home / persoonlijke ontwikkeling / stress / aanklager / onrecht

Concentratie op onrecht

Concentratie op onrecht, op alles wat niet klopt, kan een krachtige afleidingsmanoeuvre zijn van de werkelijke pijn die je ervaart. Binnen het patroon van de aanklager, beschuldiger en veroordelaar gaat de aandacht voortdurend naar wat anderen verkeerd doen. In dit artikel ga ik in op het concentreren op alles wat oneerlijk, onjuist of onrechtvaardig is. Het gaat daarbij niet over werkelijk onrecht dat benoemd moet worden. Het gaat over een patroon waarbij bijna alle aandacht uitgaat naar wat niet deugt.

Herken je de voortdurende aandacht voor wat niet klopt?

Misschien herken jij dit patroon in jouw omgeving. Iemand leest de krant als een soort misstandverslaggever. Elk bericht wordt een nieuw bewijs dat de samenleving, de overheid, het bedrijf of andere mensen niet deugen. Misschien herken je jezelf erin. Je merkt onmiddellijk wat fout gaat, waar regels niet worden nageleefd en waar anderen volgens jou verkeerde keuzes maken.

Iemand zei pas tegen mij: ‘Ik heb ook een groot rechtvaardigheidsgevoel.’ Vooropgesteld: dat is een mooie eigenschap. Maar daarover gaat dit artikel niet. Wat ik hier beschrijf, neigt eerder naar een groot onrechtvaardigheidsgevoel. Daarmee bedoel ik: een sterke gevoeligheid voor alles wat niet eerlijk, niet juist of niet rechtvaardig is.

Wat is het verschil met rechtvaardigheidsgevoel?

Een rechtvaardigheidsgevoel kan je helpen om voor jezelf of voor anderen op te komen. Je benoemt een misstand, stelt een grens of probeert een situatie te verbeteren. De concentratie op onrecht waarover dit artikel gaat, heeft een ander karakter. De aandacht blijft hangen bij alles wat anderen verkeerd doen, ook wanneer je nauwelijks invloed hebt op de situatie.

Het verschil zit onder andere in de vraag wat je met jouw waarneming doet:

• Kom je op een constructieve manier in actie?
• Geef je duidelijk aan wat voor jou niet aanvaardbaar is?
• Kun je het daarna weer loslaten?
• Of blijf je alles verzamelen wat jouw gelijk bevestigt?
• Wordt vrijwel ieder gesprek gevuld met fouten en tekortkomingen van anderen?

Werkelijk onrecht mag benoemd worden. Maar wanneer jouw hele leven wordt beheerst door alles wat niet klopt, kost dat veel energie en ontstaat er weinig ruimte voor jouw eigen gevoelens en behoeften.

Waarom concentreer je je steeds op onrecht?

Een kardinale vraag is waarom mensen dit doen. Ze zijn voortdurend in de rol van beschuldiger en zijn steeds bezig om zich af te zetten tegen anderen of instanties.

Er is altijd iets of iemand die het verkeerd doet of verkeerd ziet. Als het de gemeente of de Rijksoverheid niet is, dan is het tante Alma wel die het ook niet goed ziet. Of oom Willem, die keuzes heeft gemaakt die echt niet goed zijn. Ze zijn voortdurend in de rol van aanklager of veroordelaar. Maar dat is nog geen antwoord op de vraag waarom iemand dat doet.

De aandacht van jezelf afleiden

Een mogelijke reden is dat je de werkelijke aandacht van jezelf afleidt. Zolang je bezig bent met wat anderen fout doen, hoef je niet stil te staan bij jouw eigen pijn, verdriet, teleurstelling of boosheid.

De buitenwereld levert voortdurend nieuw materiaal. Er is altijd wel een besluit, persoon of gebeurtenis waarmee je het oneens kunt zijn. Daardoor hoef je niet te voelen wat er in jezelf leeft.

Jezelf boven de ander plaatsen

Een tweede mogelijke reden is dat je via het aanklagen de aandacht op jezelf vestigt:

• Zij zien het fout, maar ik zie het goed.
• Zij doen het niet goed, maar ik doe het wel goed.
• Zij maken verkeerde keuzes en dat zou ik nooit hebben gedaan.

In dat geval zit er mogelijk iets achter van: zie mij eens. Zie dat ik het doorheb. Zie dat ik scherper, eerlijker of rechtvaardiger ben dan de ander. Dat betekent niet dat iedere kritiek voortkomt uit behoefte aan erkenning. Het wordt een patroon wanneer je jouw eigen positie steeds bevestigt door anderen te veroordelen.

Wat levert de rol van aanklager je op?

Gedrag blijft vaak bestaan omdat het je op korte termijn iets oplevert. De rol van aanklager kan bijvoorbeeld duidelijkheid, houvast of een gevoel van controle geven.

Je hoeft niet te twijfelen wanneer je precies weet wie fout zit. Je hoeft jouw eigen aandeel niet te onderzoeken wanneer de schuld volledig bij de ander ligt. En je hoeft geen kwetsbaarheid te tonen zolang je kunt wijzen op alles wat niet deugt.

