaat het niet om te veel belasting, maar juist om structureel te weinig uitdaging, te weinig prikkeling of te weinig betekenisvolle inzet van jouw mogelijkheden. Je kunt dus druk bezig zijn en toch onderbelast raken. Het aantal taken zegt niet alles. De vraag is hoeveel van jou die taken werkelijk vragen.

Wat is het verschil tussen routine en onderprikkeling?

Routine hoort bij vrijwel ieder beroep. Wanneer je een taak vaak genoeg uitvoert, hoef je niet iedere keer opnieuw het wiel uit te vinden. Daar is niets mis mee. Onderprikkeling ontstaat pas wanneer jouw werk als geheel te weinig beroep doet op jouw denken, creativiteit, ervaring of mogelijkheden. Dan blijft er te weinig over dat jou wakker houdt.

Misschien herken je dat in routinematige taken die een steeds groter deel van jouw werk zijn gaan bepalen. Of misschien ervaar je jouw werk inmiddels als eentonig en saai. Dat zijn verschillende verschijningsvormen van hetzelfde onderliggende probleem: jouw mogelijkheden en de eisen van jouw werk zijn steeds verder uit elkaar gaan lopen.

Heb je jouw functie misschien gewoon overstegen?

Dat vind ik een interessante manier om ernaar te kijken. Je kunt de automatische piloot namelijk ook zien als bewijs van ontwikkeling. De functie die ooit spannend en uitdagend was, is dat niet meer omdat jij gegroeid bent. Je hebt kennis opgebouwd, ervaring opgedaan en situaties zo vaak meegemaakt dat je al weet wat er gaat gebeuren voordat een ander het probleem heeft gezien.

Dan hoeft er niets mis te zijn met de functie en hoeft er ook niets mis te zijn met jou. Misschien past de combinatie gewoon niet meer. Wat vroeger voldoende uitdaging bood, doet dat nu niet meer. Je bent verder ontwikkeld, maar jouw werk is niet in hetzelfde tempo meegegroeid.

Waarom verdwijnt de bezieling wanneer alles routine wordt?

Vroeger was ik programmeur en later trainde ik programmeurs. Programmeurs schrijven routines. Wanneer zo'n routine goed geschreven is, doet die precies wat hij moet doen. Keurig, voorspelbaar en iedere keer hetzelfde. Maar dat is logica. Dat is geen zaak van het hart.

Zo kan het ook met jouw werk gaan. Je weet precies wat je moet doen, voert het goed uit en levert misschien zelfs uitstekende resultaten. Maar ergens onderweg is de bezieling verdwenen. Je hoeft nauwelijks meer na te denken, wordt zelden verrast en hebt weinig reden om nog nieuwsgierig te zijn. De buitenkant functioneert, maar van binnen gaat er steeds minder aan.

Wat doet werken op de automatische piloot met je energie?

Het lijkt misschien logisch dat gemakkelijk werk weinig energie kost. Toch kan het tegenovergestelde gebeuren. Wanneer je jezelf voortdurend moet bezighouden met werkzaamheden die nauwelijks iets van je vragen, kan dat juist vermoeiend worden. Je mist prikkeling, voldoening en het gevoel dat je jouw mogelijkheden werkelijk gebruikt. Dat kan een flinke min worden op jouw energiebalans en uiteindelijk ook op jouw arbeidsvreugde en arbeidsvoldoening.

Daarom vind ik het te eenvoudig om te zeggen dat iemand met weinig uitdagend werk het gemakkelijk heeft. Gemak en voldoening zijn twee verschillende dingen. Werk kan heel gemakkelijk zijn en je tegelijkertijd langzaam leegtrekken omdat er te weinig gebeurt waarvoor je werkelijk nodig bent.

Wat gebeurt er als je te lang op de automatische piloot blijft werken?

Mijn conclusie is eigenlijk dubbel. Het is positief dat jij jouw vak beheerst. Maar wanneer je blijft zitten waar je zit terwijl jouw werk je structureel te weinig vraagt, kan iets positiefs langzaam negatief worden. Eerst voelt het misschien comfortabel. Daarna komt verveling. Vervolgens neemt jouw betrokkenheid af en op een gegeven moment kan de vraag ontstaan waarom je hier eigenlijk iedere dag nog zit.

Ik noem dat wel eens code oranje. Er hoeft nog geen grote crisis te zijn, maar er brandt wel een lampje. Wanneer je dat signaal jarenlang negeert, kan het code rood worden. Je motivatie verdwijnt, je voelt steeds minder voldoening en misschien raak je uiteindelijk echt uitgekeken op het werk. Dan is het verstandiger om eerder te bewegen dan te wachten tot iedere vorm van plezier verdwenen is.

Heb je te weinig uitdaging in je functie?

