home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / aanwezig / zelfzuchtig eergevoelig

Zelfzuchtig en eergevoelig

Mensen die zelfzuchtig en overmatig eergevoelig zijn, hebben een overmatige aandacht voor zichzelf, voor eigen gewin en eigen eer. Ze hebben in feite een te dik ego. De essentiële behoefte bij mensen met een te dik ego is aandacht. De negatieve emotie, als ze geen aandacht krijgen, is angst. Om angst te voorkomen hebben ze strategieën ontwikkeld die mentaal sterk ingeslepen zijn en houvast bieden. Sommigen zijn er ook ver mee gekomen, dus ze ervaren dat hun strategie werkt. Bij een te dik ego zijn de eigen strategieën het enige wat telt. Alles wat hier niet inpast telt niet of is op zijn minst onzeker.

Onder deze valkuil ligt de kernkwaliteit aanwezig en profilerend. Je neemt ruimte in, laat jezelf zien en durft positie in te nemen. Dat is de kracht. Wanneer alle aandacht steeds meer naar jezelf, jouw positie, jouw gewin en jouw eer gaat, wordt die kracht een valkuil.

Wanneer wordt aanwezig zijn zelfzuchtig?

Aanwezig zijn betekent dat je ruimte inneemt, jezelf laat zien en jouw mening of positie niet verstopt. Zelfzuchtig wordt het wanneer die ruimte steeds meer alleen voor jou is. Jouw belang staat voorop, jouw mening weegt het zwaarst, jouw behoefte krijgt voorrang en jouw succes of positie moet vooral worden gezien.

Dat is ook waarom zelfzuchtigheid iets anders is dan gewoon goed voor jezelf zorgen. Voor jezelf zorgen betekent dat jouw behoeften meetellen. Zelfzuchtigheid betekent dat de behoeften van een ander steeds minder meetellen. Je hoeft jezelf dus niet kleiner te maken. Het gaat erom dat de ander naast jou nog gewoon kan blijven bestaan.

Mentaal dieet aanbevolen!

We zouden ze graag op een mentaal dieet zetten! Emotionele anorexia hoeft nou ook weer niet, maar een beetje gezonde empathie kan geen kwaad. Vooral bij leidinggevenden weten we tegenwoordig dat de productiviteit en het werkplezier bij medewerkers fors omhoog gaan als een leidinggevende zich niet als baas opstelt maar als dienend leider. Een leidinggevende die niet luistert en een medewerker die zich niet gehoord voelt, zijn de beste ingrediënten voor een conflict.

Maar werken aan mentale gezondheid blijkt moeilijk als je geen probleem ervaart. Tot die tijd moeten medewerkers strategieën hebben om hun leidinggevende te verdragen. Die strategieën dragen meestal ook niet bij aan een optimale productiviteit, maar je hebt ze wel nodig om te overleven. En daar zit natuurlijk het pijnlijke: terwijl de baas denkt dat zijn aanpak uitstekend werkt, is de omgeving vooral bezig met manieren om ermee om te gaan.

Wanneer wordt eergevoel overmatige eergevoeligheid?

Eergevoeligheid gaat over jouw eigen eer, aanzien en reputatie. Bij overmatige eergevoeligheid krijgt dat een veel te grote plaats. Je wilt gezien worden, erkend worden en serieus genomen worden. Wordt jouw positie aangetast, krijg je onvoldoende waardering of gaat een ander met de eer strijken, dan raakt dat onmiddellijk aan jouw ego.

Dat verklaart ook waarom kritiek lastig kan zijn. De kritiek gaat dan niet alleen over wat je hebt gedaan, maar voelt als kritiek op wie je bent of op jouw positie. Een ander hoeft jou maar tegen te spreken of jouw deskundigheid ter discussie te stellen en het dikke ego komt in beweging. Je verdedigt jezelf, zoekt bevestiging, probeert jouw gelijk alsnog te halen of wilt laten zien wie hier werkelijk verstand van zaken heeft.

Overmatig eergevoelig zijn en zelfzuchtigheid versterken elkaar gemakkelijk. Wanneer jouw eigen eer het belangrijkste wordt, blijft er automatisch minder ruimte over om onbevangen naar de bijdrage, kwaliteiten of het succes van een ander te kijken.

Hoe krijg je een te dik ego en hoe kom je ervan af?

Aangenomen dat je niet met een te dik ego bent geboren, heb je het dus gaandeweg jouw leven ontwikkeld. Twee mogelijkheden lijken plausibel:

• Als kind te veel aandacht gehad. Alles mocht, niets was te gek, corrigerende maatregelen bestonden niet en opvoeding ook niet. Daardoor is de persoon zich niet erg bewust van het feit dat anderen misschien ook wel gebruik van iets zouden willen maken. Het doet hem of haar niets als hij of zij hierop wordt gewezen.
• Als kind te weinig aandacht gehad. Hierdoor schreeuwt de persoon meer om aandacht en wil bovendien zo weinig mogelijk delen.

Lastig voor anderen maar zeker ook voor het dikke ego zelf. In een stabiele, vaste wereld die niet verandert kun je met vaste strategieën een eind komen. Maar de wereld verandert snel en om mee te gaan in veranderingen moet je denkvoorkeuren kunnen aanpassen. Wanneer alleen jouw eigen strategie, jouw eigen zienswijze en jouw eigen belang tellen, wordt aanpassen vanzelf een lastig verhaal.

Wat zijn de gevolgen van een te dik ego?

