home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / luisteren

Luisteren is een kwaliteit

Luisteren noem ik een kernkwaliteit. Het komt van horen en zelfs van aandachtig horen. Want dat hoort bij elkaar: luisteren, opmerkzaam zijn en met aandacht horen. Het is echt een kwaliteit in hoe je communiceert. Binnen de persoonlijke kernkwaliteiten gaat luisteren over meer dan alleen woorden opvangen. Het gaat over aandacht hebben voor wat de ander zegt, voelt en probeert over te brengen.

Horen en verstaan

Luisteren heeft dus alles te maken met horen. Maar het vraagt zo veel meer dan alleen maar horen. Ik zal het uitleggen. Luisteren begint met horen wat de ander zegt en begrijpen wat de ander bedoelt. Luisteren gaat verder door te horen wat de ander niet zegt en begrijpen wat hij toch bedoelt. Het gaat dus over horen en verstaan. En dat gaat diep.

Het is ook dat je de ander verstaat in zijn of haar emoties en gevoelens, in gedachten, bewegingen, waarden en normen. Ik zeg weleens: verstaan wie de ander is, oftewel de ander in zijn eigenheid ontmoeten. Een goede luisteraar hoort dus niet alleen de woorden, maar probeert ook te begrijpen wat er achter die woorden zit.

Perceptie bepaalt wat je verstaat

Hoe je het wendt of keert: perceptie is het verschil tussen wat je hoort en wat je verstaat. Voor je het weet hoor je alleen wat je zelf wilt horen of kijk je door de bril van jouw eigen referentiekader naar wat de ander jou vertelt. Terwijl luisteren juist vraagt dat je probeert de perceptie van de ander te begrijpen.

Dat is wat ik onbevooroordeeld luisteren noem. Je kent vast de uitspraak dat een goed verstaander aan een half woord genoeg heeft. Nou, dat geldt ook voor de goede luisteraar. Wanneer je onbevooroordeeld luistert, kun je de ander ontvangen in zijn eigenheid. En wanneer de ander heel anders is dan jij bent, kun je de ander ook leren verstaan in zijn anders-zijn.

Luisteren betekent niet dat je het met de ander eens bent

Iemand goed beluisteren en begrijpen betekent niet dat je het automatisch met hem of haar eens bent. Dat onderscheid is belangrijk. Je kunt proberen te verstaan waarom iemand iets vindt, voelt of doet en tegelijkertijd tot een heel andere conclusie komen.

Goed luisteren vraagt dus niet dat je jouw eigen mening aan de kant zet. Je geeft de ander eerst ruimte om zijn verhaal te doen en probeert werkelijk te begrijpen wat hij bedoelt. Daarna mag jij nog steeds zeggen wat jij ervan vindt. Sterker nog: juist wanneer iemand zich gehoord voelt, ontstaat er vaak meer ruimte om ook naar jouw kant van het verhaal te luisteren.

Kwaliteit of luistervaardigheid?

Luisteren is een kwaliteit, oftewel een kernkwaliteit. Waarom een kwaliteit? Omdat luisteren iets is wat bij jouw persoonskenmerken hoort of niet. Je bent van nature een goede luisteraar of je bent dat niet. Net zoals de een een gemakkelijke prater is en de ander daar meer moeite voor moet doen. Vaak is er een combinatie met andere kwaliteiten zoals:

• Aanvoelen en inleven.
• Begrijpen en begripvol zijn.
• Je kunnen verplaatsen in de ander.

Het verschil tussen een vaardigheid en een kwaliteit is dat je vaardigheden kunt aanleren door oefening en training, terwijl je van een kwaliteit kunt zeggen: die ligt je van nature meer of minder. Overigens is er nogal wat spraak- en luisterverwarring wanneer het over luistervaardigheid gaat. Want het gaat vaak net zo goed over vraagvaardigheden. Daarmee bedoel ik: gerichte vragen stellen, tot de kern komen in jouw vragen, vragen durven stellen en doorvragen.

Lees ook mijn artikel over luistervaardigheden. Wanneer je van nature over de kwaliteit luisteren beschikt, zal het aanleren van luistervaardigheden je vaak gemakkelijker afgaan.

Wanneer wordt goed luisteren te veel meegaan met de ander?

Is er ook een valkuil? Kun je te goed luisteren? Ja, dat kan. Nu zijn er meer slechte luisteraars dan te goede luisteraars, vrees ik, maar dat is mijn interpretatie. Te goed luisteren ontstaat bijvoorbeeld wanneer je je te veel laat meeslepen in het verhaal van de ander. Of wanneer je te weinig eigen inbreng hebt, te weinig tegenweer biedt of te weinig tegengas geeft.

Misschien begrijp je de ander zo goed dat je jouw eigen gevoel, mening of belang naar achteren schuift. Je ziet precies waarom iemand reageert zoals hij reageert en voor je het weet ben je vooral begrip aan het opbrengen. Maar goed luisteren betekent niet dat jouw eigen verhaal moet verdwijnen. Luisteren en verstaan is fijn, maar het mag niet ten koste van jou gaan.

