home / persoonlijke ontwikkeling / hoogbegaafd coaching / communicatietraining hoogbegaafd

Hoe werkt communicatietraining voor hoogbegaafden?

Hoogbegaafd en communicatie. Zijn er ook speciale aandachtspunten te benoemen voor HB-ers wanneer het om communicatie en gesprekstechnieken gaat? In dit artikel ga ik in op een aantal communicatieve aspecten die een aandachtspunt bij HB-ers kunnen zijn.

Dit artikel is onderdeel van de serie over hoogbegaafdheid en werk.

Welke kenmerken van hoogbegaafdheid beïnvloeden communicatie?

Om hoogbegaafdheid te begrijpen, moet ik eerst een aantal kenmerken noemen. Wat is hoogbegaafd? Uiteraard zijn er tal van modellen om dat uit te leggen. Maar toch gaat het altijd over een combinatie van een hoog IQ, creatief denkvermogen (scheppingsgericht en snel), hoge motivatie (gedreven en nieuwsgierig), maar ook een rijk geschakeerd gevoelsleven. Het innerlijke leven van een hoogbegaafd mens is intens en complex, maar ook als dit gedeeld wordt met de buitenwacht, leidt dat tot de nodige vraagstukken.

Welke communicatieaspecten spelen vaak bij hoogbegaafden?

Ik noem een aantal communicatieaspecten uit de praktijk van alledag die typerend zijn voor HB-ers.

Waarom denken hoogbegaafden vaak in opties?

Ik noem het voorbeeld van Erik. Erik is hoogbegaafd en hij volgde een training bij ons. Erik zei: ‘voor mij is iets nooit helemaal waar. Als mij een vraag gesteld wordt, zie ik altijd meerdere invalshoeken en opties’. We maakten samen enkele oefeningen door Erik een vraag te stellen waarop hij in korte tijd een aantal invalshoeken mocht bedenken. Weet je wat opviel? Zelden was het een 100 procent ja of een 100 procent nee.

Gevolgen voor de omgeving? Men heeft het gevoel dat men geen duidelijk antwoord krijgt, men vindt dat Erik meer tot de kern moet komen, etc.

Waarom slaan hoogbegaafden soms stappen over in communicatie?

Een ander voorbeeld waar Erik tegenaan loopt, is dat hij stappen overslaat in zijn communicatie. Erik is soms al bij stap vijf terwijl de ander nog bij stap drie is. Hoe dat komt? Erik denkt snel en vindt zaken zo logisch dat hij bepaalde zaken vergeet te benoemen. Anderen kunnen hem daarom soms niet goed volgen.

Waarom missen hoogbegaafden soms aansluiting in gesprekken?

Soms mist een HB-er ook gewoon de aansluiting met zijn omgeving. Andere belevingswereld, gevoel niet begrepen te worden, gevoel zich altijd te moeten verdedigen of zich te moeten verantwoorden. Bij de één slaat het naar binnen en heeft hij weinig behoefte in gesprekken met anderen, terwijl het bij de ander soms leidt tot een te directieve communicatie.

Hoe kan een hoogbegaafde zijn tijd vooruit zijn in communicatie?

Een directeur van een groot bedrijf (HB) volgde bij ons een training. Zijn managementteam vond dat hij te direct was in zijn communicatie. Wat was er aan de hand? Deze directeur is zijn tijd ver vooruit, denkt snel, is creatief en out-of-the-box. Alleen strooide hij zijn ideeën en gedachtengoed ineens over het managementteam heen waardoor men hem niet goed kon volgen. Hij had het gevoel dat hij weinig respons kreeg op zijn vaak geniale ideeën, terwijl zij het gevoel hadden dat ze een richting opgestuurd werden die ze niet wilden. In ieder geval hadden ze weinig feedback en weinig weerwoord op wat hij inbracht. De communicatiemuur kwam tussen hen in te staan en werd allengs hoger.

Lees ook: 8 communicatievalkuilen die hoogbegaafden vaak herkennen

Waarom communiceren hoogbegaafden soms op een andere frequentie?

Als hoogbegaafde communiceer je soms op een andere frequentie. Je denkt snel, je denkt complexer, je voelt diep en je ziet soms dingen die anderen nog niet zien. Daardoor kan het gebeuren dat jij in een gesprek al vooruit praat, terwijl de ander nog bezig is met het begin van het verhaal. Dat hoeft geen probleem te zijn. Het kan juist een kracht zijn. Je ziet verbanden, systemen en scenario’s. Je voelt soms aan waar het schuurt. Je stelt vragen die anderen nog niet stellen. Je ziet waar een besluit later vast kan lopen.