Wat je vaak ziet is dat medewerkers zich aanpassen qua gedrag. Ze ontwikkelen strategieën om met de leidinggevende met een te dik ego om te gaan. Maar geen van die strategieën draagt bij aan een gezonde volwassen verstandhouding. Ik denk bijvoorbeeld aan:

• Jezelf wegcijferen om het de baas naar de zin te maken.
• Vleien en jezelf bij de baas in een goed daglicht stellen.
• Met anderen samenspannen tegen de baas.
• Achter zijn rug om zaken regelen.
• Informatie achterhouden.
• Met opzet verkeerde informatie geven.
• Onderpresteren om verwachtingen te temperen.
• Politieke spelletjes gaan spelen.
• Roddelen, zwartmaken en reputaties schaden.
• De baas zoveel mogelijk vermijden.
• Je ziek melden.
• De confrontatie zoeken.

Vroeg of laat gaat het dus een keer fout. Conflicten zijn het gevolg. Coaching kan dan helpen. Door eigen zelfzuchtigheid en angst voor het onzekere te erkennen ontstaat ruimte om breder te kijken dan eigen denkvoorkeuren. Voor leidinggevenden is dit van het grootste belang. De beste prestaties ontstaan als medewerkers vertrouwen krijgen. Vertrouwen kun je als leidinggevende alleen geven als je verbinding hebt met jouw medewerker.

Dit houdt oprechte interesse in en een open oog en oor voor wat een medewerker beweegt. Pas als je als leidinggevende afstemming kunt faciliteren tussen de doelstelling van de organisatie en de beweegreden waarom een medewerker bij jouw organisatie wil werken, ontstaat betrokkenheid, werkplezier en een optimaal organisatieresultaat. En dat is weer goed voor het ego van de leidinggevende. Alleen zal hij de resultaten dan niet meer aan zichzelf toewijzen maar aan zijn medewerkers. Hij is op dat moment flink afgevallen en heeft een gezond ego te pakken.

Hoe krijg je een gezond ego zonder jezelf kleiner te maken?

Een gezond ego betekent niet dat je jezelf moet wegcijferen. Je mag trots zijn op wat je kunt, je mag aandacht krijgen, je mag succes hebben en je mag jouw positie innemen. Het verschil zit erin dat jouw eigenwaarde niet voortdurend gevoed hoeft te worden door applaus, bewondering of bevestiging van anderen.

Je kunt beginnen door werkelijk belangstelling te hebben voor wat een ander vindt, ook wanneer dat niet past binnen jouw eigen strategie. Laat een ander eens met een goed idee komen zonder onmiddellijk te vertellen dat jij dat idee eigenlijk ook al had. Laat iemand anders eens met de eer strijken. Luister zonder ondertussen te bedenken hoe je het gesprek weer bij jezelf krijgt. Dat is geen emotionele anorexia. Dat is gewoon een gezond mentaal gewicht.

Ontwikkeldoelen bij zelfzuchtig en eergevoelig gedrag

Wanneer jouw aanwezigheid doorschiet in zelfzuchtigheid of jouw eigen eer een te grote rol speelt, kunnen deze drie ontwikkeldoelen helpen om jouw ego weer op een gezond gewicht te krijgen:

• Meer oprechte belangstelling ontwikkelen voor de mening, behoeften en belangen van andere mensen.
• Leren omgaan met kritiek, tegenspraak en gebrek aan aandacht zonder voortdurend jouw positie of eigenwaarde te hoeven verdedigen.
• Ruimte innemen en jezelf profileren zonder de bijdrage, positie of het succes van een ander kleiner te maken.

Veelgestelde vragen over zelfzuchtig en eergevoelig gedrag

Zelfzuchtigheid, eergevoel en een gezond gevoel van eigenwaarde liggen soms dichter bij elkaar dan je denkt. Het verschil wordt vooral zichtbaar in de vraag hoeveel aandacht je nodig hebt, hoe je met kritiek omgaat en hoeveel ruimte er voor andere mensen overblijft.

Is veel aandacht willen altijd zelfzuchtig?

Nee. De behoefte aan aandacht is niet hetzelfde als zelfzuchtigheid. Het gaat erom wat je doet om aandacht te krijgen en wat er gebeurt wanneer die aandacht uitblijft. Wanneer alles steeds weer om jou moet draaien en een ander daarvoor naar de achtergrond verdwijnt, zit je in een ander verhaal.

Is eergevoelig hetzelfde als trots zijn?

Nee. Je kunt trots zijn op wat je hebt bereikt zonder overmatig eergevoelig te zijn. Bij overmatige eergevoeligheid wordt jouw eigen eer zo belangrijk dat kritiek, gebrek aan erkenning of aantasting van jouw positie heel veel bij je oproept.

Waarom is kritiek zo lastig voor iemand met een te dik ego?

Omdat kritiek gemakkelijk wordt ervaren als aantasting van de eigen positie, deskundigheid of eer. Daardoor ontstaat de neiging om jezelf te verdedigen, het gelijk terug te pakken of de kritiek bij de ander neer te leggen.

Kan zelfzuchtigheid ook op het werk zichtbaar worden?

Zeker. Vooral wanneer leidinggevenden vooral aandacht hebben voor hun eigen positie, mening en succes, gaan medewerkers hun gedrag daarop aanpassen. Ze houden informatie achter, zeggen minder, gaan vleien, vermijden de leidinggevende of zoeken de confrontatie.

Kun je een groot ego hebben en toch succesvol zijn?

Ja. Sommigen zijn er ook ver mee gekomen en ervaren daarom dat hun strategie werkt. Succes bewijst alleen niet dat de strategie gezond is voor relaties, samenwerking of de mensen die ermee te maken hebben.