De vraag naar de automatische piloot raakt ook aan jouw behoefte aan uitdaging. Misschien heb je geen behoefte aan voortdurende hectiek of iedere week een nieuwe uitdaging, maar vrijwel iedereen heeft een bepaalde mate van prikkeling nodig om betrokken te blijven. Hoeveel dat is, verschilt per persoon.

Wanneer je merkt dat jouw werk structureel te weinig van je vraagt, is het daarom zinvol om te onderzoeken hoeveel uitdaging jij in jouw functie nodig hebt. Dat is geen automatische bore-outpagina, maar wel een belangrijke persoonlijke drijfveer. Wat voor de een heerlijk voorspelbaar is, kan voor een ander verstikkend zijn.

Betekent de automatische piloot dat je een andere baan nodig hebt?

Nee. Dat zou een veel te snelle conclusie zijn. Misschien kan jouw huidige functie nog worden aangepast. Je kunt onderzoeken of je meer verantwoordelijkheid kunt krijgen, andere taken kunt oppakken, een project kunt leiden, kennis kunt overdragen of werkzaamheden kunt toevoegen die meer van jouw kwaliteiten vragen. Soms kan relatief weinig verandering al veel verschil maken.

Maar je moet wel eerlijk kijken naar wat er werkelijk mogelijk is. Wanneer je jezelf al jarenlang probeert wijs te maken dat het vanzelf interessanter wordt, terwijl de functie nauwelijks ruimte biedt voor ontwikkeling, dan moet je misschien verder kijken. Niet omdat je werk slecht is, maar omdat jij en jouw werk uit elkaar gegroeid zijn.

Wat moet je doen als je alleen nog op routine werkt?

Ik houd mijn advies eenvoudig: blijf niet zitten waar je zit zonder te onderzoeken wat er aan de hand is. Verroer je. Dat betekent niet dat je morgen ontslag moet nemen. Begin met een analyse. Welke werkzaamheden doe je puur op routine? Waar word je nog wel wakker van? Wanneer ervaar je uitdaging? Welke kwaliteiten gebruik je nauwelijks? En welke onderdelen van jouw werk geven nog voldoening?

Ga daarna verder. Wie ben jij, wat kun jij, wat wil jij en welke werkomgeving past daarbij? Misschien ontdek je dat jouw huidige baan nog aangepast kan worden. Misschien kom je tot de conclusie dat jouw ontwikkeling verder is gegaan dan jouw functie kan volgen. Uiteindelijk is de belangrijkste vraag niet alleen waar je goed in bent, maar waar jij tot bloei komt.

Veelgestelde vragen over werken op de automatische piloot

Een beetje routine in jouw werk is normaal en vaak zelfs prettig. Het wordt pas een loopbaanvraag wanneer routine structureel de overhand krijgt en jouw werk te weinig uitdaging, prikkeling of voldoening biedt. Hieronder beantwoord ik vijf vragen over de relatie tussen automatische piloot, onderprikkeling en bore-out.

Is werken op de automatische piloot hetzelfde als een bore-out?

Nee. De automatische piloot kan heel normaal zijn bij werkzaamheden die je goed beheerst. Het wordt een mogelijk signaal van bore-out wanneer vrijwel jouw hele functie te weinig uitdaging biedt en je structureel verveling, onderprikkeling en verlies van motivatie ervaart.

Kan ik een bore-out krijgen terwijl ik het druk heb?

Ja. Druk zijn zegt niet automatisch dat jouw werk uitdagend is. Je kunt een volle agenda hebben met voorspelbare werkzaamheden die nauwelijks beroep doen op jouw mogelijkheden. Bij bore-out gaat het daarom niet alleen om de hoeveelheid werk, maar vooral om de inhoud en mate van prikkeling.

Is routine op het werk altijd slecht?

Nee. Routine laat vaak zien dat je ervaring hebt opgebouwd en jouw werkzaamheden beheerst. Het wordt pas een probleem wanneer er nauwelijks nog iets naast die routine bestaat waardoor je moet nadenken, leren, creëren of jezelf ontwikkelen.

Moet ik van baan veranderen als ik mij verveel?

Niet automatisch. Onderzoek eerst of jouw huidige functie anders kan worden ingericht. Meer verantwoordelijkheid, andere werkzaamheden of nieuwe projecten kunnen soms voldoende zijn. Wanneer daar structureel geen ruimte voor bestaat, kan een andere functie of werkomgeving wel een logische volgende stap worden.

Hoe weet ik of mijn werk mij nog voldoende uitdaagt?

Kijk niet alleen naar hoeveel je doet, maar vooral naar wat het werk van jou vraagt. Gebruik je jouw kwaliteiten, moet je nog leren, word je nieuwsgierig en ervaar je voldoening wanneer iets lukt? Wanneer vrijwel alles voorspelbaar is en je jezelf nauwelijks nog hoeft in te zetten, is het tijd om jouw behoefte aan uitdaging serieus te onderzoeken.