Maar in communicatie kan dat ook ruis geven. Jij vertelt wat je ziet, terwijl de ander nog niet ziet waar jij het over hebt. Jij bent al bij de gevolgen van een beslissing, terwijl de ander nog bezig is met de eerste stap. Dan praat je langs elkaar heen, ook al doe je allebei je best. Ik zeg het weleens zo: jij kijkt misschien al een paar bochten verder, terwijl de ander nog bij de eerste bocht staat. Dan is het niet vreemd dat er misverstand ontstaat. Niet omdat jij fout zit en ook niet omdat de ander dom is, maar omdat jullie niet op hetzelfde punt in het denkproces staan.

Waarom is afstemming zo belangrijk in communicatie voor hoogbegaafden?

Afstemming is bij communicatie voor hoogbegaafden misschien wel een van de belangrijkste leerdoelen. Niet alles wat jij ziet, hoeft in één keer op tafel. Niet iedere gedachte hoeft meteen helemaal uitgewerkt te worden. En niet ieder verband dat voor jou logisch is, is voor de ander al zichtbaar.

Daarom gaat communicatietraining voor hoogbegaafden vaak over doseren. Je stemt af op wie je tegenover je hebt. Met de ene persoon kun je het hele verhaal delen. Die leest, luistert, denkt mee en pakt de lijn meteen op. Met een ander moet je meer vertragen en stap voor stap meenemen wat je bedoelt.

Ik gebruik daar weleens een beeld bij: sommige mensen moet je niet voeren met de kogelschop, maar met een theelepel. Niet omdat ze minder zijn, maar omdat ze anders verwerken. Wanneer jij alles in één keer geeft, raakt de ander misschien overweldigd. Wanneer je doseert, ontstaat er meer ruimte om je te volgen.

Afstemmen betekent dus niet dat jij jezelf moet verstoppen. Het betekent dat je jouw boodschap zo brengt dat de ander kan aanhaken. Je blijft trouw aan wat je ziet en bedoelt, maar je houdt rekening met het tempo, de taal en de beleving van de ander.

Dat vraagt soms vertraging. Soms moet je tussenstappen benoemen die voor jou vanzelfsprekend zijn. Soms moet je eerst checken of de ander nog bij je is. En soms moet je accepteren dat de ander meer tijd nodig heeft om te komen waar jij allang bent.

Waarom is communicatietraining voor hoogbegaafden geen trucje?

Communicatietraining voor hoogbegaafden is geen trucje. Het gaat niet om een paar gesprekstechnieken die je even aanleert en daarna automatisch goed toepast. Daarvoor zit communicatie bij hoogbegaafden te diep verweven met denken, voelen, tempo, intensiteit, rechtvaardigheidsgevoel, autonomie en behoefte aan echtheid.

Het diepere leerdoel is dat je begrijpt hoe het bij jou werkt. Wanneer ga jij te snel? Wanneer word je te scherp? Wanneer haak je af? Wanneer ga je juist doorduwen omdat je je niet gehoord voelt? Wanneer zie jij iets wat klopt, maar breng je het op een manier waardoor de ander dichtgaat?

Daar begint het: herkennen hoe het bij jou werkt. Niet om jezelf te veroordelen, maar om taal te geven aan jouw patronen. Want pas wanneer je weet wat er gebeurt, kun je ook leren bijsturen.

Daarna komt de andere kant: aanvaarden dat het bij anderen anders werkt. De ander denkt misschien minder snel, minder breed of minder diep. De ander heeft misschien meer tijd nodig, meer veiligheid, meer uitleg of meer relatie voordat jouw boodschap kan landen.

Dat is geen communicatietrucje. Dat is zelfinzicht. Dat is leren afstemmen zonder jezelf kwijt te raken. En dat vraagt oefening, feedback en soms ook moed. Want je moet niet alleen leren spreken, maar ook leren verstaan hoe jouw communicatie bij de ander binnenkomt.

Wat als het niet alleen aan jouw communicatie ligt?

Soms zit het probleem niet alleen in wat je zegt of hoe je het zegt. Soms zit het ook in waar je bent. In de ruimte die er is of juist niet is. In de mensen om je heen die jou wel of niet kunnen verstaan.

Wanneer je op je werk bijna nooit begrepen wordt, kan het zijn dat je communicatie aandacht vraagt. Maar het kan ook zijn dat je in een omgeving zit die niet goed bij je past. Een omgeving waar weinig ruimte is voor diepgang, kritische vragen, snelheid van denken of creatieve oplossingen.

Dat geldt ook privé. Wanneer je zelden aansluiting ervaart, kun je aan jezelf gaan twijfelen. Maar de vraag is ook: met wie ga jij om? Zijn er mensen bij wie jij wel jezelf kunt zijn? Zijn er mensen die je begrijpen zonder dat je alles drie keer hoeft uit te leggen? Zijn er ontwikkelingsgelijken met wie je wel op adem komt?

Ik vind dat belangrijk om te benoemen. Want communicatietraining mag niet betekenen dat jij jezelf overal maar moet aanpassen. Natuurlijk heb je verantwoordelijkheid in communicatie. Natuurlijk moet je leren afstemmen. Maar soms is de omgeving ook een deel van het vraagstuk.

