home / persoonlijke ontwikkeling / persoonlijk ontwikkeltraject / willen kunnen zijn / zijn / levenservaring levenswijsheid

Levenservaring en levenswijsheid

Levenservaring speelt een rol in jouw carrière, jouw loopbaan en op jouw levensbaan. Ik werk vaak met een model waarin willen, kunnen en zijn apart worden benoemd. Kunnen gaat dan over diploma's en kennis, maar ook over vaardigheden en werkervaring. Willen gaat over jouw idealen, behoeften, talenten en andere wilsbronnen. Maar levenservaring werkt ook door in wie je bent. Dit artikel over levenservaring en levenswijsheid schreef ik in de serie Groei, ontwikkeling en wording. Het is een verdieping op zelfontplooiing en zelfontwikkeling. Want niet alleen wat je leert, maar ook wat je meemaakt en hoe je daarmee omgaat, vormt jou.

Wat is het verschil tussen levenservaring en levenswijsheid?

Levenservaring is wat je hebt meegemaakt en ondervonden. Levenswijsheid gaat voor mij een stap verder. Dat is wat je door die ervaringen bent gaan begrijpen. Je kunt veel meemaken zonder dat jouw kijk op jezelf, andere mensen of het leven werkelijk verandert. Ervaring wordt pas wijsheid wanneer je erop terugkijkt, ervan leert en de ervaring doorwerkt in de manier waarop je denkt, oordeelt en handelt.

Levenswijsheid gaat daarom niet alleen over hoeveel jaren je hebt geleefd. Het gaat ook niet over hoeveel moeilijke dingen je hebt meegemaakt. De vraag is: wat heb je ervan geleerd? Ben je anders gaan kijken? Ben je beter gaan onderscheiden wat wezenlijk is en wat bijzaak? Kun je jouw eigen aandeel beter zien? Kun je relativeren zonder alles weg te relativeren? Daar begint voor mij het verschil tussen ervaring hebben en werkelijk wijzer worden.

Levenswijsheid

Wijsheid komt van het Latijnse sapiens. Dat heeft te maken met smaak en verstand. Wijsheid is in dit geval iets anders dan slimheid. Mijn overleden vriend Ton, zelf doctor in de godgeleerdheid, vroeg me op een dag: 'Weet jij wat het verschil is tussen wijsheid en geleerdheid?' Ik dacht: daar brand ik mijn vingers niet aan, dus zei ik: 'Vertel het me.' Zijn antwoord was: 'Geleerdheid is de kunst om eenvoudige dingen moeilijk te maken, daar kun je professor in worden. Wijsheid is dat je moeilijke dingen zo eenvoudig maakt dat iedereen ze kan begrijpen.' Kijk, daar is wel een typering, vind je niet? Wijsheid hangt samen met weten, maar niet alleen met wetenschap. Het is ook innerlijk weten, zien en aanschouwen: de dingen leren zien zoals ze zijn.

Levenswijsheid ontwikkel je gedurende de jaren. Het is niet alleen het leven ondergaan hebben, maar het leven ondervonden hebben en inzicht krijgen in wat het met je doet. Levenswijsheid heeft daarmee iets van volwassen worden, maar dan een volwassenheid die je niet automatisch op jouw eenentwintigste bereikt. Sterker nog: het is niet te meten en je bent er nooit helemaal mee klaar. Het gaat ook over verantwoordelijkheid nemen voor en leiderschap uitoefenen over jouw eigen leven.

Veel meemaken maakt je niet automatisch levenswijs

Dat vind ik belangrijk om erbij te zeggen. Je kunt veel meemaken en toch telkens in dezelfde patronen terechtkomen. Je kunt veel werkervaring hebben en nauwelijks reflecteren op wat er gebeurt. Je kunt ouder worden en nog steeds overtuigd zijn dat vooral de ander moet veranderen. Ervaringen leveren dus niet vanzelf wijsheid op.

