home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / nieuwsgierig

Nieuwsgierig: kwaliteit of valkuil?

Is nieuwsgierigheid nu een kwaliteit of een valkuil? Daarover gaat dit artikel. Vaak wordt nieuwsgierigheid als negatief aangeduid. Dat komt ook een beetje door Nieuwsgierig Aagje, ’t Nieuwsgierigh Aeghje van Enckhuysen. Overigens noem ik dat ongezonde nieuwsgierigheid. Maar er zit ook een positieve kant aan nieuwsgierigheid. Het is echt een kwaliteit in hoe je op situaties reageert. Binnen de persoonlijke kernkwaliteiten gaat nieuwsgierigheid over willen weten, ontdekken, kijken, onderzoeken en vragen stellen. En dat probeer ik uit te leggen in dit artikel.

Gezond nieuwsverlangen

Gezonde nieuwsgierigheid is het kleine kindje dat om zich heen kijkt met nieuwsgierigheid en zich verlustigt in allerlei nieuwe dingen die er te ontdekken zijn. Gezonde nieuwsgierigheid is er wanneer het kind groter wordt en op school steeds meer wil leren. Gezonde nieuwsgierigheid is er ook wanneer je een boek leest en je niet kunt wachten om te weten hoe het afloopt. Dan brand je letterlijk van nieuwsgierigheid.

Gezond is wanneer je benieuwd bent, belangstellend, kijkgraag, vraagachtig en leergierig. Je wilt weten hoe iets zit, hoe iets werkt of wat er achter iets schuilgaat. Die nieuwsgierigheid zet je in beweging zonder dat je daarmee automatisch over de grens van een ander gaat.

Wat is het verschil tussen nieuwsgierig en leergierig?

Nieuwsgierig en leergierig liggen dicht bij elkaar, maar ik vind ze niet hetzelfde. Nieuwsgierigheid begint vaak bij een vraag: hoe zit dit, wat gebeurt daar, waarom werkt dat zo of hoe loopt het af? Je wilt ontdekken en weten.

Leergierigheid gaat voor mij een stap verder. Dan wil je kennis opnemen, begrijpen, jezelf iets eigen maken en verder leren. Nieuwsgierigheid kan dus de deur openen. Leergierigheid maakt vervolgens dat je langer blijft, je verdiept en kennis wilt opbouwen. Natuurlijk komen beide kwaliteiten vaak samen voor.

Ongezonde nieuwsgierigheid: de valkuil

Ongezonde nieuwsgierigheid is niet gezond. Daar schrik je niet van, denk ik? Maar waarom wordt het ongezond genoemd? Omdat nieuwsgierigheid dan ongepast, indiscreet, opdringerig of zelfs dwangmatig wordt. Je wilt niet meer gewoon iets weten omdat je belangstelling hebt, maar je gaat steeds verder in zaken waar je eigenlijk niets mee te maken hebt.

Waaraan herken je ongezonde nieuwsgierigheid?

Ik probeer het te duiden door een aantal kenmerken te noemen:

• Indiscrete nieuwsgierigheid: wanneer je onbescheiden iemand het hemd van het lijf vraagt en vragen stelt over zaken waar je niets mee te maken hebt.
• Bemoeizucht: wanneer je een bemoeial wordt en indringt in iemands privacy of verantwoordelijkheid.
• Vraagziek zijn: wanneer je maar blijft vragen, ook naar zaken die niet tot jouw verantwoordelijkheid behoren.
• Opdringerigheid: wanneer je jouw lange neus overal in moet steken en nieuwsgierigheid verandert in afluisteren of spioneren.
• Ongepaste nieuwsgierigheid: wanneer je een pottenkijker wordt en bovenop de ander zit op ongepaste of brutale wijze.
• Sensatiezucht: wanneer de drang om te kijken verandert in loeren en gluren.
• Privacy-inbreuk: wanneer je allerlei dingen over iemand wilt weten waar je geen recht op hebt.
• Grensoverschrijdende nieuwsgierigheid: wanneer jouw behoefte om iets te weten belangrijker wordt dan de persoonlijke grens, privacy of vertrouwelijkheid van de ander.

