home / persoonlijke ontwikkeling / persoonlijk ontwikkeltraject / voelen gevoelens / schuldgevoelens / tekortschieten

Heb jij het gevoel dat je altijd tekortschiet?

Heb jij altijd het gevoel dat je tekortschiet? Laura vertelde me hoe ze daar al een leven lang mee worstelt. Het is een gevoel dat steeds weer terugkomt en waar je behoorlijk onder gebukt kunt gaan. Ik heb dit artikel opgenomen bij schaamte, schuld en zelfbeeld, omdat het gevoel van tekortschieten invloed heeft op jouw schuldgevoel en op de manier waarop je naar jezelf kijkt. Hopelijk helpt dit artikel jou om daar meer zicht op te krijgen.

Wat is het gevoel dat je tekortschiet?

Ik definieer tekortschieten in dit geval als een gevoel of stemming waarbij je vindt dat je:

• In gebreke bent of blijft.
• Faalt.
• Iets nalaat wat je wel had moeten doen.
• Iets doet wat je had moeten nalaten.
• Iets zegt wat je nooit had moeten zeggen.
• Zweeg terwijl je had moeten spreken.
• Niet goed hebt gehandeld en dat heel vaak niet doet.

Wanneer is jouw gevoel van tekortschieten realistisch?

Ik wil in dit artikel niet voorbijgaan aan jouw gevoel van tekortschieten. Dus ja, ik onderken dat dit gevoel je kan dwarszitten. Je kunt het gevoel hebben dat je tekortgeschoten bent in de opvoeding van jouw kinderen of in andere situaties waarin je achteraf anders had willen handelen.

• Toen je partner depressief was en jij er misschien geen aandacht voor had.
• Toen je kind worstelde op school en jij niet begreep wat er aan de hand was.
• Toen je ouders naar het verzorgingshuis verhuisden en jij niet genoeg tijd voor ze hebt genomen.
• Toen je de opleiding volgde die je voortijdig afgebroken hebt.

Ik verbind het gevoel van tekortschieten aan schuldgevoel. Het heeft vergelijkbare elementen: je voldoet niet aan waarden en normen die je jezelf oplegt, niet aan verwachtingen die je hebt of niet aan de normen, waarden en verwachtingen die jouw omgeving van jou heeft.

Waar komt het gevoel van tekortschieten vandaan?

Ik ken jou niet, dus hoe zou ik weten waar dat gevoel van tekortschieten bij jou vandaan komt? Maar ik kan je wel wat ideeën aanreiken.

• Laura vertelde: ‘Bij mij komt het van vroeger. Bij ons thuis werd me alleen voorgehouden wat ik fout deed, wat ik beter moest doen, wat ik niet kon en wat ik wel had moeten kunnen. Mijn vader wees me er altijd op dat ik niet goed bezig was of dat er van mij niets terecht zou komen.’.
• Henk vertelde over de schoolmeester die altijd negatief was over zijn prestaties. Hij zei: ‘Soms werd ik vernederd voor de hele klas.’.
• Barbara zei dat ze om religieuze redenen heeft meegekregen dat ze altijd verkeerd was, verkeerde gedachten had, verkeerde boze neigingen had en dat ze daarom altijd tekort zou schieten.

Ik noem er een stuk of drie. Zit die van jou er al bij? Of schrijf je die zelf op?

Doe je iets fout of ben je zelf fout?

Weet je wat een groot verschil is? Of je een fout hebt gemaakt, fout hebt gehandeld of vindt dat je zelf fout bent. In het eerste geval gaat het over wat je hebt gedaan. In het tweede geval gaat het over wie je bent. Ik kom regelmatig tegen dat mensen vinden dat ze als mens gefaald hebben. Dan koppelen ze hun persoon in zijn geheel aan een gevoel van falen. Dat vind ik persoonlijk wel heel ver gaan. Maar mocht dat jouw worsteling zijn, dan is het zaak om verder te lezen.

Welke troost is er voor jouw tekortkomingen?

Is het gevoel van tekortschieten een voortdurende worsteling voor jou? Ik heb niet zoveel troost te bieden anders dan deze vragen:

• In hoeverre leg je jezelf een loodzware last op van beelden waaraan jij allemaal zou moeten voldoen?
• In hoeverre ben je perfectionist en meen je dat jij een soort van volmaakt zou moeten zijn?
• In hoeverre zit je in de wurggreep van eigen gemonteerde beelden waaraan je nooit kunt voldoen?
• In hoeverre hebben mensen jou beelden aangepraat die niet bij jou passen?

En verder nog dit. Ook jij mag:

• Fouten maken.
• Op jouw inzichten terugkomen.
• Tot andere gedachten komen.
• Verkeerde inzichten hebben.

Wanneer wordt het gevoel van tekortschieten ongezond?

Het gevoel wordt ongezond wanneer je bijna iedere gebeurtenis gebruikt als bewijs dat jij niet goed genoeg bent. Een fout wordt dan geen ervaring waarvan je kunt leren, maar een bevestiging van jouw negatieve zelfbeeld. Je vergelijkt jezelf voortdurend met een ideaalbeeld waaraan niemand kan voldoen. Ook neem je misschien verantwoordelijkheid op je voor situaties waarop je weinig invloed had. Daardoor blijf je terugkijken, piekeren en jezelf beschuldigen. Je ziet niet meer wat je wel hebt gedaan en vergeet dat jouw mogelijkheden op dat moment beperkt kunnen zijn geweest. Zo verandert een concreet gevoel over een bepaalde gebeurtenis in een algemeen oordeel over wie jij bent.

Welke gevoelens hangen samen met tekortschieten?

Het gevoel van tekortschieten hangt vaak samen met gevoelens van schuld. Je denkt dat je iets hebt nagelaten of een ander onvoldoende hebt gegeven. Wanneer je steeds terugkijkt op wat je anders had moeten doen, kan dit overgaan in vastlopen in zelfverwijt. Je kunt ook gevoelens van spijt ervaren over keuzes die je hebt gemaakt. Wanneer je jouw eigen aandeel diep erkent, kan er sprake zijn van diepe gevoelens van berouw.

Veelgestelde vragen over het gevoel dat je tekortschiet

Het gevoel van tekortschieten roept vaak vragen op over schuld, verantwoordelijkheid en jouw zelfbeeld. Hieronder beantwoord ik vijf veelgestelde vragen.

Waarom heb ik altijd het gevoel dat ik tekortschiet?

Misschien heb je hoge verwachtingen van jezelf of heb je vroeger vooral gehoord wat je niet goed deed. Daardoor zie je fouten sneller dan wat wel goed gaat.

Is het gevoel van tekortschieten altijd onterecht?

Nee. Soms besef je terecht dat je anders had willen handelen. Het wordt ongezond wanneer je één gebeurtenis gebruikt om jezelf als mens volledig af te wijzen.

Wat is het verschil tussen tekortschieten en falen?

Tekortschieten kan gaan over iets wat je hebt nagelaten of onvoldoende hebt gedaan. Falen voelt vaak zwaarder en kan betekenen dat je denkt dat jouw hele inzet is mislukt.

Waarom voel ik me verantwoordelijk voor alles?

Misschien heb je geleerd dat jij problemen moet voorkomen, anderen tevreden moet houden of altijd beschikbaar moet zijn. Daardoor neem je meer verantwoordelijkheid op je dan werkelijk van jou is.

Wanneer is begeleiding verstandig?

Begeleiding kan helpen wanneer het gevoel van tekortschieten jouw dagelijks leven, relaties of zelfbeeld blijft beheersen en je moeilijk nog ziet wat je wel goed doet.