home / persoonlijke ontwikkeling / life coaching / relatieproblemen / autonomie relaties

Behoefte aan autonomie in relaties

Bij het thema relatieproblemen speelt autonomie vaak een grotere rol dan je in eerste instantie denkt. Hoe blijf je jezelf terwijl je tegelijkertijd verbonden bent met jouw partner? Kun je jouw eigen behoeften, gevoelens en keuzes serieus nemen zonder de ander buiten te sluiten? En geef je jouw partner dezelfde ruimte? In dit artikel gaat het over autonomie binnen de liefdesrelatie: jezelf blijven en tegelijkertijd samen een relatie vormen.

Autonomie betekent niet dat je alles alleen moet doen

Soms wordt autonomie verward met onafhankelijkheid: ik heb niemand nodig, ik regel mijn eigen zaken en ik bepaal zelf wat ik doe. Maar zo kijk ik niet naar autonomie in een relatie. Een partnerrelatie betekent juist dat je een band met elkaar hebt, rekening met elkaar houdt en iets toevoegt aan elkaars leven. Je hebt gezamenlijke verantwoordelijkheden, gezamenlijke keuzes en vaak ook gezamenlijke behoeften.

Autonomie zit daarom niet in afstand nemen van jouw partner, maar in de combinatie van verbondenheid en eigenheid. Je kunt samenleven zonder jezelf op te geven. Je kunt rekening houden met de ander zonder jouw eigen behoeften voortdurend ondergeschikt te maken. En je kunt veel voor jouw partner betekenen zonder diens leven over te nemen.

Wanneer autonomie in een relatie onder druk komt te staan

In relaties zie ik verschillende patronen waardoor de autonomie van een of beide partners onder druk kan komen te staan. Soms neemt de een steeds meer ruimte en verantwoordelijkheid en trekt de ander zich steeds verder terug. Soms ontstaat juist een sterke wederzijdse afhankelijkheid waarbij partners voortdurend bevestiging, toestemming of geruststelling bij elkaar zoeken. Hieronder beschrijf ik een aantal patronen die ik regelmatig tegenkom.

Heersen, beheersen en controleren

Een eerste bedreiging is heersen en beheersen vanuit de behoefte aan controle. Je bemoeit je voortdurend met zaken die eigenlijk bij de verantwoordelijkheid van jouw partner horen. Je geeft commentaar op keuzes, schrijft voor hoe iets moet, weet wat volgens jou goed of fout is voor de ander en vindt het moeilijk om ruimte te geven wanneer jouw partner iets anders wil dan jij.

Dat kan heel direct gebeuren, maar ook verpakt zijn in bezorgdheid of behulpzaamheid. Je bedoelt het misschien goed en ondertussen neem je steeds meer verantwoordelijkheid over. Daarmee geef je jouw partner steeds minder ruimte om zelf keuzes te maken, fouten te maken en verantwoordelijkheid te dragen.

Afhankelijkheid en passiviteit

Het omgekeerde patroon komt ook voor. Je geeft de regie steeds meer uit handen, laat jouw partner bepalen wat verstandig is, past je voortdurend aan of durft onvoldoende jouw eigen keuzes te maken. Je eigen behoeften raken op de achtergrond en je laat je gemakkelijk beïnvloeden door wat jouw partner vindt, verwacht of nodig heeft.

Daarmee kan een verhouding ontstaan waarin de een steeds meer bepaalt en de ander steeds afhankelijker wordt. Autonomie vraagt juist dat je verantwoordelijkheid houdt voor jouw eigen keuzes, gevoelens en behoeften, ook wanneer je rekening houdt met degene met wie je samenleeft.

Steeds goedkeuring nodig hebben van je partner

Afhankelijkheid kan ook zichtbaar worden in de behoefte aan bevestiging. Je wilt eerst weten of jouw partner jouw keuze goed vindt, je zoekt voortdurend geruststelling of je voelt je onzeker wanneer de ander jouw mening niet deelt. Natuurlijk is waardering van jouw partner prettig en belangrijk, maar wanneer jouw zelfwaardering grotendeels afhangt van diens reactie, komt jouw autonomie onder druk te staan.

