home / persoonlijke ontwikkeling / life coaching / relatieproblemen / communicatie relatie

Communicatie in jouw relatie

Bij het thema relatieproblemen speelt communicatie vaak een belangrijke rol. Kun je nog zeggen wat je werkelijk bezighoudt? Kun je van mening verschillen zonder dat er meteen strijd ontstaat? Of merk je dat je steeds vaker zwijgt, toegeeft, in de verdediging schiet of juist de ander probeert te overtuigen? In een partnerrelatie kunnen gemakkelijk vaste communicatiepatronen ontstaan. De een dringt aan en de ander trekt zich terug. De een bepaalt en de ander past zich aan. Of dezelfde discussie keert steeds terug zonder dat er werkelijk iets verandert.

Wanneer de communicatie in jouw relatie vastloopt

Soms merk je heel duidelijk dat er iets veranderd is tussen jou en jouw partner. Bijvoorbeeld wanneer:

• Je omwille van de lieve vrede steeds vaker jouw mond houdt.
• Je het gevoel hebt dat jouw partner jou overrulet.
• Je jezelf voortdurend moet verdedigen of verantwoorden.
• Discussies steeds over dezelfde onderwerpen gaan.
• Je dingen niet meer vertelt die je vroeger vanzelfsprekend met elkaar deelde.
• Je steeds meer gaat pleasen om gedoe te voorkomen.
• Je elkaar verwijten maakt in plaats van te bespreken wat er werkelijk speelt.
• Je langs elkaar heen leeft en innerlijk afstand van elkaar neemt.

Dan gaat het niet alleen over gesprekstechniek. Er ontstaat een patroon in de relatie. Bij communicatie speelt namelijk niet alleen de inhoud van een gesprek een rol. Ook de manier waarop je tegenover elkaar staat heeft invloed. Lees daar meer over bij communicatie op inhouds- en betrekkingsniveau.

Wat gebeurt er tussen jullie?

Wanneer gesprekken steeds opnieuw vastlopen, kun je geneigd zijn vooral naar jouw partner te kijken. Die luistert niet. Die begrijpt jou niet. Die praat altijd door je heen. Die trekt zich terug. Die wil altijd gelijk hebben. Maar in een relatie ontstaat gemakkelijk een wisselwerking. De reactie van de een roept een reactie bij de ander op en andersom. Voor je het weet, zit je samen in een patroon dat zichzelf voortdurend bevestigt. De vraag is daarom niet alleen: wat doet mijn partner? De vraag is ook: wat gebeurt er tussen ons en welke rol neem ik daar zelf in? Dat vraagt om zelfreflectie. Niet om alle schuld bij jezelf te leggen, maar om te onderzoeken waar jij zelf invloed op hebt.

Boven elkaar of naast elkaar?

Een patroon dat ik regelmatig tegenkom, is dat partners niet meer naast elkaar staan maar boven en onder elkaar terechtkomen. De een weet hoe het moet, bepaalt wat verstandig is, corrigeert of schrijft voor. De ander past zich aan, zoekt bevestiging, neemt weinig initiatief of laat de verantwoordelijkheid steeds meer bij de partner liggen. Bij de transactionele analyse spreken we over de ouderrol, volwassenrol en kindrol.

De ouderrol in jouw relatie

Wanneer jij tegenover jouw partner gemakkelijk in de ouderrol terechtkomt, kun je bijvoorbeeld:

• Bepalen wat goed of fout is voor de ander.
• Jouw normen en waarden op jouw partner leggen.
• De ander voortdurend corrigeren.
• Beslissingen voor jouw partner nemen.
• Verantwoordelijkheden overnemen.
• De ander overrulen wanneer jullie van mening verschillen.
• Weinig ruimte laten voor de eigen behoeften en keuzes van jouw partner.

Ook overbezorgdheid kan daarin een rol spelen. Je bedoelt het misschien goed, maar neemt ondertussen steeds meer verantwoordelijkheid over.

De kindrol in jouw relatie

Je kunt ook de andere positie innemen. Je maakt jezelf kleiner dan jouw partner en bijvoorbeeld:

• Hebt voortdurend bevestiging nodig.
• Hebt weinig eigen inbreng.
• Vindt het moeilijk om jouw eigen keuzes te maken.
• Laat je snel overtuigen of overrulen.
• Vermijdt conflicten door toe te geven.
• Stelt je afhankelijk op.
• Zet jouw eigen behoeften opzij.
• Spreekt je te weinig uit wanneer iets jou dwarszit.

Wanneer dit jarenlang zo gaat, kan een relatie behoorlijk scheefgroeien. Een gezonde partnerrelatie vraagt om gelijkwaardigheid. Dat betekent niet dat je altijd hetzelfde wilt, denkt of voelt. Het betekent wel dat beide partners verantwoordelijkheid nemen voor hun eigen leven en elkaar ruimte geven. Daarover lees je verder bij autonomie in relaties.

Blijf met elkaar in gesprek

Ik gebruik weleens de letters ABC: Altijd Blijven Communiceren. Daarmee bedoel ik niet dat je eindeloos moet blijven praten of dezelfde discussie honderd keer opnieuw moet voeren. Soms is het juist verstandig om een gesprek even te laten rusten. Het gaat erom dat je de verbinding niet definitief verbreekt door alles op te kroppen, elkaar te negeren of moeilijke onderwerpen structureel uit de weg te gaan. Waarom dat zo belangrijk kan zijn, lees je verder bij altijd blijven communiceren.

