home / persoonlijke ontwikkeling / hoogbegaafd coaching / tijd vooruit zijn

Ben je als hoogbegaafde de tijd vooruit?

Ben je de tijd vooruit? Merk je dat je snel denkt, snel analyseert en eerder dan anderen tot een oordeel of besluit komt? Dan kan dat passen bij hoogbegaafdheid. Je ziet ontwikkelingen vroeg aankomen, legt snel verbanden en hebt vaak al een oplossing in beeld, terwijl jouw omgeving nog bezig is met de vraag. Dat kan een kracht zijn, maar het kan ook spanning geven in jouw communicatie en samenwerking.

Deze pagina maakt deel uit van de serie artikelen over hoogbegaafdheid en autonomie. In dit artikel ga ik specifiek in op wat het betekent wanneer jij de tijd vooruit bent en hoe je met jouw snelle denken omgaat zonder jezelf kwijt te raken of anderen onderweg te verliezen.

Waarom kun je als hoogbegaafde de tijd vooruit zijn?

Als hoogbegaafde verwerk je informatie vaak snel. Je neemt niet alleen waar wat er op dit moment gebeurt, maar ziet ook verbanden, mogelijke gevolgen en toekomstige ontwikkelingen. Waar een ander stap voor stap naar een conclusie toewerkt, heb jij verschillende denkstappen soms al in korte tijd gezet.

Dat kan te maken hebben met jouw vermogen om patronen te herkennen. Je koppelt nieuwe informatie aan wat je al weet en overziet meerdere mogelijkheden tegelijkertijd. Misschien herken je ook dat je snel van begrip bent. Een korte uitleg kan voor jou voldoende zijn om niet alleen de bedoeling te begrijpen, maar ook om te zien waar een plan mogelijk vastloopt. Ook jouw onderzoekende houding speelt een rol. Je neemt een antwoord niet altijd zomaar aan. Je wilt begrijpen hoe iets in elkaar zit, welke aannames eronder liggen en welke andere mogelijkheden er zijn. Daardoor kom je soms eerder bij een risico, een oplossing of een nieuw inzicht uit dan de mensen om jou heen.

De tijd vooruit zijn betekent niet automatisch dat je altijd gelijk hebt. Het betekent vooral dat jouw denken snel vooruitbeweegt. Je bent soms al bezig met de gevolgen van een keuze, terwijl een ander de keuze zelf nog probeert te begrijpen.

Wat is het verschil tussen snel denken en te snel oordelen?

Snel denken is niet hetzelfde als te snel oordelen. Wanneer je snel denkt, verwerk je informatie in hoog tempo, leg je verbanden en zie je mogelijke uitkomsten. Dat kan een kwaliteit zijn. Je signaleert vroeg wat er nodig is en kunt ingewikkelde vraagstukken snel doorgronden. Te snel oordelen ontstaat wanneer je al een conclusie trekt voordat je voldoende informatie hebt verzameld. Je hebt dan misschien veel gezien, maar nog niet alles. Ook kan het gebeuren dat je jouw eigen denkroute zo overtuigend vindt dat je onvoldoende ruimte laat voor een ander perspectief.

Dat onderscheid is belangrijk. Jouw snelheid hoeft niet het probleem te zijn. De vraag is vooral of je jouw conclusie nog kunt onderzoeken. Kun je jezelf afvragen: wat weet ik zeker, wat vermoed ik en wat moet ik nog navragen? Misschien heb je een situatie inderdaad eerder door dan een ander. Toch kan iemand anders informatie hebben die jij nog niet kent. Een andere ervaring, een ander belang of een ander gezichtspunt kan jouw beeld aanvullen. Snel denken wordt krachtiger wanneer je ook nieuwsgierig blijft naar wat je nog niet hebt gezien. Je hoeft jouw eerste indruk dus niet te wantrouwen. Je kunt die indruk wel behandelen als een voorlopige uitkomst. Daarmee houd je jouw snelheid en voorkom je dat jouw oordeelsvorming te vroeg wordt afgesloten.

Waarom was snel denken bij ons thuis heel gewoon?

