Persoonlijkheidsfactoren bij een burn-out
Persoonlijke eigenschappen, aard, karaktertrekken of persoonskenmerken kunnen een rol spelen bij burn-out. Binnen coaching bij burn-out en persoonlijke valkuilen onderzoeken we daarom niet alleen wat er in jouw werk of omgeving is gebeurd, maar ook hoe jij met druk, verantwoordelijkheid en verwachtingen omgaat. Een burn-out heeft doorgaans meer dan één oorzaak. Het ontstaat zelden alleen door ingrijpende gebeurtenissen of werkgerelateerde vraagstukken. Wat zijn jouw persoonlijke eigenschappen? Heb je daar inzicht in? En herken je ook de valkuilen die bij jouw kwaliteiten horen?
Welke rol spelen aard en karakter bij burn-out?
Wanneer je burn-out bent, zijn er tal van factoren aan te wijzen als oorzaak. Toch vind ik het te gemakkelijk om alleen maar op werkdruk of bepaalde omstandigheden te wijzen. Aard en karakter spelen ook een rol, evenals overtuigingen die je hebt.
Het gaat dus niet alleen om de omstandigheid. Belangrijker is de vraag: hoe ga je met bepaalde situaties om? Ik noem nu een aantal punten die altijd weer terug te zien zijn wanneer je naar het karakter kijkt van iemand die burn-out is.
Verantwoordelijkheidsgevoel
Heb je een hoog verantwoordelijkheidsgevoel? Dat is een mooie kwaliteit. Maar de valkuil is dat je je snel oververantwoordelijk voelt en te veel draagt.
Je gaat dan over jouw eigen grens heen en natuurlijk ook over die van een ander. Een hoog verantwoordelijkheidsgevoel gaat vaak samen met een hoog arbeidsethos, een hoog normbesef of plichtsbesef. Herken je dat? In combinatie met andere factoren kan dat leiden tot uitputting.
Betrokkenheid
Een andere kernkwaliteit is betrokkenheid. Als betrokken mens heb je betrekking op de medemens of op een bepaalde situatie. Ook betrokken mensen hebben een valkuil. Dat is overbetrokkenheid. Als je te betrokken raakt bij de medemens of bepaalde situaties, kun je moeilijk loslaten. Je gaat ook dan over jouw eigen grens heen en over de grens van de ander.
Loyaliteit
Een derde eigenschap is loyaliteit. De valkuil is dat je te loyaal wordt. Ben je loyaal? Dan is het aangeven van grenzen vaak lastig. Je kunt te loyaal zijn in de thuissituatie, aan jouw partner, aan vrienden en kennissen, maar het kan ook gaan om organisatieloyaliteit. Te loyaal zijn kan tot uitputting leiden, zeker in combinatie met andere factoren.
Perfectionisme: het altijd goed willen doen
Perfectionisme is een eigenschap die ik er als vierde aan toevoeg. Het is de doorgeslagen variant van accuratesse, nauwkeurigheid of zorgvuldigheid.
De perfectionist wil het goed doen. En vaak wil diegene het ook nog voor iedereen goed doen. Die combinatie wringt al. Je eist dus te veel van jezelf. Je overvraagt jezelf. Je wilt 28 ballonnen in de lucht houden. En dat kan voor uitputting zorgen op termijn. Dat houd je niet vol.
Andere persoonskenmerken en overtuigingen
Er zijn andere factoren te noemen die een rol spelen bij burn-out. Denk eens aan gedrevenheid, met de valkuil die erbij hoort: ik wil te veel of ik wil te snel. Ook persoonlijke overtuigingen kunnen een rol spelen:
- Doorgaan totdat het niet meer anders kan.
- Niet te snel piepen.
- Van alles moeten van jezelf.
Wanneer slaan kwaliteiten door in valkuilen?
Verantwoordelijkheidsgevoel, betrokkenheid, loyaliteit en nauwkeurigheid zijn op zichzelf geen negatieve eigenschappen. Ze kunnen juist veel betekenen in jouw werk, relaties en dagelijks leven. Het probleem ontstaat wanneer je een kwaliteit zonder begrenzing inzet. Dan kan een mooie eigenschap doorschieten:
- Verantwoordelijkheid wordt oververantwoordelijkheid.
- Betrokkenheid wordt overbetrokkenheid.
- Loyaliteit wordt jezelf wegcijferen.
- Nauwkeurigheid wordt perfectionisme.
- Behulpzaamheid wordt alles voor anderen oplossen.
- Gedrevenheid wordt voortdurend over jouw grenzen gaan.
Een valkuil ontstaat dus niet doordat jouw kwaliteit verkeerd is. De kwaliteit raakt uit balans doordat je haar te veel inzet of niet voldoende begrenst.
Wanneer je deze patronen lange tijd volhoudt, kun je roofbouw plegen op jezelf door persoonlijke valkuilen.
Hoe ga je met moeilijke situaties om?