De ontwikkeling zit daarom niet in minder luisteren. De kunst is dat je ruimte geeft aan de ander en tegelijkertijd blijft zeggen wat jij kwijt wilt. Je kunt aandachtig luisteren, de ander begrijpen en alsnog aangeven waar jij anders over denkt of waar jouw grens ligt.

Waar erger je je aan als je goed kunt luisteren?

De allergie van goed luisteren is natuurlijk slecht luisteren. Maar dat is te minimaal uitgedrukt. Wat is dan slecht luisteren?

• Je begrijpt de ander niet en doet ook weinig moeite om hem te begrijpen.
• Je hoort de ander nauwelijks omdat je vooral bezig bent met jouw eigen antwoord.
• Je verstaat niet wat de ander werkelijk probeert over te brengen.
• Je luistert ogenschijnlijk wel, maar het is weinig meer dan de ander aanhoren.

Voor iemand die zelf aandachtig luistert, kan het behoorlijk irritant zijn wanneer een ander steeds onderbreekt, alvast conclusies trekt of alleen wacht op een gelegenheid om zelf weer aan het woord te komen. Jij merkt dan snel dat er wel geluid wordt gehoord, maar dat er eigenlijk nauwelijks wordt geluisterd.

Is luisteren voor jou een uitdaging?

Misschien herken je jezelf juist aan de andere kant. Terwijl de ander nog praat, bedenk jij al wat je wilt zeggen. Je onderbreekt gemakkelijk, trekt snel conclusies of denkt na een paar woorden al te weten waar het verhaal naartoe gaat. Dan kan luisteren voor jou een uitdaging zijn.

Luisteren begint dan niet met allerlei ingewikkelde technieken. Begin eens met werkelijk wachten totdat de ander is uitgepraat. Stel een vraag voordat je jouw oordeel geeft. Controleer of je goed hebt begrepen wat de ander bedoelt. En merk eens op hoe vaak je tijdens het luisteren eigenlijk al bezig bent met jouw eigen verhaal.

Welke ontwikkeldoelen passen bij goed luisteren?

Wanneer luisteren sterk bij jou past, hoef je niet minder aandachtig te worden. De ontwikkeling zit vooral in luisteren zonder jezelf te verliezen en ruimte geven zonder jouw eigen stem kwijt te raken.

• Blijven luisteren naar de ander zonder jouw eigen mening, gevoel of grens naar achteren te schuiven.
• Onderscheid maken tussen iemand begrijpen en het met iemand eens zijn.
• Op het juiste moment ook jouw eigen boodschap, vraag of tegengeluid laten horen.

Veelgestelde vragen over goed luisteren

Luisteren lijkt eenvoudig: de ander praat en jij bent stil. Maar werkelijk luisteren gaat veel verder. Daarom nog vijf vragen die juist bij deze kwaliteit passen.

Waarom is stil zijn nog geen luisteren?

Omdat je stil kunt zijn terwijl je ondertussen volledig met jezelf bezig bent. Misschien denk je alvast na over jouw antwoord, vorm je een oordeel of dwaal je met jouw gedachten ergens anders naartoe. Luisteren vraagt dat jouw aandacht werkelijk bij de ander is.

Kun je goed luisteren zonder veel vragen te stellen?

Ja, dat kan. Soms heeft iemand vooral behoefte aan ruimte om zijn verhaal te vertellen. Toch kunnen goede vragen helpen om beter te begrijpen wat iemand bedoelt. De kunst is dat jouw vragen voortkomen uit belangstelling en niet alleen dienen om het gesprek in jouw richting te sturen.

Waarom vullen we zo snel voor een ander in?

Omdat we luisteren vanuit ons eigen referentiekader. We herkennen iets, koppelen het aan onze eigen ervaring en denken daardoor al snel te weten wat de ander bedoelt. Maar juist daar kan miscommunicatie ontstaan. Wat voor jou logisch lijkt, hoeft voor de ander helemaal niet zo te zijn.

Hoe merk je dat iemand zich werkelijk gehoord voelt?

Vaak ontstaat er meer rust in het gesprek. De ander hoeft zijn verhaal niet steeds opnieuw uit te leggen of te verdedigen en merkt dat je moeite doet om te begrijpen wat hij bedoelt. Dat betekent overigens nog steeds niet dat je het met elkaar eens hoeft te zijn.

Waarom is goed luisteren soms moeilijker bij mensen die dichtbij je staan?

Omdat je bij mensen die je goed kent vaak al denkt te weten wat ze gaan zeggen, waarom ze iets doen en wat ze bedoelen. Juist daardoor luister je soms minder onbevangen. Een goede luisteraar blijft ook bij bekende verhalen nieuwsgierig naar wat de ander nu werkelijk probeert te zeggen.