Ongezonde nieuwsgierigheid leidt dus vaak tot het overschrijden van iemands persoonlijke grens. Je wilt dingen weten waar je niets mee te maken hebt, die voor jou niet relevant zijn en waarmee je de ander zelfs kunt raken, kwetsen of beschadigen.

Waar ligt de grens tussen belangstelling en bemoeizucht?

Niet iedere vraag is bemoeizuchtig. Belangstelling kan juist heel prettig zijn. Je vraagt hoe het met iemand gaat, bent benieuwd naar diens ervaringen of wilt begrijpen wat iemand bezighoudt. Het verschil zit voor mij vooral in de vraag of jouw nieuwsgierigheid nog rekening houdt met de ander.

Je kunt jezelf bijvoorbeeld afvragen: gaat dit mij eigenlijk iets aan? Is deze informatie voor mij relevant? Geeft de ander aan hierover te willen praten? En stop ik wanneer iemand duidelijk maakt dat hij iets privé wil houden? Gezonde nieuwsgierigheid respecteert een grens. Bemoeizucht probeert er alsnog overheen te komen.

Daar zit dus een belangrijk kantelpunt. Nieuwsgierigheid is een kwaliteit zolang jouw behoefte om iets te weten niet belangrijker wordt dan het recht van de ander om iets niet te vertellen.

Waarom worden mensen ongezond nieuwsgierig?

Er kunnen tal van oorzaken zijn voor ongezonde nieuwsgierigheid. Ik noem er een paar:

• Het kan sensatiezucht zijn: het geeft een bepaalde spanning en opwinding.
• Het kan voortkomen uit stalkingsgedrag.
• Het kan een behoefte zijn om controle over de ander uit te oefenen of om de ander te domineren.
• Het kan voortkomen uit eigen angst en onzekerheid.
• Het kan een sterke of obsessieve drang naar informatie zijn.
• Het kan voortkomen uit nieuwsgierigheid naar geheimen.

Dat zijn mogelijke verklaringen en geen automatische conclusies. Niet iedereen die een keer een te persoonlijke vraag stelt, heeft meteen een groot achterliggend probleem. De kern blijft voor mij vooral dat nieuwsgierigheid ongezond wordt wanneer je onvoldoende rekening houdt met grenzen, privacy en vertrouwelijkheid.

Voorbeelden van ongezonde nieuwsgierigheid

Voorbeelden heb ik in verschillende gradaties. Zeg maar: gradaties van ongezondheid. Ongezonde nieuwsgierigheid kan zich uiten in:

• Een gesprek tussen de buurman en buurvrouw afluisteren waar je niets mee te maken hebt.
• Een poststuk stiekem lezen bij jouw leidinggevende op kantoor.
• Een briefje dat bij een collega op tafel ligt snel even lezen.
• Een wachtwoord van iemand afkijken en daarmee inloggen op diens mail zonder dat hij of zij dat weet.

Wat ik ooit meemaakte bij een gemeente in het oosten van het land: er lag een document op de printer met zeer vertrouwelijke informatie. Het ging over een aanstaande reorganisatie. Een medewerker heeft het document snel gekopieerd en verstrekt aan collega's. Zie je wat ik bedoel? Het bouwt zich op in gradatie.

Maar uiteindelijk gaat het doorgaans over twee zaken: je gaat over de grens van de ander en je bemoeit je met informatie of omstandigheden waar je niets mee te maken hebt.

Wat is jouw leerdoel als nieuwsgierigheid doorschiet?

Wat is dan het leerdoel? De uitdaging is om jouw nieuwsgierigheid op een respectvolle manier te blijven benutten. Advies: probeer het gezond te houden. Je hoeft dus niet minder geïnteresseerd, onderzoekend of vraaggericht te worden. De ontwikkeling zit vooral in voelen wanneer een vraag nog passend is en wanneer je beter kunt stoppen.

Nieuwsgierigheid in balans betekent dat je wilt weten zonder alles te hoeven weten. Je kunt een vraag stellen en accepteren dat de ander geen antwoord wil geven. Je kunt belangstelling tonen zonder het recht op informatie naar jezelf toe te trekken.

Waar erger je je aan als je nieuwsgierig bent?