Natuurlijk kan jouw werk invloed hebben op jouw energiehuishouding. Natuurlijk kunnen er zaken zijn gebeurd in jouw leven die impact op je hebben gehad. Maar doorslaggevend is: hoe ga je met al die situaties om? Pas zei iemand: ‘Ja, dat is de aard van het beestje, zo ben ik nu eenmaal.’ En daarin had diegene een beetje gelijk.
Ik geloof dat het de aard van het beestje kan zijn. Maar je kunt er wel iets aan doen. Het overkomt je niet alleen. Sterker nog: je zult er iets mee moeten doen. Jouw lichaam zegt: ik accepteer dit gedrag niet langer.
Dus er moet iets veranderen. En dat kun je leren.
Hoe versterken rolconflicten persoonlijke valkuilen?
Wat verder een rol kan spelen, is de combinatie van persoonlijkheidsstijl en rolconflicten. Een rolconflict leg ik zo uit: er zijn strijdige verwachtingen over wat je moet doen of hoe je jouw functie aanpakt.
Dit komt vaak voor in dienstverlenende en maatschappelijke beroepen. De combinatie van de vier kernkwaliteiten met tegenstrijdige of onduidelijke verwachtingen kan resulteren in wat je op het plaatje hiernaast ziet:
- Je wilt het goed doen.
- Je wilt het voor iedereen goed doen.
Meer weten over rolconflicten? Lees dan mijn artikel over rolstress en strijdige verwachtingen.
Wat kun je aan deze patronen doen?
Is er iets aan te doen? Natuurlijk! Wil je er iets aan doen? Bewustwording van jouw eigen kracht, maar ook van jouw eigen valkuilen, is een absolute voorwaarde om tot ander gedrag te komen. Leerdoelen zijn er genoeg. Ik noem er een paar:
- Je wilt leren om keuzes te maken en prioriteiten te stellen.
- Je wilt de valkuil van overzorgzaamheid vermijden.
- Je wilt leren om in jouw eigen behoeften te voorzien en jouw keuzes daarop te baseren.
- Je wilt de valkuil van overbehulpzaamheid vermijden.
- Je wilt aan de slag met jouw energiebalans.
Veranderen betekent niet dat je jouw kwaliteiten moet afleren. Het gaat erom dat je ze bewuster leert inzetten en op tijd herkent wanneer je doorschiet. Wanneer deze patronen al langere tijd leiden tot uitputting, lees dan ook meer over overbelasting door langdurig over jouw grenzen gaan.
E-book en webinar: Burn-out, een error in je lijf
Het e-book Burn-out: een error in je lijf is geschreven door Jan Stevens en biedt samen met het webinar een diepgaande verkenning van burn-out, inclusief persoonlijke ervaringen, praktische tips voor herstel en een kritische blik op de rol van maatschappij en organisaties bij het voorkomen en aanpakken van burn-out.
Veelgestelde vragen over persoonskenmerken en burn-out
Hieronder lees je antwoorden op veelgestelde vragen over karakter, persoonlijke valkuilen en de relatie met burn-out.
Bestaat er een typische burn-outpersoonlijkheid?
Nee. Er bestaat niet één persoonlijkheidstype dat automatisch burn-out raakt. Bepaalde eigenschappen kunnen wel een rol spelen wanneer ze doorschieten en samengaan met langdurige belasting.
Is perfectionisme altijd ongezond?
Nee. Zorgvuldigheid en kwaliteit leveren kunnen waardevol zijn. Perfectionisme wordt belastend wanneer niets ooit goed genoeg is en je voortdurend te hoge eisen aan jezelf stelt.
Waarom hebben betrokken mensen moeite met loslaten?
Betrokken mensen voelen zich vaak sterk verbonden met anderen of met een situatie. Daardoor kunnen zij verantwoordelijkheid blijven voelen, ook wanneer die verantwoordelijkheid niet volledig bij hen hoort.
Kun je jouw karakter veranderen?
Jouw basiskarakter verandert misschien niet volledig, maar je kunt wel anders leren omgaan met jouw eigenschappen, overtuigingen en automatische gedragspatronen.
Wanneer is begeleiding verstandig?
Begeleiding kan helpen wanneer je steeds opnieuw over jouw grenzen gaat, moeite hebt om verantwoordelijkheid los te laten of onvoldoende zicht krijgt op de patronen achter jouw uitputting.
Coaching bij burn-out
Merk je dat jouw kwaliteiten steeds opnieuw doorschieten in valkuilen en uitputting? Lees meer over coaching bij burn-out, persoonlijke patronen en duurzaam herstel.
Auteur
Dit artikel is geschreven door Jan Stevens. Jan Stevens is eigenaar en oprichter van De Steven training & coaching (www.desteven.nl). Op deze website tref je meer dan 2000 blogs over persoonlijke ontwikkeling, loopbaan, leiderschap, teamontwikkeling, hoogsensitiviteit en hoogbegaafdheid.
Publicatiedatum: 16-10-2016
Update: 18 juli 2026.