De rol kan je tijdelijk het volgende geven:

• Een gevoel van gelijk hebben.
• Morele duidelijkheid.
• Een verklaring voor jouw boosheid of teleurstelling.
• Aandacht of erkenning van anderen.
• Afstand tot jouw eigen kwetsbaarheid.
• Het gevoel dat jij overzicht en controle hebt.

De prijs kan echter hoog zijn. Gesprekken worden negatief, relaties komen onder druk te staan en jouw aandacht blijft gericht op zaken waarop je vaak weinig invloed hebt.

Welke gevoelens kunnen onder het aanklagen liggen?

Onder voortdurende boosheid en verontwaardiging kunnen andere gevoelens verborgen liggen. Denk aan verdriet, machteloosheid, teleurstelling, afwijzing of angst.

Misschien ben je in het verleden werkelijk onrechtvaardig behandeld. Misschien ben je niet gehoord, niet gezien of niet serieus genomen. Dan kan jouw gevoeligheid voor onrecht een begrijpelijke achtergrond hebben.

Toch helpt het niet altijd om ieder nieuw voorval te verbinden aan die oude ervaring. De vraag is dan niet alleen: wat doet de ander verkeerd? De vraag wordt ook: wat raakt mij hier zo diep?

Je kunt jezelf de volgende vragen stellen:

• Welke emotie voel ik onder mijn boosheid?
• Wat doet deze situatie met mij?
• Waar doet dit mij aan denken?
• Welke behoefte wordt hier geraakt?
• Wat zou ik eigenlijk willen ontvangen of zeggen?

Hoe doorbreek je de concentratie op onrecht?

Het leerdoel is niet dat je alles goedpraat of werkelijk onrecht negeert. Het leerdoel is dat je onderscheid leert maken tussen situaties waarop je invloed hebt en situaties die vooral jouw aandacht en energie opeisen.

Je kunt beginnen met de volgende stappen:

• Merk op hoe vaak je praat over wat anderen verkeerd doen.
• Onderzoek of je invloed hebt op de situatie.
• Bepaal of je constructief in actie wilt komen.
• Geef jouw grens of mening helder aan.
• Stop met het voortdurend verzamelen van nieuw bewijs.
• Breng jouw aandacht terug naar jouw eigen gevoelens en behoeften.
• Onderzoek welke pijn, boosheid of teleurstelling wordt geraakt.
• Laat los wat je niet kunt veranderen.

Uitgaan van jouw behoeften betekent dat je jezelf niet langer uitsluitend definieert door waar je tegen bent. Je onderzoekt ook waar je vóór bent en wat je zelf wilt bijdragen.

Van aanklagen naar behoeften, wensen en idealen

Deze houding kan negatief worden en jouw leven tot op zekere hoogte vergallen. Je blijft dan bezig met anderen en komt nauwelijks toe aan jouw eigen leven.

Een belangrijk leerdoel is daarom: ga uit van jouw behoeften, wensen, dromen en idealen. Onderzoek wat voor jou belangrijk is en waar jij werkelijk invloed op hebt.

Vraag jezelf bijvoorbeeld af:

• Waar verlang ik naar?
• Wat heb ik nodig?
• Welke waarde wil ik zelf vormgeven?
• Welke concrete stap kan ik zetten?
• Wat moet ik accepteren of loslaten?

Je hoeft niet te stoppen met het herkennen van onrecht. Je leert wel om jouw aandacht niet volledig te laten bepalen door alles wat anderen verkeerd doen.

Veelgestelde vragen over concentratie op onrecht

Hieronder lees je antwoorden op veelgestelde vragen over rechtvaardigheidsgevoel, aanklagen en het loslaten van zaken waarop je weinig invloed hebt.

Is aandacht voor onrecht altijd een afleidingsmanoeuvre?

Nee. Er bestaat werkelijk onrecht en het kan belangrijk zijn om dat te benoemen. Het kan een afleidingspatroon worden wanneer vrijwel al jouw aandacht naar fouten van anderen gaat en je jouw eigen gevoelens vermijdt.

Is een sterk rechtvaardigheidsgevoel verkeerd?

Nee. Rechtvaardigheidsgevoel is een mooie kwaliteit. Het verschil zit in de manier waarop je ermee omgaat. Kom je constructief in actie of blijf je voortdurend veroordelen zonder dat er iets verandert?

Waarom kost aanklagen zoveel energie?

Je aandacht blijft gericht op problemen, fouten en situaties waarop je vaak weinig invloed hebt. Daardoor blijf je mentaal en emotioneel verbonden aan alles wat je afwijst.

Hoe weet ik of ik in de rol van aanklager zit?

Let erop of jouw gesprekken vooral gaan over wat anderen verkeerd doen, of je vaak gelijk wilt krijgen en of je weinig aandacht hebt voor jouw eigen aandeel, gevoelens en behoeften.

Betekent loslaten dat ik onrecht moet accepteren?

Nee. Loslaten betekent niet dat je iets goedkeurt. Het betekent dat je bewust kiest waar je wel of geen invloed op hebt en voorkomt dat een situatie voortdurend jouw leven beheerst.