Geralda vertelde: ‘Bij ons thuis waren we gewend aan pittige discussies, vooral op inhoud. Ik heb drie zussen die allemaal hoogbegaafd zijn. We waren enorme kennissponzen en bij tijd en wijle waren we daarin ook wel competitief. Ook mijn vader is HB-er en voor ons was het niet bijzonder om snedig van woord te wisselen. Dat ging vaak in een hoog tempo. Echter, dat realiseerde ik me pas toen ik een baan kreeg. Ik merkte dat mensen veel meer tijd nodig hadden om tot een oordeelsvorming of besluitvorming te komen. Dat irriteerde me vaak en regelmatig reageerde ik ongeduldig. Pas later ging ik begrijpen dat wat bij ons thuis heel gewoon was, helemaal niet zo gewoon was.’

Waarom komen jouw goede bedoelingen niet altijd zo over?

Toch heb je goede bedoelingen. Jouw intentie is helemaal niet om een ander het woord te ontnemen. Sterker nog: je zit juist op tegenspel te wachten. Je ergert je soms omdat anderen zo meegaand zijn en jou volgen zonder enig tegenargument. Dat kan samenhangen met jouw behoefte om zelfstandig te denken. Misschien herken je jezelf ook in hoogbegaafd en eigenzinnig zijn. Je neemt niet automatisch iets aan omdat een ander het zegt, maar wilt zelf onderzoeken of een redenering klopt. Bovendien voelt het soms ook als een last, omdat je daardoor de verantwoordelijkheid alleen moet dragen voor de ingeslagen weg. Kortom: het zit in jouw natuur om snel tot besluitvorming te komen. Je doet in feite gewoon wat bij jou past. Zonder kwade bedoelingen.

Wat heeft de tijd vooruit zijn met autonomie te maken?

De tijd vooruit zijn heeft veel te maken met jouw behoefte aan autonomie. Je wilt ruimte om zelfstandig na te denken, verbanden te leggen en een eigen oordeel te vormen. Wanneer iemand precies voorschrijft hoe jij moet denken, onderzoeken of handelen, kan dat benauwend voelen. Je ziet misschien al een kortere, betere of meer logische route, maar krijgt niet altijd de ruimte om die te volgen.

Misschien merk je dat je je de wet niet zomaar laat voorschrijven. Je wilt eerst begrijpen waarom een regel, werkwijze of besluit nodig is. Dat betekent niet dat je tegen iedere afspraak bent. Je wilt kunnen beoordelen of die afspraak logisch en zinvol is.

Juist wanneer je snel denkt, vraagt autonomie ook om afstemming. Je neemt verantwoordelijkheid voor jouw eigen visie, maar ook voor de manier waarop je die visie deelt. De ander moet kunnen begrijpen welke stappen jij hebt gezet. Anders wordt jouw zelfstandigheid door de omgeving mogelijk ervaren als eigenmachtigheid.

Werkelijke autonomie betekent daarom niet: ik zie het eerder, dus ik bepaal de koers. Het betekent: ik neem mijn waarneming serieus, ik breng haar duidelijk in en ik blijf openstaan voor informatie die mijn beeld kan aanvullen. Je hoeft jezelf dus niet af te remmen om bij de groep te horen. Wel kun je leren om jouw snelheid zo te gebruiken dat anderen zich bij jouw denkproces kunnen aansluiten.

Waarom haakt jouw omgeving soms af bij jouw snelle denken?

Eigenlijk is er niet zoveel aan de hand. Echter, jouw communicatie is onvoldoende afgestemd op jouw omgeving. Niet iedereen is zo snel als jij en niet iedereen denkt zo snel als jij. Je moet je, zoals het lijkt, altijd een beetje inhouden. Toch kun je leren om hier anders mee om te gaan! Door de fasen van beeldvorming, oordeelsvorming en besluitvorming, BOB, in de tijd weg te zetten en anderen gelegenheid te geven om zich bij jou aan te sluiten. De eerste fase, beeldvorming, is een verkenningsfase of oriëntatiefase. In die fase heeft iedereen de gelegenheid om zich een beeld te vormen van de probleemstelling of vraagstelling.

In een tweede fase komt de oordeelsvorming pas aan bod. Het gesprek gaat oriënterend over mogelijke oplossingen. Je verkent in alle rust de voor- en nadelen en eventuele risico’s. Daarna komt pas de fase van besluitvorming. Je kiest samen of je neemt samen een beslissing. BOB kan jou helpen om meer rust te brengen in jouw communicatie of om te voorkomen dat anderen afhaken.

Wat zijn de valkuilen als je anderen steeds vooruit bent?