Daarom kijken we in coaching niet alleen naar jouw woorden of gesprekstechnieken. We kijken ook naar jouw context. Waar loop je vast? Bij wie gaat het mis? In welke situaties voel jij je niet gehoord? En waar lukt communicatie juist wel?

Hoe werkt communicatietraining voor hoogbegaafden?

Communicatietraining voor hoogbegaafden doen wij niet als standaardtraining. Niet in een groep waar iedereen hetzelfde programma krijgt. Niet met een lijstje gesprekstechnieken dat over jou wordt uitgegoten. Dat werkt niet goed genoeg.

Hoogbegaafden weten vaak na korte tijd al waar een standaardtraining naartoe gaat. Alleen daar zit het probleem meestal niet. Het gaat niet om weten wat je zou moeten doen. Het gaat om jouw situatie, jouw patronen, jouw tempo, jouw manier van denken en de mensen met wie jij communiceert. Daarom doen wij communicatietraining voor hoogbegaafden via individuele coaching en maatwerk. We kijken eerst waar het bij jou vastloopt. Bijvoorbeeld:

• Je wordt niet goed begrepen.
• Je komt te direct over.
• Je slaat stappen over.
• Je voelt je niet gehoord.
• Je mist aansluiting.
• Je raakt gefrustreerd in overleg.
• Je voelt veel onderstromen aan.
• Je krijgt het verwijt dat je te kritisch bent.
• Je houdt je in en zegt uiteindelijk te weinig.

Daarna kijken we wat jij nodig hebt om beter af te stemmen. Soms gaat dat over vertragen. Soms over doseren. Soms over tactvoller formuleren. Soms over behoeften uitspreken. Soms over leren omgaan met weerstand of onbegrip. En soms ook over de vraag of jouw omgeving wel passend genoeg is. Het doel is niet dat jij een gladde communicator wordt. Het doel is dat je leert communiceren op een manier die klopt bij wie jij bent en die tegelijk beter aansluit bij de ander. Jezelf trouw blijven en toch verbinding maken, daar gaat het om.

Veelgestelde vragen – FAQ

Hieronder beantwoord ik een aantal veelgestelde vragen over communicatietraining voor hoogbegaafden. Juist omdat communicatie bij hoogbegaafdheid vaak niet gaat over een gebrek aan sociale vaardigheid, maar over tempo, diepgang, afstemming en wederzijds begrip.

Is communicatietraining voor hoogbegaafden anders dan gewone communicatietraining?

Ja, communicatietraining voor hoogbegaafden is anders dan een standaard communicatietraining. Bij hoogbegaafden speelt vaak mee dat je snel denkt, veel verbanden ziet, meerdere lagen tegelijk voelt en soms al verder bent in je hoofd dan de ander in het gesprek.

Daarom gaat het niet alleen over gesprekstechnieken. Het gaat vooral over leren afstemmen, vertragen, doseren en jezelf verstaanbaar maken zonder jezelf kwijt te raken.

Waarom loop ik als hoogbegaafde vast in communicatie?

Je kunt vastlopen omdat jouw tempo, denkdiepte of manier van waarnemen niet gelijkloopt met de ander. Jij ziet misschien al waar iets misgaat, terwijl de ander nog bezig is met de eerste stap. Of jij voelt een onderstroom aan die nog niet uitgesproken wordt.

Dat kan leiden tot misverstanden. Niet omdat jij verkeerd bent, maar omdat de afstemming ontbreekt.

Moet ik mij als hoogbegaafde dan aanpassen aan anderen?

Nee, aanpassen is niet hetzelfde als afstemmen. Aanpassen betekent dat je jezelf kleiner maakt of verbergt. Afstemmen betekent dat je jouw boodschap zo brengt dat de ander kan aanhaken.

In communicatietraining voor hoogbegaafden gaat het er juist om dat je jezelf trouw blijft en beter leert verbinden met de ander.

Wat leer ik in communicatietraining voor hoogbegaafden?

Je leert herkennen waar jouw communicatie vastloopt. Dat kan gaan over te snel gaan, stappen overslaan, te veel uitleg geven, te direct overkomen, aansluiting missen of jezelf juist inhouden.

Daarna leer je hoe je beter kunt doseren, vertragen, checken, tactvoller formuleren en duidelijker uitspreken wat je bedoelt of nodig hebt.

Wanneer is individuele coaching beter dan een standaard communicatietraining?

Individuele coaching is beter wanneer jouw communicatievraag sterk samenhangt met hoogbegaafdheid, werk, conflicten, overprikkeling, misverstanden of het gevoel dat je niet begrepen wordt.

Dan is maatwerk nodig. Niet omdat jij een probleemgeval bent, maar omdat jouw manier van denken, voelen en communiceren om een specifieke benadering vraagt.