De allergie van een nieuwsgierig mens zit vooral in desinteresse, ongeïnteresseerdheid, bekrompenheid en kleingeestigheid. Je kunt je moeilijk voorstellen dat iemand nergens vragen bij stelt, weinig wil ontdekken of nauwelijks belangstelling heeft voor nieuwe ideeën, informatie of ontwikkelingen.

Misschien denk je dan: hoe kun je daar nu niet benieuwd naar zijn? Toch is niet iedereen in dezelfde mate nieuwsgierig. De ander hoeft niet voortdurend op onderzoek uit te zijn om betrokken of geïnteresseerd te zijn.

Is nieuwsgierig zijn voor jou een uitdaging?

Misschien herken je jezelf juist aan de andere kant. Je stelt weinig vragen, denkt snel dat iets jou niet aangaat of hebt weinig behoefte om onbekende onderwerpen verder te onderzoeken. Wanneer iets nieuw is, wacht je liever af dan dat je onmiddellijk wilt weten hoe het zit. Dan kan nieuwsgierigheid voor jou een uitdaging zijn.

Nieuwsgieriger worden begint niet met overal jouw neus insteken. Het begint veel eenvoudiger. Stel eens een extra vraag. Onderzoek iets waarvan je normaal denkt dat je het al weet. Vraag iemand hoe hij ergens tegenaan kijkt voordat je zelf jouw conclusie trekt. Nieuwsgierigheid houdt jouw blik open voor dingen die je nog niet kent.

Welke ontwikkeldoelen passen bij nieuwsgierigheid?

Wanneer nieuwsgierigheid sterk bij jou past, hoef je jouw belangstelling of onderzoekende aard niet kwijt te raken. De ontwikkeling zit vooral in weten waar jouw nieuwsgierigheid ophoudt en de grens van de ander begint.

• Vragen stellen met respect voor privacy, vertrouwelijkheid en persoonlijke grenzen.
• Accepteren dat niet alle informatie voor jou bedoeld of relevant is.
• Nieuwsgierig blijven zonder van belangstelling door te schieten naar bemoeizucht of opdringerigheid.

Veelgestelde vragen over nieuwsgierigheid

Nieuwsgierigheid kan je wereld groter maken, maar kan ook gaan schuren wanneer je te ver in het leven van een ander doordringt. Daarom nog vijf vragen die juist bij deze kwaliteit horen.

Moet je alles willen weten als je nieuwsgierig bent?

Nee. Nieuwsgierigheid betekent dat je belangstelling hebt en graag ontdekt, maar niet dat alle informatie voor jou bestemd is. Juist een nieuwsgierig mens heeft er baat bij om te leren dat sommige vragen onbeantwoord mogen blijven.

Waarom voelt een persoonlijke vraag soms prettig en soms opdringerig?

Dat heeft veel te maken met de relatie, het onderwerp en de manier waarop de vraag wordt gesteld. Een vraag kan betrokkenheid tonen, maar dezelfde vraag kan in een andere situatie als een inbreuk op de privacy voelen. Kijk daarom niet alleen naar wat jij wilt weten, maar ook naar wat de ander wil delen.

Kun je nieuwsgierig zijn zonder veel vragen te stellen?

Ja. Je kunt ook nieuwsgierig zijn door te kijken, lezen, onderzoeken, luisteren en verbanden te zoeken. Vragen stellen is een belangrijke vorm van nieuwsgierigheid, maar zeker niet de enige.

Waarom zijn geheimen zo aantrekkelijk voor nieuwsgierige mensen?

Omdat juist het onbekende nieuwsgierigheid oproept. Zodra je weet dat ergens informatie zit die je niet hebt, kan de behoefte ontstaan om te ontdekken wat er verborgen blijft. De uitdaging is dat nieuwsgierigheid niet automatisch het recht geeft om dat geheim te kennen.

Wanneer moet je gewoon stoppen met vragen?

Wanneer iemand aangeeft iets niet te willen vertellen, wanneer het onderwerp duidelijk privé is of wanneer jouw vraag geen redelijk doel meer dient behalve jouw eigen nieuwsgierigheid. Een goede grens is simpel: belangstelling vraagt, bemoeizucht dringt aan.