De tijd vooruit zijn is een kwaliteit, maar die kwaliteit heeft ook valkuilen. Wanneer jij steeds sneller denkt dan de mensen om je heen, kun je ongeduldig worden. Je hebt het gevoel dat alles onnodig lang duurt en vraagt je af waarom anderen niet zien wat voor jou zo duidelijk is. Vanuit die irritatie kun je meer gaan sturen. Je neemt het gesprek over, vat alvast samen wat volgens jou de uitkomst is of maakt zelf de keuze. Dat lijkt op dat moment efficiënt, maar het kan ervoor zorgen dat anderen steeds minder inbrengen. Zij wachten af omdat jij het antwoord toch al lijkt te hebben.

Daarmee kan een patroon ontstaan waar je zelf juist last van krijgt. Je ergert je eraan dat anderen geen initiatief nemen, terwijl zij misschien hebben geleerd dat er weinig ruimte is voor hun denkproces. Zo trek je steeds meer verantwoordelijkheid naar je toe en voel je je uiteindelijk alleen verantwoordelijk voor het resultaat. Een andere valkuil is dat je jouw snelheid verwart met volledigheid. Omdat je snel tot een samenhangend oordeel komt, kan dat oordeel heel overtuigend voelen. Toch kan er informatie ontbreken. Het risico is dan dat je te weinig vragen stelt of signalen negeert die niet bij jouw eerste conclusie passen.

Ook kun je je terugtrekken. Wanneer je vaak hebt ervaren dat jouw ideeën niet worden begrepen of pas veel later worden opgepakt, kun je denken: laat maar. Je deelt jouw inzicht niet meer en haakt innerlijk af. Daarmee blijft jouw talent onbenut en groeit de afstand tot jouw omgeving. Sommige hoogbegaafde mensen gaan kennis en oplossingen dan vooral zelf uitzoeken. Dat herken je mogelijk ook wanneer je hoogbegaafd en autodidact bent.

De belangrijkste valkuilen zijn daarom niet jouw snelheid of jouw inzicht. De valkuilen ontstaan wanneer je ongeduldig wordt, anderen onvoldoende meeneemt, alles zelf gaat dragen of jouw bijdrage helemaal niet meer deelt.

Wat moet je niet doen als je de tijd vooruit bent?

Wat je niet moet doen, is: je inhouden, je aanpassen, de koers wijzigen, vertragen, et cetera. Dat komt niet goed, omdat je jouw talent dan niet inzet.

Veelgestelde vragen - FAQ

Hieronder beantwoord ik een aantal veelgestelde vragen over hoogbegaafdheid, snel denken en de tijd vooruit zijn.

Is snel denken een kenmerk van hoogbegaafdheid?

Snel denken kan bij hoogbegaafdheid passen. Je verwerkt informatie snel, legt gemakkelijk verbanden en overziet vaak meerdere mogelijkheden tegelijk. Snel denken alleen bewijst echter niet dat je hoogbegaafd bent. Het gaat om een breder geheel van kenmerken, behoeften en denkprocessen.

Waarom raak ik geïrriteerd wanneer anderen meer tijd nodig hebben?

Je bent in jouw hoofd misschien al verschillende stappen verder. Daardoor kan het voelen alsof het gesprek onnodig wordt vertraagd. De ander heeft die tussenstappen echter nog niet gezet en heeft tijd nodig om informatie te verwerken, vragen te stellen en een eigen oordeel te vormen.

Hoe voorkom ik dat ik anderen overrule?

Maak duidelijk welke denkstappen jij hebt gezet en vraag anderen eerst hoe zij naar het vraagstuk kijken. Geef hun tijd om te reageren en maak onderscheid tussen een eerste idee, een oordeel en een definitief besluit. Daarmee hoef je jouw snelheid niet te verbergen, maar geef je anderen wel ruimte.

Moet ik mij inhouden wanneer ik sneller denk dan anderen?

Nee, jezelf voortdurend inhouden is niet de oplossing. Daarmee zet je een kwaliteit buiten werking en kun je gefrustreerd of teruggetrokken raken. Het helpt meer om jouw denken te vertalen, jouw conclusies toe te lichten en jouw communicatietempo af te stemmen op de mensen met wie je samenwerkt.

Wat heeft de tijd vooruit zijn met autonomie te maken?

Je hebt ruimte nodig om zelfstandig te denken, te onderzoeken en een eigen oordeel te vormen. Dat is een vorm van autonomie. Tegelijkertijd vraagt autonomie dat je verantwoordelijkheid neemt voor de manier waarop je jouw inzicht inzet. In de serie artikelen over hoogbegaafdheid en autonomie lees je meer over die behoefte aan vrijheid, zelfstandigheid en eigen regie.