Merk je dat je vooral conflicten probeert te voorkomen door toe te geven, te zwijgen of moeilijke onderwerpen te ontwijken? Lees dan ook meer over conflictvermijdend gedrag. Wanneer iets tussen jullie in blijft staan, verdwijnt het meestal niet vanzelf. Het kan zich opstapelen. Eerst vertel je één ding niet meer. Daarna nog iets. Langzaam ontstaat er afstand. Blijven communiceren betekent daarom ook dat je bespreekbaar maakt wat er in jullie communicatie gebeurt. Bijvoorbeeld dat je merkt dat je steeds toegeeft, dat gesprekken telkens escaleren of dat een van jullie zich steeds verder terugtrekt.

Vergeven vraagt ook om communicatie

Ook wanneer er iets tussen partners is gebeurd wat pijn, boosheid of teleurstelling heeft veroorzaakt, speelt communicatie een belangrijke rol. Vergeven begint niet met doen alsof er niets is gebeurd of met snel zeggen dat er zand over moet. Je moet kunnen vertellen wat er is gebeurd, wat dat met jou heeft gedaan en wat je daarin nodig hebt. Tegelijkertijd vraagt het van de ander dat die bereid is om jouw verhaal te horen en te erkennen wat de gebeurtenis met jou heeft gedaan.

Daarom zie ik vergeven ook als een communicatievraagstuk binnen een relatie. Kun je de pijn bespreekbaar maken? Kan de ander luisteren zonder meteen te bagatelliseren, zich te verdedigen of het gesprek af te kappen? En kun je samen onder ogen zien wat er tussen jullie is gebeurd? Vergeven betekent overigens niet automatisch vergeten of verzoenen. Daarover lees je verder bij je moet elkaar wel kunnen vergeven.

Grenzen in je relatie

Communicatie in een relatie gaat ook over ruimte voor jezelf. Kun je aangeven wat voor jou wel en niet goed voelt? Kun je jouw mening geven zonder bang te zijn voor de reactie van jouw partner? En respecteer je tegelijkertijd de ruimte en grenzen van de ander? Wanneer jouw grenzen steeds worden overschreden of wanneer jij moeite hebt om ze überhaupt te herkennen, kan het helpen om verder te lezen over jouw eigen grenzen. Je grens aangeven betekent niet dat je de relatie verbreekt of de ander afwijst. Het betekent dat je serieus neemt wat jij nodig hebt en daar verantwoordelijkheid voor neemt.

Praktijkvoorbeeld: Henk en Alice

Ik denk aan Henk en Alice. Henk had zich aangemeld omdat hij assertiever wilde worden. Vooral in zijn relatie vond hij dat belangrijk. Bij het eerste gesprek nam hij Alice mee. Toen ik vroeg wat zijn ontwikkelvraag was, zei Henk: ‘Zij kan veel beter verwoorden waar het bij mij over gaat dan ikzelf.’ Alice vertelde vervolgens uitgebreid wat Henk moest veranderen. Hij moest communicatief vaardiger worden, meer initiatief nemen en zich duidelijker uitspreken.

Toen ik Henk vroeg wat hij daarvan vond, antwoordde hij opnieuw dat Alice dit veel beter kon beoordelen dan hijzelf. Daarmee werd precies zichtbaar wat er tussen hen gebeurde. Alice nam gemakkelijk de regie en Henk gaf die regie ook gemakkelijk uit handen. Het probleem zat dus niet alleen bij Henk en ook niet alleen bij Alice. Het zat mede in het patroon dat zij samen hadden ontwikkeld. Persoonlijke ontwikkeling bij zo'n vraagstuk betekent daarom ook dat je naar jouw eigen aandeel, gedrag en keuzes kijkt.

Wanneer je steeds verder uit elkaar groeit

Communicatieproblemen kunnen uiteindelijk leiden tot vervreemding. Je woont nog samen, regelt praktische zaken en misschien functioneert het gezin ogenschijnlijk prima. Toch vertel je elkaar steeds minder wat er werkelijk in je omgaat. De gesprekken gaan nog over boodschappen, kinderen, werk, afspraken en de agenda, maar de persoonlijke verbinding wordt dunner. Dan kun je langzaam uit elkaar groeien in je relatie. Dat proces begint lang niet altijd met grote ruzies. Soms begint het juist met steeds minder zeggen.

Communicatie in jouw relatie en persoonlijke ontwikkeling

Wanneer communicatie tussen partners vastloopt, helpt het niet altijd om alleen maar beter te leren praten. Kijk ook naar de verhouding die tussen jullie is ontstaan. Wie neemt de regie? Wie past zich aan? Wie trekt zich terug? Wie neemt verantwoordelijkheid over van de ander? Waar liggen jouw grenzen? Kun je moeilijke onderwerpen nog bespreekbaar maken? Kun je vertellen dat je gekwetst bent en kan de ander die boodschap ontvangen? En wat kun jij zelf anders doen? Communicatie in een relatie gaat daarmee niet alleen over gesprekstechniek. Het gaat ook over verbinding houden, verantwoordelijkheid nemen, grenzen, gelijkwaardigheid, erkenning en soms kunnen vergeven.