home / persoonlijke ontwikkeling / stress / burnout coach / rolstress

Rolstress: wat is dat precies?

Rolstress ontstaat door rolonduidelijkheid, conflicterende verwachtingen of een rol die te veel van je vraagt. Binnen coaching bij burn-out en langdurige rolstress zien we hoe spanning kan ontstaan wanneer niet duidelijk is wat anderen van jou verwachten of wanneer verschillende belangen moeilijk met elkaar te verenigen zijn. Vooral in beroepen waarin veel met mensen wordt gewerkt, komt rolstress voor. Denk aan beroepen in de zorg, het onderwijs, maatschappelijke functies, het werk van een predikant en leidinggevende functies. In dit artikel lees je welke vormen van rolstress er zijn, welke gevolgen ze kunnen hebben en wat je eraan kunt doen.

Welke vormen van rolstress zijn er?

We noemen drie vormen van rolstress. Je kunt rechtstreeks doorgaan naar het onderdeel dat voor jouw situatie het meest herkenbaar is:

• Rolambiguïteit door ontbrekende informatie.
• Rolconflicten door strijdige verwachtingen.
• Roloverbelasting door te hoge eisen.

Hoe herken je rolstress?

Rolstress kan geleidelijk ontstaan. In het begin probeer je verschillende verwachtingen nog met extra inzet op te vangen. Na verloop van tijd merk je dat dit steeds meer energie kost. Mogelijke signalen zijn:

• Je weet niet precies wat jouw verantwoordelijkheid is.
• Verschillende mensen verwachten iets anders van jou.
• Je krijgt onvoldoende informatie om goede beslissingen te nemen.
• Je voelt je voortdurend tussen verschillende belangen geplaatst.
• Je bent bang om iemand teleur te stellen.
• Je twijfelt vaak of je jouw werk wel goed uitvoert.
• Je blijft buiten werktijd nadenken over jouw keuzes.
• Je ervaart spanning, onzekerheid of irritatie in contact met anderen.
• Je hebt het gevoel dat jouw rol nooit goed genoeg wordt ingevuld.

Wanneer rolstress langdurig aanhoudt, kan dit bijdragen aan langdurige overbelasting door rolstress.

Wat is rolambiguïteit?

Rolambiguïteit is een vorm van rolstress. Wanneer is er sprake van? Wanneer je gebrek aan informatie hebt om jouw functie te vervullen, terwijl je die informatie wel nodig hebt om jouw werk goed te kunnen uitvoeren. Oorzaak kan zijn dat de informatie wel beschikbaar is, maar niet is gedeeld of gecommuniceerd. Ook kan onduidelijk zijn wie beslissingen neemt, welke resultaten worden verwacht of hoeveel ruimte je hebt om zelfstandig te handelen.

Voorbeeld van rolambiguïteit

Een leidinggevende uit het middenkader zei het ooit als volgt: ‘Soms moet ik beslissingen en keuzes van de organisatie uitdragen aan mijn medewerkers, terwijl ik niet de informatie heb waarom de leiding tot deze keuzes is gekomen. Het gevolg daarvan is dat ik het organisatiebeleid niet goed kan uitleggen, onzeker word en op vragen van mijn teamleden geen bevredigend antwoord heb.’

Wat zijn rolconflicten?

Rolconflicten ontstaan wanneer je een rol moet vervullen die ingaat tegen jouw eigen normen en waarden of wanneer je meerdere rollen moet vervullen die strijdig zijn met elkaar. Bij veranderingsprocessen in organisaties zijn rolconflicten bijna onvermijdelijk. Ze kunnen echter leiden tot stress, verwarring en zelfs tot psychische problemen.

Voorbeelden van rolconflicten

Voorbeelden van rolconflicten noemen we uit verschillende functies:

• De interne HRM-adviseur is enerzijds een luisterend oor voor de medewerker en soms zelfs een soort praatpaal voor sommige medewerkers, terwijl diegene aan de andere kant het organisatiebeleid moet uitdragen en vertegenwoordigen. Zolang de zon schijnt, is er niets aan de hand. Zodra er arbeidsconflicten ontstaan tussen medewerker en werkgever, kan dit rolconflict leiden tot spanning en stress bij de HRM-medewerker.
• De docent op school is enerzijds vertrouwenspersoon van de kinderen. Anderzijds heeft de schoolleiding een belang en dat kan een ander belang zijn dan het belang van de leerlingen. Tot slot komt de docent in aanraking met de ouders van de leerlingen, die ook weer een ander belang kunnen hebben.
• De predikant is vaak preses van de kerkenraad, anderzijds is diegene pastor, geeft catechisatie en preekt op zondag. Predikanten vervullen meerdere rollen die op voorhand al kunnen conflicteren en tot strijdige verwachtingen leiden. Ooit zei een predikant: ‘De gemeenteleden verwachten dat ik op bezoek kom op verjaardagen wanneer ze op hoge leeftijd zijn, terwijl ik al blij ben als ik voldoende tijd heb voor het crisispastoraat.’

We noemen drie willekeurige voorbeelden, maar er zijn er veel meer. Denk ook aan leidinggevenden uit het middenkader die voortdurend tussen de belangen van de directie en de eigen teamleden moeten laveren. Wanneer strijdige belangen escaleren, kan ook een arbeidsconflict door strijdige belangen ontstaan.

Wat is roloverbelasting?

Roloverbelasting is de derde vorm van rolstress. Daarbij zijn de verwachtingen of taken binnen jouw rol groter dan je op een haalbare manier kunt waarmaken. We noemen twee vormen:

• Kwalitatieve roloverbelasting ontstaat wanneer de medewerker het gevoel heeft onvoldoende vaardigheden en competenties te hebben om de taken te kunnen uitvoeren.
• Kwantitatieve roloverbelasting ontstaat wanneer er te veel werk is dat binnen een bepaalde periode moet worden uitgevoerd.

Bij kwalitatieve roloverbelasting kun je onzeker worden over jouw deskundigheid. Bij kwantitatieve roloverbelasting weet je misschien precies hoe je het werk moet doen, maar ontbreekt de tijd om alles zorgvuldig uit te voeren.

Wat kun je doen bij rolstress?

Rolstress wordt niet opgelost door alleen harder te werken. Het is belangrijk om duidelijkheid te krijgen over jouw verantwoordelijkheden, bevoegdheden en prioriteiten. Je kunt bijvoorbeeld:

• Bespreken wat precies van jou wordt verwacht.
• Vragen wie verantwoordelijk is voor welke beslissing.
• Onduidelijke of tegenstrijdige opdrachten zichtbaar maken.
• Aangeven welke taken binnen de beschikbare tijd niet haalbaar zijn.
• Bespreken welke belangen of waarden met elkaar botsen.
• Duidelijke prioriteiten afspreken met jouw leidinggevende.
• Onderzoeken waar jouw verantwoordelijkheid begint en eindigt.
• Hulp vragen wanneer je structureel tussen verschillende partijen komt te staan.

Wanneer je begrijpt waar de rolstress vandaan komt, kun je gerichter bespreken wat er binnen jouw functie of organisatie moet veranderen.

Veelgestelde vragen over rolstress

Hieronder lees je antwoorden op veelgestelde vragen over rolonduidelijkheid, conflicterende verwachtingen en overbelasting binnen een functie.

Is rolstress hetzelfde als werkdruk?

Nee. Werkdruk gaat vooral over de hoeveelheid werk en de beschikbare tijd. Rolstress ontstaat door onduidelijkheid, strijdige verwachtingen of verantwoordelijkheden die moeilijk met elkaar te verenigen zijn.

Kan rolstress tot burn-out leiden?

Langdurige rolstress kan veel energie kosten en bijdragen aan spanning, overbelasting en uitputting. Vooral wanneer je weinig invloed hebt op de verwachtingen of moeite hebt om grenzen aan te geven.

Wie is verantwoordelijk voor het oplossen van rolstress?

De medewerker kan rolonduidelijkheid en conflicten bespreekbaar maken. De organisatie en leidinggevende zijn verantwoordelijk voor duidelijke taken, bevoegdheden, prioriteiten en informatie.

Komt rolstress alleen voor bij leidinggevenden?

Nee. Rolstress kan voorkomen in iedere functie waarin meerdere mensen of partijen verschillende verwachtingen hebben. Het komt wel vaak voor in leidinggevende, zorgverlenende, adviserende en maatschappelijke functies.

Wanneer moet je hulp zoeken?

Zoek hulp wanneer de spanning aanhoudt, je slecht herstelt, steeds meer gaat piekeren of merkt dat jouw lichamelijke en mentale klachten toenemen.