Wijsheid vraagt dat je bereid bent om jouw ervaringen werkelijk toe te laten. Wat gebeurde er? Wat deed het met jou? Wat was jouw eigen aandeel? Wat heb je goed gezien en waar zat je ernaast? Welke overtuiging bleek niet te kloppen? Wat zou je een volgende keer anders doen? Daar zit soms juist het ongemak. Want leren van ervaring betekent ook dat je moet verdragen dat je niet altijd gelijk had, dat je iets gemist hebt of dat jouw eerdere oordeel te eenvoudig was.

Doorleven en rijpheid

In de kring waar ik geboren ben, zeiden oude mensen vaak: 'Je moet het doorleven of bevindelijk kennen.' En als iemand het niet had doorleefd, dan zeiden ze: 'Het klopt wel wat hij zegt, maar het zit een voet te hoog.' Het lijkt een vreemde taal, maar ik begrijp heel goed wat ze zeggen. Je kunt logisch redeneren, argumenteren en jouw mening baseren op feiten of feitelijkheden. Daar is niets mis mee. Maar soms klopt het hart er niet in en ontbreekt de beleving.

Doorleefde wijsheid duidt voor mij op rijpheid. Je hebt het leven doorleefd. Je hebt zon en regen meegemaakt, de hitte en brandende zon gevoeld, maar ook de plensbui, de kou, vorst en storm. Mag ik het doortrekken? Je bent gerijpt door wat je meemaakte. Door vreugde, blijdschap en opluchting, maar ook door verdriet, teleurstelling, verwarring en misschien zelfs wanhoop. Weten is dan meer dan rationele feiten aannemen. Een diep innerlijk weten heeft ook te maken met ervaren, overtuigd zijn en vertrouwen.

Wat brengt het?

Rijpheid en levenswijsheid kunnen zichtbaar worden in de manier waarop je naar situaties, mensen en jezelf kijkt. Bijvoorbeeld:

• Dat jij je niet laat meenemen in oppervlakkig enthousiasme.
• Dat jij je niet verliest in wispelturigheid, onrust, verwarring en wanorde.
• Dat je openstaat voor nieuwe ideeën, maar nieuwe kennis en ideeën toetst aan jouw ervaring.
• Dat je bezonnen en doordacht reageert, ook in situaties die hectisch zijn en waarin druk op jou wordt uitgeoefend.
• Dat jij jouw eigen rol kunt relativeren en je niet laat leiden door geldingsdrang, een opgezwollen ego of machtswellust.
• Dat je jouw eigen belangen aan de kant kunt zetten voor een groter belang wanneer dat nodig is.
• Dat je sober bent en niet verkwistend.
• Dat je nuchter en bescheiden blijft.
• Dat je je niet zomaar laat leiden door de publieke opinie, maar hoor en wederhoor toepast en ook op jouw eigen waarneming durft te oordelen.

Hoe merk je dat ervaring is gerijpt tot wijsheid?

Misschien merk je het eraan dat je minder snel hoeft te reageren. Je kunt langer kijken voordat je oordeelt. Je weet dat situaties vaak ingewikkelder zijn dan ze op het eerste gezicht lijken. Je hoeft niet overal onmiddellijk een mening over te hebben en je kunt gemakkelijker zeggen: 'Dat weet ik nog niet.' Tegelijkertijd kun je juist sneller tot de kern komen wanneer je iets herkent uit eerdere ervaringen.

Je merkt het ook aan de manier waarop je met jezelf omgaat. Je hoeft jezelf minder groot te maken, maar ook niet kleiner dan je bent. Je weet beter waar jouw kwaliteiten liggen en waar jouw grenzen zijn. Je kunt jouw eigen rol relativeren zonder jezelf weg te cijferen. Er ontstaat meer nuchterheid, meer bezonnenheid en misschien ook meer mildheid. Niet omdat alles ineens eenvoudig is geworden, maar omdat je meer hebt gezien en daardoor minder snel verrast wordt door de grilligheid van het leven.