Dan wordt de vraag niet meer alleen: wat wil ik zelf? Je bent vooral bezig met de vraag: wat zal mijn partner hiervan vinden? In het artikel over goedkeuring nodig hebben in je relatie ga ik uitgebreider in op dit patroon en op wat er gebeurt wanneer bevestiging van de ander steeds belangrijker wordt.

Ruilverkaveling in de liefde

Een ander patroon noem ik ruilverkaveling in de liefde. Dan wordt de relatie steeds meer een uitwisseling van voorwaarden. Als jij mij waardeert, waardeer ik jou. Als jij iets voor mij doet, doe ik iets voor jou. Als ik met jou meega naar iets waar ik geen zin in heb, verwacht ik dat jij de volgende keer hetzelfde voor mij doet.

Truus zei bijvoorbeeld: ‘Heb je alweer geen zin om met mij te winkelen? Ik ga toch ook altijd met jou mee naar het bos?’ Waarop Henk antwoordde: ‘Ja, ik doe altijd de tuin voor jou en ik was de auto elke week.’ Misschien herken je zulke gesprekken. Achter het praktische onderwerp zit dan een soort boekhouding waarin partners voortdurend bijhouden wie wat voor de ander heeft gedaan.

Daarmee wordt geven minder vrijblijvend en wordt rekening houden met elkaar iets wat terugbetaald moet worden. Autonomie betekent dat je vanuit jouw eigen keuze iets voor de ander kunt doen, maar ook kunt aangeven wanneer je iets niet wilt of wanneer jouw behoefte anders is.

Bezit, controle en verstrengeling

Een relatie betekent dat je bij elkaar hoort, maar niet dat je elkaar bezit. Toch kan er langzaam een vorm van verstrengeling ontstaan waarbij nauwelijks nog duidelijk is wat van jou is en wat van de ander is. Je verwacht dat je alles samen doet, dezelfde mensen leuk vindt, dezelfde voorkeuren hebt en voortdurend beschikbaar bent voor elkaar.

Verbondenheid wordt dan bijna gelijkgesteld aan samenvallen. Maar een relatie bestaat juist uit twee mensen. Je kunt heel sterk met elkaar verbonden zijn en toch verschillende interesses, behoeften, vriendschappen, dromen en keuzes hebben. Die ruimte hoeft geen bedreiging voor de relatie te zijn.

Jezelf verliezen in de relatie

Een verdergaande vorm van verstrengeling ontstaat wanneer je steeds meer van jezelf opgeeft. Je past je aan, zet jouw behoeften aan de kant, laat activiteiten vallen die belangrijk voor je waren en maakt jouw leven steeds meer ondergeschikt aan de relatie. Soms gebeurt dat heel geleidelijk. Je merkt pas na langere tijd dat je nauwelijks meer weet wat jij zelf wilt, nodig hebt of belangrijk vindt.

Iemand schreef mij ooit dat zij lange tijd de liefde voor alles liet gaan, maar uiteindelijk besefte dat zij daarmee juist de poten onder de stoel van de liefde vandaan zaagde. Dat vind ik een treffend beeld. Een relatie wordt niet sterker wanneer je jezelf voortdurend verloochent. Bij jezelf verliezen in een relatie werk ik dit patroon verder uit.

Een gezonde relatie vraagt om twee zelfstandige mensen

Autonomie in een relatie betekent voor mij dat je naast elkaar kunt staan. Niet boven elkaar en niet onder elkaar. Je hoeft jouw partner niet te besturen, op te voeden of voortdurend te corrigeren. Andersom hoef je jouw verantwoordelijkheid ook niet bij jouw partner neer te leggen.

Dat betekent niet dat alles altijd gelijk verdeeld moet zijn. In bepaalde periodes neemt de een misschien meer verantwoordelijkheid omdat de ander ziek is, overbelast raakt of tijdelijk minder kan. Het verschil zit erin of dat een bewuste en passende vorm van zorg is, of dat er een vast patroon ontstaat waarin de een structureel verantwoordelijk wordt voor het leven van de ander.

Communicatie in een autonome relatie

Bijdragen en toevoegen aan elkaars leven

Voor mij is een relatie geen systeem waarin je elkaar beheerst of waarin je voortdurend toestemming nodig hebt van de ander. Je draagt bij aan elkaars leven en voegt iets toe. Dat lukt beter wanneer er zelfrespect en respect voor de ander is, wanneer je jouw eigen waarde kent en tegelijkertijd de waarde van jouw partner ziet.

Dan hoef je niet te heersen, te betuttelen of overal controle over te hebben. Maar je hoeft jezelf ook niet ondergeschikt te maken, voortdurend goedkeuring te zoeken of jouw eigen behoeften te verloochenen. Je mag aanhankelijk zijn zonder afhankelijk te worden.

Veiligheid en vertrouwen geven ruimte aan autonomie

Veiligheid en vertrouwen zijn belangrijke voorwaarden om jezelf te kunnen zijn in een relatie. Wanneer je voortdurend bang bent voor afwijzing, kritiek, boosheid of verlies van de relatie, wordt het veel moeilijker om jouw eigen mening te geven of jouw behoeften en grenzen serieus te nemen.

Veiligheid betekent voor mij bijvoorbeeld:

• Je mag zijn zoals je bent en jouw partner mag zijn zoals die is.
• Je mag fouten maken en iets verkeerd inschatten, en dat geldt ook voor jouw partner.
• Je hoeft jezelf niet voortdurend te bewijzen en dat geldt ook voor jouw partner.
• Je wordt gewaardeerd om wie je bent en niet alleen om wat je doet of presteert.
• Er is ruimte om verschillend te denken, voelen en kiezen zonder dat de relatie onmiddellijk ter discussie staat.

Juist wanneer die veiligheid aanwezig is, ontstaat er meer ruimte voor autonomie. Je hoeft dan niet voortdurend te controleren of vast te houden en je hoeft jezelf ook niet steeds aan te passen uit angst de ander kwijt te raken.

Overgave zonder jezelf te verliezen

Bij een liefdesrelatie hoort voor veel mensen ook behoefte aan geborgenheid, genegenheid, intimiteit en seksualiteit. Overgave vraagt vertrouwen. Je durft jezelf te laten zien en dichtbij de ander te komen.

Maar overgave is iets anders dan jezelf verliezen. Intimiteit vraagt niet dat jij jouw identiteit, behoeften of grenzen inlevert. Juist wanneer je jezelf kunt blijven, kun je vanuit vrijheid verbinding maken met de ander. Je bent dan niet samen omdat je zonder de ander niets bent, maar omdat je bewust voor elkaar kiest.

Autonomie in relaties en persoonlijke ontwikkeling

Autonomie in een partnerrelatie vraagt dat je steeds opnieuw kijkt naar de balans tussen jezelf en de ander. Waar neem jij verantwoordelijkheid voor? Waar neem je misschien te veel over? Waar geef je jouw eigen regie uit handen? Zoek je voortdurend goedkeuring? Pas je je aan uit angst voor afwijzing? Of vind je het juist moeilijk om jouw partner ruimte te geven?

Dat zijn geen vragen waarmee je een ideale relatie hoeft te creëren. Ideale relaties bestaan niet. Het zijn vragen die je kunnen helpen om jouw eigen patronen beter te begrijpen. Juist in een partnerrelatie kom je vaak kanten van jezelf tegen die in andere situaties minder zichtbaar zijn. Daar ligt ook een mogelijkheid voor persoonlijke ontwikkeling.