Waar is het van belang?

Levenservaring en levensrijpheid zijn overal van belang. Dit geldt voor het hele leven en voor alle levensgebieden. Als je leeft zonder ooit stil te staan bij wat jouw ervaringen je leren, is de kans groot dat je telkens opnieuw in dezelfde valkuilen terechtkomt. Dan stapel je wel gebeurtenissen op, maar ontwikkel je niet vanzelf meer inzicht.

Ik ga nog een stap verder. Levenswijsheid en levenservaring zijn in bepaalde functies extra belangrijk. Hoe meer verantwoordelijkheid je draagt, hoe belangrijker het wordt dat je kunt relativeren, verschillende belangen kunt overzien en niet alleen vanuit jouw eerste impuls reageert. Dat geldt voor een huisarts of psycholoog, maar ook voor leidinggevenden, ondernemers, adviseurs en bestuurders. Hoe groter de verantwoordelijkheid voor andere mensen, hoe belangrijker het wordt dat kennis en kunde samengaan met rijpheid en levenservaring.

Onbezonnen leiders zijn er ook helaas!

Je hoeft maar om je heen te kijken om te zien wat onbezonnen en onrijp leiderschap kan kosten. Vaak zijn het snelle sprekers, adrem en soms ook aansprekend. Maar wat gebeurt er wanneer iemand niet kan relativeren, voortdurend polariseert, vooral het eigen gelijk ziet of zich door geldingsdrang laat leiden? Dan zie je dat diploma's, titels en kennis alleen onvoldoende zijn om verantwoordelijkheid goed te dragen.

Je kunt alle papieren, diploma's en titels in huis hebben, maar voor verantwoordelijkheid heb je meer nodig. Wat dan? Lessen op de levensschool. Niet omdat de levensschool belangrijker is dan kennis, maar omdat kennis zonder rijping soms erg beperkt blijkt zodra de werkelijkheid ingewikkeld wordt.

Veelgestelde vragen over levenservaring en levenswijsheid

Levenservaring, geleerdheid en levenswijsheid worden gemakkelijk door elkaar gehaald. Deze vragen helpen om het onderscheid verder te verduidelijken.

Is levenswijsheid hetzelfde als intelligentie?

Nee. Intelligentie kan helpen om snel te begrijpen, analyseren en verbanden te leggen. Levenswijsheid heeft meer te maken met doorleefd inzicht, oordeel, relativering en de manier waarop ervaringen jouw kijken en handelen hebben verdiept.

Kan een jong iemand levenswijs zijn?

Ja. Leeftijd kan veel mogelijkheden geven om ervaring op te doen, maar leeftijd alleen maakt niemand wijs. Iemand kan op jonge leeftijd veel hebben meegemaakt, intensief hebben gereflecteerd en daardoor een opvallende rijpheid ontwikkelen.

Kun je levenswijsheid uit boeken leren?

Boeken kunnen je veel leren en nieuwe perspectieven geven. Maar lezen over verdriet, verantwoordelijkheid, verlies of liefde is nog iets anders dan het zelf ondervinden. Kennis kan wijsheid voeden, maar doorleefd inzicht ontstaat ook door ervaring.

Waarom is levenservaring belangrijk wanneer je verantwoordelijkheid draagt?

Omdat verantwoordelijkheid vaak vraagt dat je meer ziet dan alleen de feiten van het moment. Je moet belangen afwegen, gevolgen overzien, mensen inschatten en soms onder druk beslissen. Ervaring kan helpen om rustiger te blijven en eerder te herkennen wat werkelijk belangrijk is.

Heeft levenswijsheid een eindpunt?

Wat mij betreft niet. Zolang je leeft, doe je nieuwe ervaringen op en kunnen eerdere inzichten opnieuw worden verdiept of bijgesteld. Misschien is juist het besef dat je nooit uitgeleerd bent een vorm van wijsheid.